Literarishe bleter · 1924-10-03 · 22 (3.10.1924) · p. [Seite]

8 דיטךי.ת6 45;ראשי 816166 6<*וח8*ו6)ו.1 חז€><5סץז •חס<€>18ו< *2 22 1924 ס)(וחז6ו2(>£סק 3 >161?וק ,5׳*ה51־זס^\ װאכנשריםט פאר ריטפראטור, טפאטפר און קונםט ■ פראין װזורםע, •ײיסיק נ-םער *קט!ונקיר 1924 או״< דע- ע--•;-'.' זררא״ א'י שויז דאז נעװעז א ניא־עססעםייעע ״אסיזע נויז מכליתיהג״זרותדיק: אליניפיזם — נלאם וױ א םאװל םיז •:•פאד״ע. זי א-ז •עויז םד־עד נעװעז ניט אדםנ■ נעפנ־םט — איז אויף דער עלפער. פאר־עם״פ זיד. א־ז ז־ עים פניס נאכ■ םעי־ עינעװאקסז. די םיםילאע־ע דיאט םדיאיטםירם. זי האם ׳כויז. סעז זנזז. אא״ו אויםנעהעדם עי װ־סז. אז זי א-ז דא. זי האם זיר טיפ דער עג־ט אזױ אזזננעאיכם א־ז •שדזזבז סיציגע. נאט־, עאינע םאיזסימעז איז א־ז באאערנעז ד• װעאם. אי זי האט אם״נ־ אא־יז •שויז נעניםעז םארנעםז איז א״יזענעז איד ־.•ודיע. טעז האם נעװאיםם א־ז נאניז א״• ־אפא: איז וי״טאד ז־עם א לעבעדיע נעװארענע טיםיװז נריב־שע אענענדע. אםזז. טיט ד״ דידבדר״ננל־כעדע — ט־ט נאפאאעאז. עים בג״נזפ־א — איז רי םעװזה נעװעז אנדער־ג װענז ,װאם האט נאפאאעאז נעדעדם ם־םז אאטז 1110113? םיאיז נאראיזטעדיסםיש; ויעיז .זזו■ ס ער״ז די צװ״ איםרױהע נג־םםער האבז א״גם דאם אנדערע דערקענם. אבער םאי־ דער נרויםעד װעאם איי ד' אענענ■ דע נעװאשםז מי םד־עד. איז א־ד װ״ם: דאסיעאבע. װאם םארז ־.•פעםערדיסז א״יאפא איז נעיעז דעד שםארבנדיסער ם א א ם ם א י אױף דעם פאדװארםענעם אםםאפאװא — דאס א״נענע איי םארז פריערד־סז א״דאפא נעװעז נעסע, דער זסז נעטע. װעז עד האט אםאא. איט■ סערנדיס ז־ר םיז א יאנד. םא־נאכם. אנ■ י נעע־־כנס אויםיז וואנם םיז א םארװאד• נאר — אפ־כ־ שפעםער עי, װען דעף םענעם ־ענער״הויז ד״ אכם װעאם־באריט•! זעאבםםטערדער ״.־לאגם זיר ארויס ךע□ י םע שירו־ םיז דעם װעאס־באריטםז איד: 1 אעד. — שויז אויף דער םאאר םיז א נ דערע װירסאעכסגיםז — זיד רעדזעז איז א דרים נעשסאאם:! א־ן דער געשםאאס םיז א דירכנעי אויכםענעם, דירכנעה״איסםז דאס םאר םאדיאנים• םרענם איר: עי װאם האם עי־ נעי םראנז די םאםסע? ענםםע־ א־ר ם־ם א פסיכאאאנ״כ ן נאא: 1 באנסראםניסעס םיםיאירז אםם א! םשינענעם איז נרו־םע ד־כםעד. םארי סעוט. סיטיאיח א נעזינפז. ד• נענ־אאע. עונעפאסםע םאםסע םו סא־עםםעט״כער אויבערירילסג־ם האם א־ם אזוי נום נעסא״דם. דעם ם־טואאנט! אין איעם װעאו טיר זיר פרוכז נענ■ םער עיסיסן עו נעסעם פנ־ם — א: םחיעה-װענס. .4 ז״ זאנז: ״הארםאנישס״טי״ װעז? א־ן וועאכע העאיסאנישע. א־ן װעאכע איסאדישע *ײםז? איז 1 ױננם? דאםאאם — נעװים ני״כם.; םעז דארף ני־כם ס״ז בעסעדז עדות. 1 וױ נעםע אא״ז. איז ״װארהגים אוז דיב• י םוננ״ װערם דערעייאט, אז דער נאנעער! רעװאאװערישיזעאבםםםערדערישער. רי־ ■ סאאיש־סדאנסער״ ״װערםערי• איז עו■ זאסעננעשםעאם נעװארז םוז נדיװ, 13• םעם אײנענע ױננם־בריװ. ס״נעד סעז נייכם עװיישאעז איז דער אידענפישסגים; םון נעפעיװערםעד, נאכדעם װי נעםע אא״ז באשםעםיסם עם.; הײםם עם: ״הארםאני־כסגיפ•• איז! דער ־יננט — עפ! געטע, דאקטאר פויסט און דאקטאר מאריאנום (* שטודיע *ו געםעם 175־סטן געבורט־-יארו נעטם זיד סין ׳!זרײבז װענען נעמעז. נישם-םארסזם״ז. .3 2. ז נרױםע פאעםז זענעז גרויםע טאםסג• םרענער. װיאסםו דעם דיכטעד פאר־ שם״ז איז איז זײז אאנד נ״ן _ נ״ נישם אין זײז ״אאנר״ פריער. אײדער רי באװארנםם זיר נישם איז רײסס ארינ■ פיר׳שםיסאער. עונעםשעפעטע עי נעםעם םער םיז אים די םאססע! נײספ אוז זײנע װערס, װי עום זוים פיז װזפ־ שםיעסם נאד בײ נעםען. װאם איר האב נישם נעניא װערםעד פוז שארפסםעד איראנ־ע או־פז חשביז פיז , די אאע. װאס דרשענעז מם־ד. װ־ עכ! סיטם עו נעםעז. װענז ״הארפאנ״כסכם״ י איז ״העאענישסנוםי׳ איז בדוםה בשי־ע ״םשעםאדאנםשיסעס״ םיזענעז נישם םער װי סאםי״כע פא־ ״איבער אאאעז נ־פפעאן״. (דאס לעבז— די יאנד — נעענדיסם: שא-). הויד א־בער ״-•פ־עז סיז בעדנ — רי אז ריר. א־ז ־כפיעז פיז בו־טער א־ז סוים עים באטעדס. סוים עים שפ־ר. א װינםאס א װ״. די פוינעאער יכאאפז איז װאאד באריט. װארם א טינוט — איז דו ריםפ װ• זיין סיאױ פאדם נ־שם טעי־ װ־ א אענענדע איז נ־שט װ״ניסעד װ־ אז אג־נר״דעניש. רעװאאװער םיז סאפ? אפשר האם שפע י םעד די חשיבע האדטאנישסײט פיז ער נעץ. דיר-נישט, טיד־נ־שפ. ארו־סגע י שםעסם די באיענדיסע נעםער-נאז? װידער דארוי איד װײט נישט נײז. א־ד; ואג נאר: ן — ״טאדסװאטא םאסאי'. ו איז ראם איז םער וױ נענונ. װעד עם! װייס די נענעזע אוז װעפעז סיאיז בא■ סאנס דעד םיף־פעדזענאעכעי הינםעא■] נרינפ פוז אפ דעם שװעדז אוטרו־װעדס; — דעד װעם טודה זנוז אפ־או אז א האנם אויפז הארעז: סבח הארטאנ־ש■: סג־ם א־ז די ס־םא־יארז נעםעם איז נעםע אױף דער עאםעד א־ז פינסם אזוי פינסט אזו־ שיאעריש־נאאיװ עי ר״דן. דיסהארטאניש. װ־ פדיעד. נישט וױ טבח דעדזעאבעד — הט, הט — האד■, באו־ז ״סינםטאעדי׳ — ר״דנריס או־ם ם—םאנישסײם איז זײז שםורם־איז■ י הײנעם סאאם־פיסאע־ע — נאר טאסע רעװאאװער״ייננפ. װײא?... װײא דעד 1״דיכםער״. חשדים־דורכנענעםענעד. װי א חאום־פ־נ■' זאא א סא״נעי־ ביאנדאפ־שעד עפ־זאד םטעד םאםא — דאס איו דאר נאד אאץי באאגיכטז דאס ב־אד. נעםע האפ זיד נישט סײז אנדערעד, װ־ נעפע. ״פאז״' שויז נאר או־ף דע־ עאײעד םאדאיבם נעםע.; איז א ־וננ ט״דא. נו. א־ז װאם? ׳א. פאסא. איז דער םסאנדאאיעז םעז ב־עננט עס פאי־ א באװײז םיז סאינעד, פסאנ־אאיעז ריאיסער א נ * א״ביסעד. פר״כ״־יננםאעכרגיט. אבער טאניא? עד (דער ״האדטאנישער!"): סערט אביםא איס ד• א״נענע םטבע — װערפ דוסא אדויסנעשטעאפ — עי א־י און איר דערזעם: עם נים סאאאסאא כאראסםעי־־םטיש?—ן א־יביסער. פעדטאנענטער װערפע■ אאס נעטע־טאםאס פיאעד אנפיפאד! \ ד י ז ם. איטדו. איטדי איז איםרי. (אנב: די באעזוננ עװישז אנטאניא װאו איז דא ד־ ש־ע־ס־סאאטע ריי■ איז טאסא דערסאנט די באעזיננ עװ״כז סגיט, דער פארנאיװערטעי־ חשוביעד ד־ טאםסע איז א־ס אזוי עונעװאססז עום פניס. װאם די טאססע — װיא איד זאנז — איי בײ איכז אזו־ םארפניטפ נעװארז! נישסשה םיז א םאססע: אביעסםיװ־■ פעפ. סאנטעםפאאפיװע רױסגיט. עפיסיי א ישיבהיבחורים סאפאפע: ״םודרוב נאר״... רי סיניאםוד׳סעפאער! ז״ האבז נע• םאכם פיז א דעסא־רויםז שפורס — א נעעא םים זיאבעריארעםם. נישט ס״ז נעפע. נאי — א־ר דער־ן םאז זיד. װי נאפאאעאז האט אננעייםז רעאיזם. אאיטפיזכ, העאעניזס איז א עי■ נעםעז — א ״ם ם י ע נ ע פ״. , נאב — שפ־נאזיזם! דערעי האט.נאר דער שפידס נע■ פדאנז אז איניםארס םיז א ם־ניכםער איז האם נעאעבם 83 ־אי! אז א שטורס םארשטעאפ זיר פאר א ם־ניסםער — טא װאם פאד א פענות סעז סעז האבז עו אעזנדיסער אינםעאי־ נענץ איז א־םעדאםיד־פיאפעסאדז? זײ װעאן ש(יז שםענד־ס ניכער נאױבז .פויסס״ איז 1 דעם םיניםעםר. איידער דעם שםירם. איז װעאז רײדז װענז האדסאנישסױטז. אפא• •ח411 .•!חו1ע1*01 חוז זסח 1x1 (הויהס) .1 עים אאפז װ״םארעד םינ־ספער פ א ז :עםע איז א״נםאא נעסיטעז א איראניש שם״כאענדיסעד ױננעדסאן םון די בנ־■ ידיודח איז זיד סארנעשםעאם: — הײנריד ה״נע. סיאיז נעװעז יענץ עיםאיסם נעניאא[ יזדא װאס האם זיר נא־יםױ. װי יענערו ריסװאםיםרא. נעיאנפ נאד א סי — א| סי איז דער נעשםאאם םוז א נעאיבםער.| אבער זיכז האם ער נעזוכם עװישז רי; טאנערע אוז םעפע סי םון זײז איבע זי.ן די סאדאם. םאר װעאכער ט־ האפ1 •*טארבגדיס נעװאאם סניעז.!ף1א ד|ח1 י1ה1 חו1וח1)ח1א | איז דער שכינהדיסיעעבראכענעד ייד! :כשםאנען םאו דעם ם ו ע א ח. דעם נײיסז װ״םארער נוי. אזוי עאנד. װי א 1 יזדיש חדר׳יזננא װאס האם זיד פאועאיננ י ־ע־שואסז סאר א שיעעץ. ער האם זיד נישם נעסאנפ פא־■; שטעאז. אז ״זײז אפאאאנישע עקםעאענץ״: ז*א נעהערז עו דער א״נענער ה״םער קאםפחכ װאם ער: ן די סאםםע פאעסז, װאם :ײעז אויף;׳ :עיענ נאד דער אייביןער םאראם.; דער ס־אנסענפאדישער ריםארארפע־ י :ד (איז סעםאריאם — דאם איד: ״עיו :־אנםענםאריש זענעז װעאם איז אעבז״) י — אים האס די באוםושפע נאנעסױפן פיז דער װ״םארער עסםעאעגץ אינעראער1 ייזו' שאסירפ, אז שפעםער, שדײבנדיס 1 ■;•:ז אים. האם ער דעם אויפאד פוז 1 ,:■ויסם״ ארויםנעשאזדערם פיז די דיכ•! טי;ר ארױס איז ארײננעשא״עדפ עװישז 1 די סינםםאעד. סיהאם נעזאאם זאנז. אז געםע נע■! חערם נישם עי די װאיאסאנישע שםידער ביז װערםז. נאר עום סונ סאאפ-עססע■! :ישע סונסט.אײם. װאס פאאנעז! כנעיסותדיס װײננעדםנער. װי נח נאכן, ככוא. אוז דער םביא אאייז נײם ז״ סײנ■ בײא נישם אן. איז דער סבוא איז נעםעז ריסא 'א וז::ענאננען. א שסיד איז ער נעװעז פוז ־ כא״סינם אוססראפס. װעדםעריזם האפ א־ס נעפײניסם ביז זסנה.יש<בה — םם עס. אז נישם נערעבם איז נעװעז י״נזג װעז ער חאם איז םױער פיז 13• כ־נם באוםרשםער נאנעסדדם נישם נעזעז אייז שפאאפז. ״װעד סיהאם סיינםאא נישם נענעםז : בלוים םים םדעי־ז; װער םיאיז גישם אאיספױם. ד• אזו־פיא *רוטנעפאאפאםע נעםעשע הארםאניעיי... װ• ה״סם עס בג• נ־עשע? ״נור נאר. סעפאער איז םיסאיבראהע איז טאקם ב־אדס באדיטפ-נעװארענעם רא• םאז. דאם הויפםיפדאבאעם איז ב״רע| סײז װאינדער נישם. װעז םעז פאר■ שםיים נישם נעהעריק דעם נדוםפ איז ד• פענרענץ פיז נעםעם וידיי. — איר ס״ז. פארשם״ם זיד. דעם ״פ י י ס ם״ — םוז זיד פאקע באקופעז אזא םיז נעפ :אנעע עער״*אע נעכם נעזעס; װײנענדיס איז אזא םיז נעץ. ׳ א:־ף זדדז בעם — דעי סעז אדדד נ־שפ. װיא טעז אבעד האבז אז אנוננ װענז י״ היפאישע סרעססז!״ דעם אויפענםישז נעסע — איז סײז אנ■ אבעד נעםע. װאם ד' קאנװענעיאנעאע דער װענ נישסא. ״פויספי כ - ־שסעאמנ םיז אינםעאינענםן האם םון נאכאםאא ״םויסט״. אים נעסאכם א זיאבערנעם נריכישז נעץ.| װדדא דאס אױ דאס אעבנסיװערק אאנישסײםז איז דעסנאײכז באםתיםײנע האם זדדז ברוים נענעסז פים אזוינע דעם סענינס פיראסידע. װאז זאכז. כאםש דער הער םיניםםער אױ טיעיו. םזז װעאבע עס װ״ס נאר רעי עד. דעד נ אנ עעד סעני:,׳ ״בסד זזבא״ נעװעז — א אעבננעבאיבע■ ׳אאד. װאס ױעס איז דעד פינספז^.ואינםםארשאאסז. ןנעי זעאבםםסערדער. װעיס איז. אהי־ז נ־יאנסז. דאסזעאבע. אז נוד ר־כטער!" נעפע האם בנו םאסס בראדיז נישם נע■! א״ביס ס־אנק. א״ביק ריכםער אין— ניםעז — א״נס זיד אויפיז שבא...) ■ א״ביק נישם פאיעע״סם. ב־כבט דאם אעעפע: װאױם ״פאדענ^סםי• יענעז נאר די — אפשר אויף רער עאםער? 1 ס א " נ ם ש י ס ע. ־ ד' םושאםיםיאעד. אפ דאס איז נעםע! א םשונענער װערםער. װאם האם נוכױנעװען רעם רעװאאװער. װעאכער איז םיכז׳וםזוםז א־ם;עאענז אונםעדין סישז. איז נעװאדז א נעאערנםער איו זינדיס*איםזינד'סער דאסםאר פ!יםם, איז האס ענר• איז דער עיסר — ״םױסם״ ע װ ״ טער םייא. דוסא דערםאר, װדזא דער עװ״םער פייא איז סינססאעריש שװאכעי. דאס אאץ אבער. װאס אםיעיעאע א•■ פעראםור׳סריטיקעס אוז *ראםעםארז 1 ,עגם איי אים. יענעם םאאד. װאס ־אננאם זיד םיט יעסביז—דעם סענפש — : א :אנעע עעי־-פיצע נאכפ ביז־ז א(יפ:אגנ םיז דער זיז? — , נעסע נעהערם עו די. װאס האבז אים עי־ענס. 1