Literarishe bleter · 1924-10-10 · 23 (10.10.1924) · p. [Seite]

8 דיטן ■••ס 45 נױאשן י61)־816 1926י31'61*1_1 8ח11$1€10> 8<*0)0€1ק 16ס1גן0 23 2א ת67)|€20ץץ װ^כנשריפט פאר ריטפראטור, טפאטפריאון קונכט־פראגן 1924 10 *1־!״־) 10־סער )(קסוובער 1924 וי*ר**, ילדי־ע לעבז. :עגעבז אזױ נעפרעסמ. קאגרענסירפ. קלאר אוז פ־י1(פ. אזױ פשופ ווי נאר א ז־בעני קא; זנזז — אוז אויח א־י־עדעז, צו אאעדעז. צום נופז אוז צום שאענפז. עוב שײנעם אוז צום פאוסז. אזויפיא גופבקגיפ. אזויםיא זוז. אױיפיא נרויסע דענפ״״ירענקגיפ אוז :אנצקבפ! װי רצנפ אוז איניבאריננס בפעם איז פאר א דענפש א•; די יאיז. װעז ער באנגיפ רי סא״גאנגענהגיט. ארגינצופאיזן אדע- אין איראניע. װי א קאוגער זײדע קוקפ אוױי קינרערשע *עפירערגיעז. אדער איז פפײײזאציע. א*ז איבערפרצבונג. װי יטפענריק װעז דיבײנקפ :אר רעם סארנאננענעם. איז בײרע סארז קאז פעז צו קײז;א- נרױםעס נײעכ דערנרײבן. יעאופיעאינם האפ :ײצס :א- אויםגעי פיײטס איז זברוז זגיז קינרהגיפ. זגינע חא;פוה. נא- ער האפ זײ אויפסגײ נעי זעז. איז דיז צידער. א*ז קראנקעז־בעפ. אזױ? — פארװאס װערס פוז זגינס א אינפדקז פײזאזש אזוי װארעם. ור די זון װאאט בריעז איז נאקז? םארװאס איז עי אידשפאנד םיפ די קאעגססע דיפאעז נױםן דעם ערםארגספז דעגפש דיפצי אײרז דיט זברנע ארעדע און אודנאיקאעי בע או; הארציק אאנז דיט זדגע פדײי אענע אוז קאדישע םינורן? או; נאר א זאר. װאס איז נאר װינסיקער: פארױאס איז ער אזוי אײביק? — רער נרעספער סידז פוז א נרױס װערק איז דערספנס ראם. װאס פ׳קאן עס אײענעז :אנאדאר און גאנאדאא. נאר דער ביבא אוז נרוי״ שע קאאסישע װערק. דערנרײבז זעאםז ביבער צו רער דדרנה — אייז װעי פוז אונז אײענם דעז נײעם יסאוםיעאיבדז נאנאדאא און נאנאדאר מיפז זעאבז גענוס? — אוז םארװאס איז ער אזוי אאגעדײן. איב דעם סאדע אפגעשטאי גענםפז פאאקס״דענםיג• ביזז הענסס־רא* םינירםםז דאז? — סוף כא סוף איז ער ראד. ישאוםי צו אאע זײנע װאס ניבז דעם ישאיסא שאםוננעז. שלום עליכמם ״פונ׳ם יארידי או; נ״עם :אר דער ־יליסא )[> -1צום■ עאיכםס העצר;. *ו ונונע אי־י״וע קינ• יער. *ו זגינע סב־הם או; םנחם םענדצס. ״עו װאס דאםוגע;. ן דעסםװענז האם נאנאא נ״עפ נע״עאםז װעז דאס אעבז איז א ראםאז?" ע״ז ראםאנעז איז אםהז דז פוז װאים. אס םים די דאזיקע עװײ ק,;.ינע װנדא נאנאאז דעם באאבאכסעד איז רעד 1 - ־:ורהאעד הױכס שאוםיעאיכם ״. ןיןז | ראםאז נעװען פרעסך פון נאס,-. 8יני)ט צי ך יתום־ם אוז װזנים — זװם נאנצז ־אריד שיז זײנע עעדםאנאויעז. פוז ז״ער עאיכם. א נעםרבער מאםיד םוז זײז דבין האם עי אריבערנעב־ים היםאעז אוז ײעד-״ד״ צ* װערזעם נעיםניצסער םארם|.ם:וכ:. םעאדער איז װעאדער םיט ז״ער עי האפ ב״יים אוםז ני״יס דעינר״כס. נאנצע־ א״כםיקכים און איבי׳ב איז װעאכע פאאסס״קער האפ ד' יירישע איסעראסי.- ז״ װנוזז זיד :א־ איםשואריקע קינדער. שסארקערע. אריגינעאערע. אםת. או עי שאוםיעאיכם האם אויפנעהערם זײז שיא■ איז דער א״נציקער םים זײז הוםא-. רערעי. :א־ דערנ־״כם צי דער הויכער םים זפנע פיפז. םים װעאכע ר• יורישע םרדנה פיז ניױםז עיזםטאז. ױעז איסעראםור איז נישם איבריק רטד — םיא״ענם ופנע קא״ים־עד פו; דניעפעד אבער שויז זשע איז איז דעם שאום־' שם״ם פאד אונז נ״עט םעד ק״ן זעער, עאיכםם זשעני? — א שיארע־ע־, :א־ א ריכםעי פיז נרױסז איז אעצפז װערק נעפינם םעז רעם שניד. איז ד• קאפיפאזנר פיז זכיז ז״דז שאיםא — דאם איז שאום־עאיכםס דעם בעא־התאהכות איז נישפ נאד דער איבע, די נרױםע םענםשי־עכע איבע ז״דע זײנער איז נרױסז עקםםאז, נאר זױנע. װאם נאר ד איז איםיעפומד צו, אױר שאום-עאיכם. ־עד ק־אנקער שאום■ ברעננעז דעם קינםם־ע־ צו דער העכ■ י עאיכם. װאם אינפ איז בעפ. כפער םדרנה. א נרױםע איבע. װארעםקגיפ. איבם. צובראכז. אױף רער עאטער, קראנק.' נאויבז איז אםת. קאארע־ אםת. שוונס איבערפיאט םים צער נאד רעם פױט פין ארויס פיז ר״ כ־עםאער. װאס א״ענעז זײז נעאיבםז זוז. באצערפ פוז דעד ד־ װ• שםיקער פרכ־-נפשי. אוז װא■ םאחםה איז יודישע רריפות איז רים־ 1 רעםעז אונז אז — איז פ ז ז״ װאיזםם אאנר. סארװארפן אוי־ז יענער יפט ׳ם. ארױם שאוס־עאיכם רער נרויסער דיב■ איז ער געזעםז (נעאענז א״ננכאער סער. פיז ז״ װערם אנםפאעקט דער סוד אדםז פדםן״בעס) איז נעשדיבז זײז. פיז שאום־עאיכםם זשענ• — די פאי■ שיר־השידים םים אזוי פיא אי־ע. אזד א״ניקוננ פיז נרויםעי קינםפ םים נאד פיא פר״ר. אוױפיא באענרנריקע איכם,, :רעםערע־ איבע. װאם םיר. יוננזג קאנעז אפיאו נישםי איז רעיפאר װעפ שאים־עאיכם. דער חאוםז דערםין. ן נישפ אפנעשאצפע־ זשענ• אונזערער. יעצם װערק אוז איז די דאדקע צװ״ װי נאנאי״ װעז ער הויבפ אז זוונע ..םױ -,זורהאעד תאפ שאום־עאיכם אזוי שאר^ פע נשפות״ קאז ער נישד צינעהז בײא־ ._,״. ,״ ״ .״,״_ ״ , צים ססור״הדעישה. װדצ זײ• בןא-א;י ימנע״ נאר ,ער .*?יסל צי שמם״עי^ 0,ננ אים װענ ״״ אאזם א.ם אא״ז. צי שאום-עאיכםם זש״ניי נישס צונ״ז *ום עניז. ביז ער באװווזם י. נישם ■״נסאא א״ענענד־ק שאום■ באוובז א״ב־ק. װי א״ביק עס איז רי נרױםע איבע. רער קװאא פיז זײז שיאפז. זינגער םעז א״ענם א זווסא נאד א זפםא. א װעאם נ״ם דורך, א װעאט םיט פענםשן, סיפ שפעם, םיפ :עשעעגישן. | פיפ פאנפאזיעם — א נרױם ״,יס־ק ו ־ ר א א ״ ז באװיזן. םער װי צענדאי■ קער קריסיקעם איז ססוריעס װאאםז עם איםשםאנד נעװעז צו םוז. אעבז אוז ראםאנעז — אם ראם זע< עז די *װ״ קעננזעצאעבע איניעס. װאס :נבח זיר דורר איז שאום־עאיכםם אאע װערק. װאו שאום־עאיבם נים א ע ב ז *יז ער שסארק. א״ננארםיק. םנוסםער■ *פפ איז דער עיקר נאציאנאא: װאו;אום־עאיכם נים ראםאז — איז עד צושװאיםעז. באאם אוז שאבאאז. אפ דער דאפעאםער שאום־עאיבם איז אאע םאא נעװעז א רעסעניש — איז סיהאס נעאדוװם עםאדסםײפשז. בא■ י.ונפאזז״ארח?או שי^מיא^וזגיכ.־ ' סייא האבז באשואדיקס דאפ יזדישע ואאקז — ראס ױדישע פאאק — האפ יעז נעזוכם א פשטא — אױ נישפ נע■;ונ נודיז. עס זאא קאנעז נעבז יעםאף פאר א דאםא;. װאס וײז הוד איו :אנצ■ ־װפז ראס ױרישע פאאק האם נישמ ק״ז נעזעאשאפם.׳►״: אפננעפונדעװעפז | ־עבנם־שםײנעד אוז קאאסז. װאס זאאז זפז דער םאסער־אא פאר א ראםאז.! חעכסםנם קאז דאם ױדישע פאאק נעבז [ םקיצז. ביעקאער, אפריס;. װי ראם פאאק, אאייו א־ז. אנדערע האבז נעפונעז די | שואד איז שאום-עאינםז אוז נעצוינן דער• ן פון די נעהעריקע קאנםעקװענצן. עם האפ; שוין אםיאו אננעהויבז װערז א װיםםע 1 :ואדע אנצונרנופז שאום־עאיבםז שויז צו■ 1 פיא דערםאנענדיק דערבפ זײז ״בדחנות״. ן 1 װער נעדענקם דעז נישפ װי פאדשידענע. פאןישדנדאעד האבז םיז צפם צו *פם א 1 שפרוננ ארױסנענעבז קענז שאוס־עאיכפז איז יידיש אוז איז העברעוש נ^ר װי יע< | :ע סאױ. װאם האט נעפרוװם אנסרעםז י ־עם העאפאנם אויפז פום?) י נישם פריער נישם נאד רעם העאר טשי■ עא־כפז אױ שװעד צו באנריפפז סיםז איז אם האפ שאום־עאיכם צו זפז; טשיקאװ אא״ז ם־פ אאע זפנע פיש■ שכא. איז װאם א־נם דער סור םיז זפז יעצס װעדק צונענעבז א קא״נע פאסא םשעװקעם. נאר אייד אאע םענטשז. װאם :רויסעד איבערצפנוננ. םים װעאכער עד אוז דערםים נעאעזם ראס רעםעניש, [ זענעז נעשפאנעז או־ף רעד נאס. װעז א־ז אזוי שסארק. — ער האפ דאד :ישם נאר ראס רעסעניש פזן אעזער. | םשיםשיקאװ אױ דורכנעפארז. — אזוי אזעאבע פשיפע װערסע־ *זעאבע א״נ■ ״4 ו'- ' •׳.*■-״.־ 6לוםי?לירם *ין יןר ח*\. ■רריסגיממן סין ד?ם ניך ״פינ׳ס י*ריד ״ פא:ע אנז א*ז נרונפ נעמםעז. אננענוי דענע. פארװאסידצע איבערצדנם ער איז עס אויר בש •שאום־עילינפז. דינםטיק, 21<טן ן1קטן1בער (10 פרי), װערט אײנגעארדנט אין טעאטער .צענםראל (לעשנא ו) י־י ערשטער לעבעריסער נומער־ ״ליטערארישע ברעטעד״ .•ס,קצעךי א.. ,עדער ם^,,נםעד | חי״ נאר ר• קאארקפס פיז קינספאער; פאאננרע ארםיקאעז וחזאז אייפז: ׳.רײנייןײסן אח נױאנסן — אןן ןךי* אן^:א*ז געקודעז, נעקוםעז צו^ ,־ע*5• . ׳: 1) אײסארםיקא; 2) פראבאעדעז םיז -,אן ער ב,.ןן דע0 ראםא._ װאס א,,! נאהענפ פאריז םו־ם. װי ם'ײ: ־ײ'*! דע־ ינדישער איפעראסורז 3) פראבאע■ עם טרעפפ. אז א קינםסאער באאנ■[ ושעפ א נאנץ אעבז אוז םיפ אםאא. שו'ז! איז דער אעצםער םיניפ. רעדזעם ער דאם אםתע איבם. װעז שאוס״עאיבס װאאס נעװעז פוז מחאת אז נעקוםעז ציס אםת פוז אעצפז םאםא זפנעס. װאאפ ע ר און ד• ױדישע איסעדאםור א םד;עװאונעז. די קאארקפפ. נישם באויז [ דער אינםפינקס־װער קינססאערישעך, ב א ם י א ק ם (װאדשעװער םיםאיבעסער): ם. אפעאבדס. ם. ברארע־זא:. ב. נאאז• םאז. ר״ר א. נאיקסםאז. ם. נעאער, ד״ר םיכאא װפכערם. נ. וריניק. י. '. זיננעד. א איםװאק. '. איכםנשם״ז. ייאא פאםפ־ בוים. פ—ן סארק־ש. נחטז םפזיא. י. '. נ״םאז. ם. פאראערע־. א• פינקאשם״ז. יהושע פעדאע. פעאיקס פרירםאז, אהרז צ״םאי). אאחנן צ״םאיז, ה. קאהז. ח. ש. קאזדאז. אאסער קאצױנע. ס. קאראיניים. ישראא ריביז, ישראי שםערז. ד״ר יצחק שיפער. ראקציע (די ראזיקע בריװ װקאז אויפז ארם א־בערנעניםען װערז פוז פיבאיקום איז סיװעפ אויף ז״ תיגף װערז :עענפ• סערם): 12) הזמבז. פארבפנ״ענדיק. בא״הנעריםז 13) אנאנסז. נאר זפן א״עם. ״צו װאס ראםאנען, װעז דאס אעבז איז א ראםאז?" — אם דאם אױ שאום• עאיבם פוז ערשסז ביז אעצםז םאנ םיז יפז שאפז. שאום־עאיכם אױ;עװעז בא■;זבאכםער. םפםםערהאפםער באאבאכ■ כעד פיז אעבז. אוז דער באאבאבפער איז אסתז ויז פוז װארס אױ םיז נאסור 'זנםי־קאנסםריקםיװיסםיש. אנשפאם צו יעהז דאם נאנצוב װאם איז אזד נויםיק יעם ראםאניםפ. זעם דער באאבאכםער קינםס״רעפראדיקציעם און ביאדער פיז שריפסשםעאער. אנפעננער װעאז קענעז איבערנעבז ז״ערע בעאעסריספ־שע ארבעםז — רי רעראקציע איז ראס פיבאיקום װעפ באאר אויפן ארס ז״ קר־סיקירז. םע נשסות. בפ װעאבע י' אנם״יעיא״■ 1 ״עז פיז רעי װעאס,ר־סעראסור• 4) אי■ ד' קאארקפפ. קוםפ אז םעיםסנם ם'סז י סעראדישע םאםקעס: א. סיז דער װעאם■ פדם ציואסעז - אוז רערפאר ־אח׳1 ייסעראםיר. ב. פיז רער ױרישער איםע■ איז שאום-עאיבם *•'׳ י-1 י׳״ג־! ײ׳יײ* יאםײ. נ. סיז רער העביעאישער איסע■ אזו' איםנ׳װזי־עי ײ״י■ 'י':״י• ־״־־-־־ 1 יאפי.־; 5) װ־סנשאפםאעבע םטיריע: אער איז ׳״׳'׳■ |6) םעאפער: 7) םאאעיפ אוז םקיאפסור: ד• *װ״ בענדער ״סונם יאריד״ זענען; 8) םוזיקז 9 רעצענויעם (ביבער. םע■ דער שיר־השירים פיז שאום״עא־כםם אםעד. קאנצערםז): 10) װעאם־כיאניק. װערק. רער מםצית םוז זפז נאנצז שאפ;. ױדישע כראניק. װארשעװער כראניקז א םיז דברי-הים־ם פיז שאום-ע״כם;. 11) פראװ־נת־בריװ איז בריװ א־ז רע■ ־,אנסטרוקםיװױס. װעז ער איז איז ׳־ונם נענוםעז דער היפיד םיז קאנ• ססרוקציע איז םםיאא דער היפיר פיז ־אפאז? — באװפזז? — אסנעסםז קאז פעז עם זעז נפ נאנאאז. קיינער קעז ראד נישם כאשואדיקז ראם ריםישע םאאק םיס זפ■ נע סארדיציעס. אפננעםמדעװעסקײס. האאםו־םאנאנדערםײאוננ א. א. װ. איז שאעכםז םאםעריאא פאר א ראםאז, םונ■ "י 3־ 51