Literarishe bleter · 1924-09-19 · 20 (19.9.1924) · p. [Seite]

8 דיטן/י-׳פ 45 גראשז חס4*81 16*1חגח16ו1 1924 8ו'ח6$טז׳*\ 19 )!6)4!*) ,8׳*יה31יו8^\ וו$כנשריפט פאר ריטפראטות טפאטפר אץ קונםמ-פראנן ומרסן, סרײסיק מ״סער סעסםעםבער 1924 •עייםפדטםעאעי זענעז וןאײן װצמ םיז *)רביסענעם העב-**איזם אין איז זײער עםםעםייעעד איזסענרעבקנזס האבז זײ אז אינםע־עס םא־ *?ד״׳ע אר*ר. (ני׳זזפ אז אזיסגאפעז). איז דאס אל״ן אױשן פארגאס. צי האגעז כייר אבעד רײדז װענז א נעטײסטעי־ דתמה? װעגן א :עםײנזאי כיעי אינאניזאציע סיז •שיישם־זזפעאער י.א ו יוי ד י :י־דע יזדײוזזז ע פ ר א ב ז״י. צי תאנעז כייר .־עח װענז א פא־• יעפענדנ״ע איז;^:נבער יעיתםות? ל א! װײר א װערמיםארבאנד איז נײשפ קײז רימעיאסז־קריב. װדר צו א װערםיהאגםערענץ םיז דעז קודעז שאיויס אײג׳טםיכייק אייױ א באשפיםפער פלאםשארם. און אויף דער פראסשאים. װערבע פען ד״נעז צו פאריעפעגדיקמנ םאר אמז. ^דײלן. •חר*שפ;'ומןוחןר שיז :ואךישידע;^ 8אר*ם״עע סיםפאפ עס — או?י רער־ דאדקע־ פראפפאים קאגען ד• העביײי ת ד. נאםבערנ דער בעלעטריסט פובליצ.. װארט־הינסטלער כארעהם־װפ פארלעזונג ײיז ליטױאה. מענדעלםאז אוז מאזדאז יבפערער. אוםאפדענניק זנינע פעי׳ זענרעבע פאריםײעע סידווופ־עס. צי איז דאס נ״טפ אכ־איי נאציא נאריזס? נײ4 אינה;. איז דעס קעסיינרוב פיז 8ארי• פי־עע אנפאנאניזםעז נײפ אז בס אינז א יעפפייןער קאבוװ סוז יידײעיספז דיצ העבדײאיםפ;. א אאננ דערעסע:,;.־ א נודנער אבעד אגכיפארכיבידרעבעד קאביד אויבז. אוישז פא־נאס בס אינז (לעז ני־עפ אםאר פיאדאצקע 13) איז דוזק. יא םרעם־ זיר צגזאכיעז ילדײטע ׳עריפפ- שםע^ער כײפ העברעז־טע איז — א. חדושים! — ביעז קזקם זיד איז די אױנז נאסר אה ביען נים דד די יענפ. א פישוסער ׳עפערברעבער קאז דאס אפירו נײשם חוםס זפז. אבעי — פ אר נ א ס! איז דאס אם־ער צגריב דעש *שרום ביח^װאס אהער האבו-שריער דעחגרײבר די ׳פײאסאסי! אז פענם-ב "*״־ נאיכז צו א פגױדעד? אה, אז םר־עדי יטפעפער •עםארבז — ציריב ױאס זיר קאריע םאכן ראס :רום? נײז. יבותי. ס׳איז צוריב עפעס אנדער׳ע. דער העברײאישער •?ריפפשפערער איז םער םארקספענםש. װי דער העבי ־., 8 אין ,)רנפ. ש־לפיק, ־;: #!•טן ד< .צענסיץל־ 8 קיספ טא־ אין טע&םע־ נ־ױכע יןלינקפ —נ שןןדרינזרנג װענן ד״ ד.; דעד עדישפע- :^םבע־:. ־?ב ־עט יל א־־מ־־ע-; ד?ם ב־־ב נענײ אין א״זלטיק זלן טילזדםיקער. *טאט; םין ר״ ־. :?טבינדג. רט-רגאליסם, נע■ םון-עגט ־ בע״עט־יםמ, ־עמ באיויבטן זע״יטאשט־ענעד פ־ע־ - רע־;. אדײכ: א. ליט• א־כ -עשע־ענטן ט־-עמ זלגע *טייעםטער• ״יק: -־יינלבא; איז ׳עד ■•פעי־אפ־ד״•, ל:"־ ״'■ ־*־ ״־־ נאטבעי־נ .־ער ח. ־ט־ קמי-מײ .ה. ־ קיגטטלער״; *ט, 6יב-צי=מ אין '־ךט• םע־זענלעבקמ* :זננ־נ־־זן;: .נןכבינ-נ־ אין *ײבט שץ זלנע -ע־ק״. *וויס־ אז (נײטפ רײאײטער פאקיפיקעו וואלפ אר א נימ״ן נאפעז.) פער י?ד שוז א*ר זאנן. װאס —ק. ײטס *טו־ל ער איז. נעבער. ג העבי - א נעהאפ - זױז פאטע האט אים רײאײטן יטריםפיטטעײעד. אטאי א בארד? א;א עבוירז ט אי. דער *לד איז *טשע־ ן**ם קעסער נאפבע. די בארד איז םער זזונעװאקםז? צװײםע ז• איז אבעי געװא־ז זל ׳טויז זיד קאז עי נאפזר און אן איד גײטס באנײז. שזןר צו טענס נײ האב פענות עװאוינהצפ:. זײערע עספעםי׳טע;אנ־ ־ - איז דא אח א*ז דעי אפת איר א• עראםור צע העבדײאײטע איט נ*ך י• רעפעראטז צ*ם ע.־*םטן פןןל אין ױא־שע א פ־—ע־ ־טםועפ ציױשן דן לעק׳ מאי־ן יױן סובליקוב. ביישפז: אין בא־ *פעמ־יןפאױ׳, צ>ע• אטע־ .צענפ״א*' און בד= א־דננאנב. םאדערנעם אויםװאגקס א כײר םו; דער נײער יזדישער קורפור. כיםײז דערםיפ צי זאנז אפ װאס: נײטם אויף קײז אנױער פראץ איז דער װערס. װי איז דעם נעװעזענעם גרויםז דוסראגד — דעם װינערע םוז יייישז רענעסאנס? האפ אױד ד• נגיע העביײאײטע ריפעיאפור א;יסנע״ *טפיאצס. איז א־ד זע גײטפ עד־היום רי קרעםםז. װאס זענעז אי־ צינעקופעו שוז דער םרעכיד. יא. אויםז פאלנאס איז יטױז נײטם אקפוער די םראנע. םא•־ װערכע צאסו פדאדוצירז דד די העברײאײטע •טריפפי יטפערער: םאר די ירײפע. צ; פאי די ־טבאלע? ־א ׳טם־רם אםירו קײן יאי״ע נײעם רער פעיזענרעבעד אינפערעס םאר רער העירײאײעער ר״פעראסיר. אױםז עריטפז פלאץ איז די פארע״ ראנץ םאי קורפוי״פענבױטז אגז קינספ״ רער, װערבע האבז אויף דער ילדײטעד סוס זײעד אײגעגעם אױדיפא־ױם. און. בפרס. װי א־ד האב אױבן נעי זאנפ. אז דאס דוב םוז די העברײאײשע א ו י ס נ א ג ג איז א נ א נ ג זענעז זײ. ם י ר — דאס זענעז ז י י. זײערע רײדז זענעז אעזערי׳ג זײעדע דכקזת — אונזעיע. איז ברזטיק זענעז םיר םאראיבםערעסירם איז דעי נא־״, םארער אנסװיקרוננ םױז זײערע •טעםעי רײטע בחות. און נאיםאר — הײספ רעבנס־פע־ סיק. א־ז דער עװאאמיןןןערעי נרא־ דאציע. פיז םאנ צו סאנ. קאנעז סיר נײטם אננעםעז קײז נרײפז רעצעפם םוז םריצרמנע ײשועות. װי חתייב עס זאר ניפם זױז רי םירםע םוז םארםאצי״םאניססר. װאס פריצרוננ איז קאפאםט־אםאי דאס סאלק דוםפם. און זסז רעבע־ ריקער דוםק *טראנם ריספײט אפ אין אונזער הארץ. אוז זפז נאענטספע חײי יטעה איז או;ז בירבער און וױבפיקער םאר ארע קאבינעפע םארקם״נאו^ות םוז רער װערם. דעריבער װעם דזד־ *לרישער ־טריםם״,;-:•׳זיץזר^יטר ם׳״ײי^יקעד״&ח&צ^ניזשזי נײטס כאפז קײז התפעיות םח , ציוני־ ססי׳טע פעםאדז בפם םאדװירקרעכז | זײער פראנראם. דעריבער װעם דער ילד״טער *שריםט־ ו שםערעד, רער םיםפאסיקער םון קאםו״ י ניזם. אויף קײז םאר זיר גײטם םאד־ •טפערז די אוינז םיסז פיטסר, אז ארע ילדײטע■ צרות װערז אונפערנײז פיט דער הער׳טנדיקער אררנונג. אס זעגען הפנס צו םאנ די ױדישע םאסן איז ראפז־רוסראנד די אסװײ־ ניקםפז צוגענרײסע בירנער םאר א סא• צ־אריספײטער רעפובאיק. ן אםוױיניקסםז צונענרײפע צוריב זײ״, ער אופפראדוקסיװקספ. אוז דער יידײטער •טריםפדטפערע.־. דער סיסגאריקער םון ..במד״ װעס נײטפ ארויסברענגעז דעם נעדאגק. אז סיס ד• ילדײטע ארנאניזירסע ארגעפעי׳טאפם ׳טעפפ זיר או־ס זײן גאנצעי םא־יקס־ אינםערעס. אוז ני׳טם דער קױם״האוםה םוקפ איז אונזערע םחות. נאר דער צוזאפענװאוקס םיס א רע־ בעדיקז םארקס״אדנאניזם איז דאס. אח װאו םען זאל נײטס •טנײדז אוז װי פעז זאר נײטפ רײסז אוז װעי עס זאר נײטס םרײבערז — אנהויבנדיק פח דער רענירוננ או; ענדיקבדיק פיט א םאי״ ביסענעם תרפותניק. װערבער װיר אונז רי צזננ אױסרפסז — אונז שוס עס װײ. םיר זענען םאר אאץ. װאם תאן פאר־;רעסעין די פראױקפיװקײפ און די •טעםערי־טע בחות םון די םארקס״פאםז. םאר אאץ. װאס קאז צוהירף קופעז ןײער נאדפארעי אנםװיקלוננ. כיר זענעז קעגן בירורגײטע עקסםע־ ריפענםז איבער א ילעבעדיקז םארקס־ אריאניזם. אח םאבם די גזדטיבסע. די איפ־ ברחםנותדיקע נעשיבםע ארײז א*בער סײרן םוז םארק נירודגײטע עתספעיי־ פענסז — איז אונזער הארץ פיפ רי. רעלבע םיהעז דר די נע׳טאםעגע װאינד צו םארהײאז אח צעריהצדטפערז דעם ארנאניזם איז זײנע נארפארע םונסציעס. אזעאבע. אוםנעםער.;עדאנקעז װעפ אי:ד איױסזאנעז א יײי־טער ־טריםפ־ אט רעדז מיר זיך צוזאמעז *ו דער דיפערסיי ידיגן ן *רייסדרןװיר װילפ־נמר; נעקיגיענע, אזעלכע. װעאכע הא:ז •טו־ז נענא״נב םוז * מרעװ־ע־ סולםיי *וז . נעדענקם אוז, אדז־ גע-עריבז *ױה אז _אנדעי ״פ־אר. זי• האבז ז־ד אבעד 'אדוםנעזען א״ן ז״ער שעו־ז איז. כויב װענז א־נםוא־ס־װע אדער באװאוםםד• ניקע עוריקנעקעים אה־ז. װאוה־ז שיהאע די אננעװיזז ױיער עםבזעגז״ב :עװיםז. פאהא״ניקם אזז םאקע אאע נאי רער קולם שאי דעד ׳עאראד — א קולפ אז עםםעסישער׳׳ זענעז פיר סאקע אױשער דער ״-•8־א- איננאנע; עיעריםז אױף קרבז־יעי אוז צעפאיז א״נעיקװדז. יעדער לױפ זװז םוביעקםיװז װעאסצ? כיעז קאז. חלילה. נ״עס חחב־ זדז א יזד—כז?זרישפקזפעאער (אוז אש־-•־ א לזרישכהעפע־ער בבלל) איז אגיננע■ זולאסנקבט נ> א ^?-ביבבז ־יא *בי -•- ודאגראם. ואדםײא״עקדם — שעז ראלנ נעםס זיר נ״בפ חש״ושאום סו; אינזער נײםפיקז דענדיום. אונזער רענדי איז אױף לװכזייע נעלעבבזער. ראס נעכזם זיר פוז דעם. װאס א םענפדש פים א קינסםלערינגיםם איז איז זײן דענקעז קח־ם׳בל א סאליםם נ״בם ק״ז כ א ר י ם פ. אזז. דר״ם עי דד ארום נעװיםע פאי״פ״גע סיס• פאפ״עס. >רז. אדער ער דערפארם נ״־רפ, אדער ער פארם אריבעד. פיר זענעז םאליר אױסנעהאאסז איז אונזעי םםויעכר־-־קפפ. אבער אז א דעאפ־אנ-ױאונ; נ״ען םיר נ״עפ ארזס. פאיאז צװי־בן אונז סיפפאםיקער. אנהייבנייק פוז עיוניזם או;, דויר רעם נאנזוז רעננבױנז יפאסירוננעז ב־ז עוס קאפוניזם אפניבליםלעד. וױ אזױ ז־בע דעדם פעז זיד עוזא־ פעז? װי ו־בע יבליספ פעז א בונר? װאו איז די אאנעפ״נע פראפפאים. װעלבע זאל אינז לאזז זיד ארופזעעז ארים א״ז פ״ם? פא־אז אזא. פעלקיזקזופ רא־פ איד זי אננערופן. סיקאז זגיז, װעז פיילוזוקי גח װאלם דד נ״בס נעפעדערפ איז נ״בם ארױם• נעבאפפ באזופפנם אזא :אלדי װאדם אוז נ״בכ סארװאנדלפ א'ם אין א פא• ליםי׳ב; האנםװערקער פיס א בא־-־כיפםז אררעס. װאלם איר דר נ״גיכז נע־-יעפפ אוז װאלס עם אננעריפז: פאלקיזם. ל״דער האכ יבױז דער שאלקיזם א באחזפיפפז פעם איז ריח. זאל עד אים פארדױעז נעזונםעדה״ד — פריליעקי — ד״סם עס. װאם זיבע פ״ז איד םיםז װארפ פעלק״בקםם? םיר נייעז ארויס פיז אז עספעפ״בער החלםה: אויף רער יבפיאר. װאס אינז איז באליבפ. רעדפ א פאלק. װאם עם לעבט. לעבן — ד״כפ; יבאפז. פייפעװע;, קאנםסרואירז. א״ז יברים װפסער פיז ד״נעם יבפיאר-סאנםיםענם אוז—סיר זענעז סיס לפב איז לעבז איז דעי נעדיבסענ״ב פיז פאלקםלעבז. שוז דעד קאלעקסיװער יבא• פוננ םיז די פאלקפ״םאסז. אינזע־ װער זעניעז פיר. 6יר יזר״בע יבריפפ־ ־בבעלער? , אוז — י־חל בתר הקםנה — ױרישע ־ב־יפםשסעלער, װעלבע ש־םנז אויף ריש? . אוז.פאקז נישפ אלע ״יד־שע זשײ• נא״ססז. װװל אוױשז ד• לעזוםע זעגעז ןא-וזאז פיל חדרת<אקנריקע. אועלכזג װאם תוקן םיםז פגים או סזרח אוז זװ כעיב. אח או אונו איז נאר ראם לשון יענדס, ״די שפיאר. װאס איז פאר■ כבענרלער פאר ז״ פאלקס-פאסז״י װער זענען פיר. יידישע שרישםשסע■ לער. װאם דאם יזדישע װארפ איז נײ אונו א נעתעבלס עססעסיש בלי-ז״ו? שיל פוז אונז זענעז דעראױנז נעװא-ז >ל אױסנעװאקםו אױף פאםע־לשוז איז אז אנ־עד שפראך, אוו־לז די לאנד• פראו. קליננם א7 זיי?!*ן לעסזוז ינאנ׳וי :־ישלעד. אנדערע פיז אונז זענעז םיז ד• עוריק• אפארלעזונג ברוך גלאזםאן דאם שראבלפם פוז גלױבז א־ז דער מאדפרנער ייד. ליםסראטד־ זננסיק דעב 21<זן ד״ וזיי דײגעד ד*לדב נלן ודן זך־גמ, קיםמ *א■־ ידן ײדײטן ליפע• יאםן• אין ימורת#יישטןיש*דײן (ט*9■ גמקע 13> א שוךד־עײננ *ון ברוך :״אז• =אן * ד. ם.: .־*6 *־*>ב-עכ םין ביײבן דער םןרזנ־נעי ײ־ישע־ ליטע־אט*-״ ־ם *ןלננדע מעזים;: 1) ידנעסײגע־ אי•;־בליק איבער דעד :חןדע־־גע־ ריםערא• '־ ידן *פמדיקינ יוז אײדוןסע; ז) ־*כ ״נש סען - >ןטע־*;/?:ע־ ייד״טע ליכמ■ ־אטיר? ג עמזעסײטע וךעד עפישע;•;טפ.רע.*פן? 4) נלײבגבלןיע דענן שױ *ז־יתזעד קתסט; צ) -^פ *א־׳טטײ אונפע־ .נלזיבן״ אין ״ץײשע אויב• ײלטקלס״ז •) -י פדיזנײטע שמדוני ־ע־קדגר *ון ייד״שן שוןלק *ןלם ״•י־ שין באמיעלע־ יטלידדת *יע ױ״״גן ־* טםלער; ל) איםיפמביע שין *־עסדע לי• כד-־אטײ-שןןדבעי - ון־ע־ א־יגירלט• •*אביעמען אין אײביקלם׳ט^טידןז 8) ד*כ ־: שון נלויבן אלם רעייט-חםײז *ח * טא-ערנעד י—׳ ליפעדמשיר; •) דע־ ־־טע־ ערלבעד *לס כהן און *•*סמע*: אונייערםץלײס א־ן *-^בלעפען׳ליסע• יײ־יח װ) * בליק אין דעד ציקינשם. /♦ןבן ױעשעדאם - דײםקוסימס. צו דער דיםקוכיע דיןבן זיך תװין ב>ױ• '•פן: י• ס. :ייטסן, אדדן צײםל?״טער קאטיזנע, םלך יץייגדט. ס׳װעם וציך נעםען >ן װ$־מ אין רעי •־אנע מון נלויבן אין -עד ליםע־אטיי• ר.לל ג״טלח. בי״עסן *טוין צו ב*קוטע־. פוז הײנמ אז אלע ידיעות פוז ״ביבליאמעל־-צעגמר״ —ל א־ז ״לימערארישע בלעמער״. 4,.״־ז: ■ פיבליאטעהז!