Literarishe bleter · 1924-11-07 · 27 (7.11.1924) · p. [Seite]

8;דיטך ■••ס'45 גר$שן 816166 1926*31י161|_1 27 2* מוס^פשסזח 1119x0x000 ס^ס)2ססק ס)ס(<ץ0 1924 ס^סקס)5|1 7 ,ס*<520ץס^ װאכגשר־פט פאר ריטעראטור, טפאטער און קונסט-פראגז װןרסע, מרײסיק 7*סער גאװעממר 1924 כיאטענפנװײז זעבעז *עאנידס אויפ' נערענפע אױנז װי בליגד נעוראי־ז; װערני דיק?זיי״ן פ*גספע-עי. האבז זײ זיר אא״( פער פארםיפפ. ס־ײונדיק ארגנצזקול,) א*ז פױ• םח פד. כדד נעװארן. איז די עשפאנקע אר־אס נעיעפרוננעז פוז םי״ע אויפז בעפ. זיר אויסגעצויגז. אויפנעעםנס דעם סויא און געגילעם פ*פ רי דראניעס די קלײנע בריסםן. ־עארםזג װי בי_י א ציג. רעאניד האפ נעזאגט: — ראס העבספע אח פיפסטע געםיל איז אעבז. װאס איז אונז דערנרײכבאר. איז דער ציפער שוז גע־טייעבםאעבן אקם. — יא. 'א! אוז. תאז זנלז. די ערד. וױ אפ די הינסיכזג װארפפ זיר ארום א - בער רער װיספענייע פיז אאױעאס. אוז ױארס איר זאא זי באיםרובפערז םיםז פאר־םפײז רעם ציא פו; איר זייז; אוז איר אי5ײז. פיפ ראס נאנצע װאונדער״ אעכזג װאס איז פיר. — ביז ני׳ממ סער וױ א ספע־פאפאזאז-. איד האב אים פארגעיצענפ נײז אהײם. — נײ איר װעל יא פאדב׳לייבן... עד איז *שויז געװעז ־טפארק ישבור. איז ער האפ געחאפ בפ זיד <**; נעל.1. ער האט זיר נעזעצפ אויםז בעס. נענלעפ די ישלאנקע פיס םוגב סײדל אוז אי״ן נעסעגהס. אז ער האפ זי ליב. אוז זי האם אז או־םהער נעקוקס אים אין נע־ זינפ. םארװארפנדיק די העגם איבערז תאפ. — װעז א *עאםבאק םארזוכם כרי•״ װאקסז בצ א*ם אײס םלינל, — האפ לעאגיד געזאנט. — ני*;. ס׳איז גי־עכ אסת. — האס דאס פײדל עינםט נעזאנפ. — א*ר זאנ דיר. אז זי םאריעסײפ עפעס! — האפ יעאנ״ד א נ־׳דשרײ געםון איז ׳עבורער םרײד. איז עםאעבע סינום ארום איז ער ארויס םוז ציגעך. _ איר האב נענעבז דעם םײדל נעלס אוז זי נעבעטז אגיניעז־ז לעאגידז פארז ׳םםא־ צירז. זי האפ נלפר פסכים נעװעז: — איר האב פורא פאר אים. אזע־*־ כע *םיסז פוז פיספא־י־עפז. — האם זי ־עפיל נעזאנפ. ראס סײרא. װאס האס נע־טפירס אויף דעי ניפ*רע. איז אנמנעתזלאםז. זיצנריק אויף דער פאדלאנע בײ דער סאפע. װאו סיאיז כיאםנריק נע׳טלאםז איר חברסע. די עספאנקע א*ז שויז נעװען זמנע־ סוז. װעז אעאניד איז אינלז; ער ראס אגנעהויבז בונפעװעז. אוז נע־עריעז: — א*ר װיל נײעס! זאל זײז א םני* ערוננ םח נע־סלעכפ! אוז נעפרוװם אויסםון דאס םײדל; אם־טאאנגדיק זיד. האפ זי אזוי עקסנות* דיק נעקוקט א*ם איז די אוינז. אז איר בליק האט באזינט לעאנידז; ער האפ פסבים געװעז: — לאפיר םארז! אים האס זיר אגער פארװאלס אנסיז רי דאפעזיהוט אלא רעפידאנדס אוז אראפנעריסז םוז א*ם אלע םעדעדז. — איר װעט אפצאיז פאיז הוס? — האס גע־עעפםלעך געםרעגס ראס טײדל. לעאניד האס אױפגעהויבז די ברעםעז און?זרנועגריק צעלאכם זיר: **. ...... ״ ד.? אויםז נאס האבז פ*ר געדוננעז א דראז׳עקע און געסאין א*ן נעבל. ס׳איז נאר ני־בפ נעװעז ׳עפעמ, ער׳םם נאד האלפ״נאבפ. רער נעװסקי פראספעקם א*פ האפ אפנעיעלאנז א ריח םוז צונע* ברענפער הויס. לעזמיד האם נעסײנקעז קאגיאק. ניר זיר אגיננע־מורט. נעװארז לעבעריק •טארםז*ניק. פ׳עפח געװען די פײדלעך פיס םרײלעבע. פ־עעקאװע װערפלעד אוז. לסוף. באיעלאסז םאיז צו די פײדיזעך■ אויף זײער קװארםיי. — זײ האבז תזסארק אגיגגעלאדז צו זיר. אפלאז; אלײז רעאגידז איז נעװעז אופפענלער,— װען ער האפ נענופעז פרינקעז. האפ ז*ר איז אים רערװעקס עפעס *עװער״ אופעםײזעס. א נקפה־באדערפנײש פוז צע־שסעח. עפעס א ם*ז האם פוז א ״גע״ םאגנעגעד חיה״ *יד פיז פיפנענאננעז פיס זײ. ם׳האפ געקויםפ פישקה. *־וכפז. קאנ״ םעקסן. און ערגעץ־װאו אויף ראזיעז־שע״ נאס. איז װינקל פוז א קויפיקז הויף. װאס איז םארװארםז נעװען פיס פעסער און האל״ו, אויםז דריסז •שפאק םוז א 'הילצערן הויז. איז צװײ קלײגע צ*״; םעי־ז. צװי׳שן װענמ. װאס זעגעז ארעפ י אוז נעבעבד־ק באפוצפ נעװעז ם*ם פאסם־פילדלעד. — האם םעז נענופעז ־ סרינקען. אײדער לעאניר האפ זיד אננעסרונ״ קעז ביזז םאדלייז דעם באװאוספזג־ז. האם ער ויר נעםערלער און װאמדערלעך אויםגערעגם. זניז םח האפ ספורפי׳ש אויפגעברייזפ. זײז פאנפאז*ע האם זיר פאנאנדערנעםלאקערפ. זײז רעדז א*ז גע״ װאיז פארנע לעבעדיק און ראישיק. אײנע םון די פײדלער. א קגילעבריקע. װײכע איז נעיש־קפע. װי א סגיזל. האפ פיפ באנפםםערוננ דערצײלם אונז. װ• א װיצע־פראקזראר האפ זי א בים גע^ םוז א*ז םוס העבער רער קג/ — ז• האס. פ״שפעות. נעהאלכז דעם ױד*סםס אויפפו פאר דער םאפע וױכםיקססע- נע-בעענ״ש איז איר לעבז. באװיזז רעם ס*םז פעם ביס. אוז *שפיקנדיק ז*ר פון אױפיזמוננ. האפ זי פרײלעד נעבלײש־ סישעס פיפ אירע נלעזערנע אױגעלער או; געזאנפ: — ער האפ כײר אזו* ׳שםאיק ל*ב געהאם. — ם׳איז אפילו פוראדיק צי רערכיאנעז זיר! א ביס נעפו;. םאר־ ישםײפ איר פיר. ער האפ אז איסננע״ ישפעלפז צאז נעהאפ. — איז ער פאי״ בלינז •שםעקן בגי פיר א*ז לגיב! דאס ראױקע סײרל איז ניר ׳שביר נעװארן. ד האפ דד א װארף נעפוז או*ף אז עק םיז דעי סאפע או;. :ראפנריק. איז זי אגיגגעישלאםז. די פיאכפ־נוםיקע. נעדיבםהאריקע ־שאכיגקע םיפ ׳שעפ־ סעגע אוינז אוז א&׳שפו־סנר־לאננע הענפ האפ נעישפילפ אויף דער ניפארע. איז עלםרידע האס אראפנע־שםעלם או*ף דער פארלאנע די םלעישער איז סעלער. אריים־ נזדשפרונגעז אויםז פד׳ש אוז נעפזמצפ. : ׳שװגיגנריק. נעדרײם זיד װי א •שלאגנ. נײשס אראסנעפענייק די אױנז םוז לעי. אנידז. דערנאד האם זי ־אנגעהויבז צו זיגנען םים א נײשם־אננעגעפער נירערי״ גער ׳שפיפזג צארנדיק־בדײם סאנאנרער״ נעעםענפ די אוינ;. או; םױ צגיס צו צגימ. נלסר װי אז איבערנעהאקכחג זיר נעבוינז צו אגדרעיעװז; ער האפ אויסגע׳שריגז די אונםערנעכאפפע דויר אים װערסער םונם םיעםדז ליד פון דער פאדנער ׳שפראר. און גע׳שסויסז פיר םיפז עלנ״ בױגז, האס ער נעזאנס: — עפעס םארישפײפ זי. קוק זי אז, זעסם? םארישסײם! לעאניד אנדרייעוו (א בלעטל זכרונות*• — סיאיז זײער םסן — •שפײנערנע חישכות אוז פוספקגים! אוז — •שפױסנדיק פיר פימז קאפ איז זגיס: — אפאל האס איר דיד דעדפאר. איר האב נעזאנם. אז ב׳םיל עס. — •א. — האס ער באישפעמיקם. אוזעקלײעדיק זײז קאפ צו םיר או*ף די קני. — װײסס — פאר װאם? םיװילפ זיד. דו זאלספ קרענתעז פ*פ פײז קיענק. — דאז װאלפן סיר נעװארן רא — דײן בץרשולדינונגם־אקס. א־ן בור װערסםו צו נ״שפ. — סאו״שסײםס? עס װערם צו גײשפ אל״ג װאס דו האספ. — דײז הופאניזם. סצציאל־זם. עספע ס*ק. ל*בזג — דאס אלץ איז נאד ײבמ פים נאיגײשם לויפן בוך. סיאיז יעבער־ לעד אוז נײשס׳־ק: פיהאס ד*ד םא־סיגפפ צו מױפי׳שםראף — םארװאס? אח דו. םאכסם אז אנישסעל. אז דו װ**ספ װענז דעם :ארנײשס. באלײדיקספ זיד נ״דס דערםאר. — צערסלסם זיר פים בליםע״ -״י $ ... , ןח^יי אגרוס צו די ״ליסערארישע ב;עםער״-יי $פ$כאשו אץ ה. לײװיק נעענסעי אײנער רעם צװײפז. — דו װײסס יאד. װי אײנזאם איך ביז! יא. ער א*ז נעװען זײער א**גזאם. נאי צפפנװגיז האס זיר םיר אױסנעוױזז. אז ער היפ אפ זײעד אײםערזיכסיק זגין אײנזאפקײס. זי איז אם םגיער. אלס דער קװאל םוז זגנע סאנטאספי׳שע ישא־ םוננעז אוז פרובפבארער בארז סוז זײז אריגיגאליפעפ. לגינסס. אז ר״ר באס-ר*קפ רעז װיסנ־שאשפלעבער נעדאניג — האם ער נעזאנפ און נעקוקס פרה״׳שחורהדיק םיםז סונקעלז בליק סוז זפנע דער׳שראקענע אויגז או*ף דעד ספעליע. — די װיסנ״ ׳שאסם. ברמ־ער. איז אויד די פיסם־ק סוז סאקטז: קײנער וױיסם נארנ״שם ~ אפ איז דער אפת. אוז סראנז. װאס א*ר רעבז, אז ס׳איז דער פקור םוז דעם עיקז פענפ־שז״סײן. — איז דער סאפע ׳שרעקי לעבער אםת! לאפיר ערגעץ םארן. כ׳בעם דיד.״ װעז ער האפ בארירם די םראגע װעגז פעבאניזם םוז דענקעז — האט עם אים אםסערספז אויםגערענפ. אוז — נזדשראקז. סיר האבז זיד אננעסאז. זיר אדאפ־ נעלאזס איז נעבל. און א פאי ׳שעה נע״ •שװיפעז איז אים אויף נ ע װ ם ק י. װי סי׳ש איז די נעדיבםעג״שז סיז פגיר. רעלגאד זענעז םיר נעזעסז ערנעץ״װאו איז א קאפ׳ג סיזעגעז צו אונז צונזרשסא״ געז דרײ םײרלער. אײנע םוז זײ א •שלאנקע עסםאנקזג װאס האס זיר נע״ רופן ״עאפרידא•*. ראס נעױבס איז נע״ װעז בײ איר א •שםײנערנס. מיס אירע נרויסע נרויע אוינז. װאס האבז קײז נאזאבץ נײשס נעהאס. האם זי נעקוקם אויף אגררעיעװז פיס א סװער״אוסעפיקז עדנסס אוז םוז א קאסע״גלעזל נעםרוג״ קען עסעס א גרינעם. סם־ליקער. פוז לעד. נארםם א5 זיד איז אנרערע. — נארי־שע בליפע־עד!... איד האב אים דערװיזן. אז סיאיז נוצלאז צו פראפעסםירז קענן ערר־צי־ םעדנײש. דערװיזן, אז די פראסעספז קאנעז א*ז קײז םאל נײשפ װירקז אױף דעם ציםער סוז דעד ערד־קא-ע — דאס אלץ האס א*ם אבעד נאי א־ץ:נעב-א:ם אין כעס. ם*ר האבז רעם *שםועס נעסירס אין פעסערבורנ. אי; הערבססיצפפ. איז א לײדיקז. לאגנװפליקז ציםער. אויסז 6״פן שסאק. די *שפאפ איז געװעז אגיננעהילפ איז א נעדיכפז געבל. איז דער נרויער פאסע סונם נעבל זעגעז אופבאװענלעך געדיאננעז די בלעגדנד׳קזג •שעפערירני דיקע לאפםז״קוילז, װאס האבז דעדפאנפ נרױסע דיםז״בלאזן. דורד דער נעדיכסער װאפע םונם נעבל האבז צו אונז דער־ נרײכס םונם נאסז״דעק אופנעליפפערפע קולו^ — באזונרערם דערעסנריק האבז נעקלאםס איבער דער •שאסײ־בריק די םערדיסריס. דארם. אוגסז. זענעז םים א נעקלינ״ גערצ ׳שנעל אדורבנעםארז םגיערלע׳שעז. לעאניר איז צונעגאנגעז צו סיר. א,װאדף נעסון זיר אויף דער סאםע אוז נעזאנס: — םידיז פאדז זעז די ׳שרםה? — איז פעםערבודנ זעגעז ׳שרםות נײשפ אינסערעסאנפ. ער ד״אם םםכים נעװע;: — אםת. אוז אפ. אין פראװינץ. ערנע״ז״װאו איז אריאל. װעז עם ברענעז די הילצערנע נאסז, אוז דער עולם ל^יםפ ארום װי כדלבז — א*ז נוט! אוז סר־1) איבער רי װאלקגס רויר — האסס נעזעז? ס־ האס סיר ארופנעגופען בש דער פלײצע אוז ישםײבלעגדיק נעזאגם: — אלץ האםסו געזעז, דעד רוח זא< דיר נעפעז! ״די ׳שפײנערגע פוסםקגיס״ עם איז דיער ישװער צו רעדז װעגז א םענפ׳שז. װאס דו םילסם א*ם *שסארק. עס קליגנס. װי א פאראראקס. :אי םיאיז ריבסיק: װעז דער נעהײפער ברי<- נעז״צאפל םח רעם םרעפרז ״איר״ װעיפ נןדשפירפ דורר דיר אח רענם דיר — האםפו פורא אנצורירז םים דײן קרוסע ׳שװעח װאדם די נײשש״זעבאדע ישפדאלז םוז דער ג׳שכלה. װאם איז דיר נאענפ. האסםו דאז סוהא צו זאגז ני־שפ ד*ס. נײשס אזױ: װילםפ גײשם םארקריפלעז ראס פילבארזג װאס פיקאז םיסז װארפ נ־׳שם אגסאפז. פועלסם נ״שם בױ זיר ארײנצופח דאס פדעמרזג הנם אלנע־ פײז״באדגיםנדיקזג םענם׳שלעך־װעדםם לע איז רער עגנער •שפראר. סיאיז פיל גריננער און פ־שוםער צו דערצײלז דאס. װאס דו םילדם נײשם נענונ קלאח — איז אזעלכע פאלז קאז םעז םיל אוז אסילו אלץ. װאס דו םילםמ — פוסיף זשז. צמעבז פח ײד. איד רעכז, אז כיהאב נום נעסילס ל. אנררײעװז: ריכפיקער געזאגפ — איך האב נעזעז. װי ער;ײס אױף דעש ״שכענל, װאיס הןענס ארף דעם אפריס צום ם׳שונעת״אפנדונס. אויף רעם תהום. װאס אז פיקוקס אהין ארײז ,װערם םא־* לאישז די ראיה סח זינעז. זשז םאנסאזיע איז געװעז נרױס. נאר — גײשס נעקוקם אריף רער אופ־ אויםהעדלעך און פעסם אנגעישפרעגנפעד אויםפערקזאפקגיפ צו דעם באלײדיע״ דיקז סוד פוגם כױם. האס ער נאדג״שם געקאגפ ׳*ד םאי-׳שסעלן װעגז יע גער זײפ םון םויפ. גארנ״שס רערהויבנ״ דיקם ארער םדײססנדיקס. — ער איז דאר נעװעז צוםיל רעאליספ, ער זאל קא״ נעז צוסראכסז פא׳- דד א םר־יסם. ה:ם ער האס עס נעװאלס. אס דאם נײז זשנם אױף רעם שסענ בײם ראנד םח ההום האס אונז אלץ םער פאנאנדערגןדשײדס. אם די *שםיסוננ אגררעיעװס האב איר ישויז לאגנ איבעי״ נעלעבס, — או;. אראנק דער נאפירלע• כער פעגנךשלעבער נאוה. איז סיר אר״ גאגײש דערװידער אוז באלײדיננדיק גע״ װארז צו פראבםז דדעבן סויס. אײנפאל האב איד דערצײלם אנ״ דרעיעװז, װי ם׳האס זיד סיר אפאל אגינ• גענעבז איבעדצולעבז די שװערע צײס פח ״די םרויפעז פוגם פאדפ׳שפסז צו זײז אויסער די גרעגיצז םוז דער תםיסהי/ װענן דער ״•שםײנערנער חסכות״ איז װענז דער ״אופבאװעגלעבקשפ. װאם אױ אײננעישפעלם אויף אײביק״. — איז ער אויפגעחפרוגנעז םוז דער םאםע אוז. לויםנדיק איבערז ציםער, אח ריריזשירנ״ דיק סים דער צעקאלעם׳שעםער דלאניע. האס ער האספיק. אויסנערענס, ׳שסיקג״ דיק זיר, נעזאנם: — דאס. ברודער. איז א פתתות. — פארפאכן דאס בוד. נײשס דערלײענענ• דיק עס ביזן סוף; אין בוד איז דא• *) פוז רעם ני׳שס לאננ א*ז ריסי׳ש עד׳שינענעם בור פונם באריםסז רוסיעז סרײבער םאקסים נארקי ״עדינע• רוננען״. די זברוגות באראקסעריזירז הז אגדרעיעװז אוז הז נארקיז — די צװײ נרעספע רוםי׳שע ישדשבעד םוז די לעצסע יארן. — רעדאקציע.