Literarishe bleter · 1924-10-17 · 24 (17.10.1924) · p. [Seite]

24 2^ ^*^7 .חסצסצ״ו־.*ס>*ססק.>./ק0 יס*^81 16*1ח8*ו6>11 8 דיטן/יייס 45 נראשן ויןרעע, מרײסיק 17־םער אקסאבער 1924 װאכנשריםט פאר ריטפראמור, טפאמפר או־ רזנטט ־ פראגז 1924 ־ז!;״,־״1־־ק 17 יו־^ויו,*״״ג״״י ס׳איז נעששא-־־ב: א?רא:פ. פיאנס א*ז :יער ח־י א קיאפש. פ-אנס איז א לענענדע. נאר נױפיקפ זיך איז א א*ש אפבם צ< דעריןענעז א*: פאריזעד אײדאינײסם. איז בערזיעערע. אה דעריבער עפעםפ אײר אזױ װעיפ. װצי ־יקע •זאבע וער : יענענדע אונז :ז װעיבע עי הקישה. װע: ב־שוסדיק ד• ־אבעדי״ ׳ר יי איז אי ׳מ נע סי אייף •שסי-ויעג שארצ״אם אונז. אוז רי ײם. סוז י איז קצפ. און איד ניף סאי; אין דעמ יזאנד שײ איך װעי ג*. הקוד• רוח אי- יענעגדע אױ זיז דעמ יאני װעי סא־-ו א פאלס. איד חוי־פפ.; :ע פיאנב :אפ סאי־שװינד <ס װעפ פיר קואניאר. ס־ז סח פאגאד גוססז. ״שפ עי ני אב זצז. אייםהעיז צו פיפ איס האב א*ד ק*־. פ־פנעפעז. ראגנ נוססז פורא :ײשפ. — זצז נערעבפער ױיס ביא־ז רעמ פצ פערזעניעד די פיפנעפאבפ ער האפ נסיסה. די *שװערספע נרעספע רעװאיוציעס און שז״נעישיבפע. דעאקציעס שוז דער פענפ־ פראנן :בעי ,ם. װג ־ הצנ :פװ עדב יומ אופעפוס או״ אננענרצספ ער האפ דפ א־ז :עצי או*מ: ן זיר האב: י־בפ. ילח נענרצםפ דעד עס האפ אנ פעפוס. װאו *שפיצפיעז. ו בשוף־רינב. בצםפ — זצ; יאפגעײשעד א־ף א ק ד װ״ני . װי איר צי װײספ ונגעפאספ־ די זיר האפ ער ז איז אויף :״נגיספ פיז פ סיז עעעס א ד־ פענכדש םיפ פעגפדשיעבעי ־יםז שון דער •שװעדספע ק־ | אנאטאל פראנס געשטארבז ן 13*טן ןנקטאמר אח אץ פאריז געשטן)רק אנזאטאל פראנם. דאס ליכט גײט אויס דעם איז ביזים יןעשענע. װי וױ׳ניק בארארף עדי ער זאי פיוציוננ פאיזז בורעים פארז אופדערבאריפדיקז פאפומ. פאר דעם בורא העוים? אז ער זאי פאיז פורעיש און דורד ו דער #יאסעקעיע פח א ייאדע ספאדיה און :ראבע סאות. אדער סהם רויד פויקז ז*ר ס*פ*ז פײספ א*ז בדיספ. פרוװז אויסיוײגע: אוז ״אױסזיעעברעװעז*' גס דער אופברדכונותדיקגיפ די רולתע חײ״ שעה פאי• ז*ד. פאר װסב אוז תינד? וײיסכ איר נ*יעפ — זצפ איר נאגפ צו קײ; אופנייק נײטפ נעװע:. זאיס איר נישפ געפ״ובפ װער;. הסנפ האיפ א־; מאיז א ייבטיקער זב־י פון פי־פ־עז נגיספ או; פירעז געי דאנק. נישפ קײז װעיפ פו; ציניזם או; ביי פערעי אנפוי״נוננ װע-פ חריב. נאר א װערס פוז ב־בה או; יגיפזעייקצפ אוז האפניננ אי; דעס ייבפיקז אױסװענ פאר דער ־עװאבעל. פאיאופנייקפער וױעיס. א ייכפ פוז דודות רעשפ זיד אוים. װע-פ פינספער א*ז די אוינז. או; װ* זאל פעז נישפ וױינעז? אוז װי זאי דעז נ-נפ װעיז אפ׳ *שיגיע:? פארהאז א פיניפ. װעז איז שװאבי קגיפ אינפ די פרײסס אוז װעז רוזקגים איז — פאזע. אלטער קאציזנע זגיייןגק 7-סזי ןקסז־זר פ א ד ע ר ט ד י ךי*־***•****■ •♦••*• ״ *ין רי די *• ך• י• —״ _ בײדי באףסםאציעסיביבדזאגד״ ייננעו פיו ־■ 11 ] 11 מ ״ באנרעגיצסקגיט פיז איע צװפז. אה װי ן דורד א בשוף זענעז יעדעס פאי* די ■ קײסז זיר צעקראכז אויף אים דויד אײן יױפער;. העבערן *שפײנעי זגינעם. װענז דאנפע האפ וצן דיד נעזאגפ: אכ איז ראנפע. װעיבער איז :עװעז איז ניהנום אוז צור־קנעקוםע: א יעבע־ דיקעד. װענז פיאנסז -ארף נעזאנפ װעד;: אפ איז דער פאז. װעיבער איז נע־ װעז איז איע ניהגופס פון דעי נעיפיב* פע. אנהויבנדיק דיפ יויס אוז ענד*גנ-יק טיפז פאדערנעם בבי — פא-יז — אוז איז נײעפ נעניזוקפ געװארז. װיבפיק איז אינז פ-אנס דיקא דעי יעבעדיקער. א נרויס ציבפיקגיפ יעפרארסיאדויס פח זסז יעדז. שױן :עצײיסז אפעס־ציג. רערדאגפ אגיר זצז יעצפז ױבייע־ אום־יוםיםוב. א פאיק איז נעקופעז א י ם צו פגי״ ערן או; ער. דעד זקן. שגיערפ פא-ז פאיק דעס זינ סיז הודאניזם. דעס *ע-יפ םארו,?. װאס םיאגקרצד האפ נעםאבפ בצ אירע ייעצפע װאין. א יעבעדיקער פעגסיג• — גײעפ קײז בור איז זייבעינע פאױרעז. איז רעי פיפ פח יעבז — נישט אז דער זצס. פיאנמ װארפ איז אננעזאפפ פ*פ דעד חבפה פוז אײביקגיפ און דרינגפ ארסז איז הארצז אז.$י פיגיופ. װצי ער האפ נעיעבס איז איע צגיפז אול י עבפ איצפ אױד. סיאיז א חאוי הקוד״ע. װאס דעד פעגכדג• נײם שפארב: — אייב קויש איז דאס אײביק פעגטשיעבע. סיאיז אז אניפאצע• שאר פצז אח באי־ נאבפ־־עאפגס. װאס צופראנ; שו*ז איבעד דער װעיפ זצז נסיסה. אז יעניז איז נעיגפאיבז איז ױסי יאנד פיטמע;עװארן איז דרצ םענ פיפ ריצ :ע:ם געםצע--פ פױ האיפאפז איז דעי פויבער װעיס איגיז. ״%יי אינג פי״י | יא. ער ה>! אײביק. גישס אוז דער זקז פוז יאסנאיא פאייאנא איז אי; דער זצם םון יעבז שאריך-אבז. זענעז א ן ד ע ר ז צ פ םוז דער װעיס :עיאםז זצנע נעשרײעז. אוז די װעים האס א בתיקוצ נעהעיט. א בת״קוי פוז נעװיסז אוז די רײר נישפ פא-שפאנען. נאר דעד סויבעד דונער האפ זיד אפנערופז איז אירע נעדעיים. סיאנס שםעקפ א*ז דער פים פוז דער יעבעדיקער װעאם. א*ן איר נאפ־*. אוז די אייוזיע םוז אז אײביקצם איז נאד קײנעם אזוי נישם גאבגענאננעז אח קײנעם אזוי צום פניס נײג־פ;עשסאנע;. אינג פיי״נרי. האס נעשצנם צו באצבז יעבז ישס אבציק יאר. נאי צװזמציק פאי אבציק אוז נאר ביער. אז עד יעבפ פאר אונו. נישפ ער האפ דעז ־גיפאצירפ פיס *ענעם פאפריציער. װעיבעי י4אז זיך בשום איםז נישט דערפאנעז דעם נאפעז םוז עפעס א געקדײציקפז ױננעז־פאז. הנם ער איז דאז נעװעז חױבער באאפ• . פעד אין ■איעסםינע? ן נײעפ ער האפ עס געװאניכ אוז דך ■ נעפצניקפ מיס די עישפע קריספיעבע גזייים איבער דער װיספענײע םון עגיפפז. איז נישפ ער אױ דעז נעװעז דע־ :א־ ייבםעי פיםיגיפ-עבער בצ א דאפאים׳ . דיקז נריבײעז פאיצצפ? | עי ־גיפאצידפ איבער די פינקעיע װינקעיעד סוז פיפיאיפער איבעי יענער. פינקעיע װינקעיער. װאו עס םאד; זיד איז שפיקנדיקער ענג׳עאספ קדושה פים זנות או; װיסנשאפפ םיס ביגױף. ער זאפפ א?1ז איז זיך דעם קאיפז ני*הץ פון דעי ניייאסינע. פינקס װ• דעם שעדיעבז יג״סויב םוז פאדעינעמ פאריז. אופעםום איז ער רא. אופעפום איז ער. נײבפ זצז פאנפאזיע. םראנס האפ נײבפ קיז פאי-םאזיע. ער האס אזוינס. װאס קײנער האם נײעפ נעהאפ.;ינויים. נ״גים קײז פיאבער־סאיאפבא־-ע׳ ספאװראציע. ני־בפ קײן סענקעװיפשי קװא װאדיסידעקאיאסיװקצם. פערזענ״ יעכע פיפיעבוננ פיפ איע צגיפ;. פיס איע ריקוםות. 1 קאנספ אים דע-קענעז אונפע־יז 1יצבפז גרים םוז א פאסריציע-. םוז א שייאסאף. פוז א פאנאד. פה אויעיפע- אוז פיפיאיפער. פינקפ אזו*. װי ס׳איז :ער אין די יײדיקע ציפערז פוז דעי נרויםע ן װעיס. . װאס ,װערפ םא-פויי-ם םארשסאנעז: ..איז זבות סוז צדיק יעבם א ד^י־**. נײספ אויסנעקױפפ האפ םיאגס א *יקז דור נבזיקעס פיס זצו יאננעז חב יעבז. סיאיז ערב יום<פור. פײדיער אוז יזדעגעס סראנ ײבם איז בית״הפדרש. י איז עס דא-ף זצז דאז ילח איז אפיעסענע קאפאפעס ם*ס!דורד חסידים סארקדיםיפ. ־יזיקע שסדצפיעז. אזױ. אז דעי י אוז גאר םארק-יפיםע- זעסאויס בדײפער פאר די *פפאיע ילדישע אקםיעז — ילח נײעז צום רביז :עפעז שיום. איץ. וױ דעד שפײנער. װי שא־ א ױודן. װי שאר פופצז יאר. אױך איז דער פדעסע בפעס דאם| אײנענע. די זעיפיפע רזײמות. נארי׳שע״ן הצניעבזג די זעיביקע סקאיבאװע יום״: בפורדיקע ארםיקיעז. אײז קיײגע נצס — א סעיעניאפע: אין דער שםאפ פאריז;ײם אויס אנאסאי פואגס. אויף פרעד־ באדארף איך קײן הבשר נ״פפ. עס װײגט זיך. איד װיי ני*שפ ער זאי נ ײ ז ־עפאדב;. ס׳איז פיר א בדח. אריבער די אבציק ׳שױז. א ײשײע. װיפיי יעבפ א םענפש? סיאיז יאגיקע. און װיםיי װאיפ ער גאר נעקאנפ םעייז איז זצז פישער עיםעד? און װאם שאר א װערם װאיפ שױן :עהאם זצז אפנעישװאבםער נצסס? םיאיז קרעפערצ. או, אז דעי נמי *שםארבס ישוין. בימם דעז דשס דער ריזז״נצסס יעבז אין זצנע װערק? םיאיז דורכגע״שםוגיפע פעסאםי״ ײקע — א פרײםם צו חיישות. פראגס איז אז איפער דעפב. װעי״ :ער האפ נעשםעקפ איז ס״סז זום■ פח אמזער יעבז. פיס פויזגםער *שפיגװעבס״שעדים ־אבז זיר נמויגז צו אים נישםהיעד איז ײםפ דר פרינקנדיקע אוז — יא — גע״ אגנעז אויף אים פעז האס געקאנפ יעבז. װצי ער ־אס נעיעבס. דער נרויםער. דער איפער, ־ער ייבפױקער קאם. ם׳איז געװעז אז ־יעסעז זיד אנצזדשפארז. אויף װעפעז איויםצעיײנ: די אחרױת. יא, ע פ י ץ דארף קאנעז סיאנז די אחרױת פןןר דעם. װאס א י ר אעבפ. <ס דארף זצז דער נרויסער יא זאנעי. נײגיס אויסגעבעםיפ בגים אויבער־גפז א פאפ יינזז שא- די פענפיגיז״קינדער. אים *שבר שא־ זצנע אײנענע פעץןים סובים. עיפעד איז עי געװעז איז קיינער אוז בעסעי םאד דער װעיפ. שאד דער נאנצעד װעיס יעבעדיקע פענפדשז. הויד איז ער אריבערנעװאקסז זצז דור. ער איז איופנענאננעז. װי א *עבע־ דיקער נאם. נעםע איז;;ךשפאדבז אייפ. פאיספאי איז געשםארבז איפ. פים זײער םוים האפ *עדעי אויף זצז שפײנער א־ױס״ נעריסז א ־שםיק װעיפ אוז אץעקנע״ םדאנז. אבער דער װײפארעי זקן איז קײז פעגפיש נײשם נעװע:. א בוד א־ז ־עד זײדע פיס װעיבז סיאיז נעפיס^ע״ 1 םאװיעז. איז םאװרעז דיבערנע. א פארלעזונג ־ אהרז צײטליז א.ד.ט•.דער שמד אלם עדשיינונג פי• געזעלשאפטלעבער פאטאלאגיע, ד*;ע פא־מע־ א־ז םבװד :אבן רעסעראט פר״ער שטיעס ••;ד־װידזעיע- •ט-ד (ה#:= ד.עד*<). — פא־״זוס זענעי ד״-יוד-; דעגענעראפז,.' — יעכיד אײ זעאכסבדא — סד ד.ב- —*— כי־עכזז ".יויאצו כאהוכזע; —>— ש-א:ק? — יעד יעקב יוסף איז געװעז צאדעדנע סױיײשע אח ײ; ש-אנקיזם פאי-פעז סון *שפד סבות איז קויפור. — דעד היססע-י־ש־ הגינפ. — אפאי אוז די צספז כוז •עב־זי צכי אוז יעיזכ פ־אנק. — ד•;דויסע ראיע .םוז דעד ױד״עער פדוי איז ־־.יכי־, ־א״ע;-־:;;־:. — כזים װאם ע-קייע-ם זיד דאס? — װעד םעזיםזז װאס איז אזוינס םאציאל• פאםאאאניע? — םאסזיפסיכאזז איז דעד יױד״עעד;ע״.״:םע דעד יעסד אאס קרימקהסט. — ד• 'יעעדיכאװעיו;: אין שאר״ז פון ייד. 1 לימפדאטז און זשירנאליטמז ״ארזפע םיאסאצקע13 ■ 752, או־םן ה.ח. האלב א אװנם אץ א״נענעס לאקאל