Literarishe bleter · 1924-09-12 · 19 (12.9.1924) · p. [Seite]

גראשז 192£ק3<ו16ו1 19 סא תז^חחגסץ־ו 6חס15202ט 0^0)€2סק ס)ס1ק0 8 דיפז 1924 6וח265*ו^ 12 ,6^520ת6^\ װ$כנשריפמ פאר רימפראטור, ממטער און קונכט׳פראגז ןן־סע, מרײסיק גנימר םעססעמבער 1924 0 % * * 0 א £ ו * ך0־ן ו8" 1 פוזז.םענאלאױיטש אין ליםעראטן און זשורנאליםטן פ א ר י י ן <*ץ ליםע-*סן *ין ז?יר:ו>*יכשן טוןדי-ן. סלן• ססקן 13 קמזס סןד סבת דעם 13>סן ה■ <).?ןל1 >>״וד ןײגס, א טןריעזוגנ ■יז דיצ םלר ז. סעבןלןײיסס. 6. ד. ס. #ד*ר דיכטונל■ זווץ דזןר לזזער־• סים סןלב<גי2 סזזיסץ: 1)>יג• חןד לעזזר, 2) די װןס ב9די<ן — פר^ײסצן, 3) סיס וסיןגץיס יןר 1זריק, 4) ביססן קיין סןלק ןן ןליי ווין גיססן קײז ליד >? 1 6|לק 3) בי גײס ד?ר ייססער 1יס לקזקר ןדלר ד?ר ל?ז?ר 1ים דיכמקר? *יס סיוס — ר7*ים<ןזוי? סק ווייבקג? ח־זר? 1) •ין די קרימןר ג?כם, ג) ניין לידקר׳ 3) סון *ייגיק *ײגזןם. ניללסן גד נןקיסקן *ץ ליםקרןטן ם*יײז ייארשס. םל*ם**ל* 13. וי. 4 װעגז איידישד שריפטשטעלער־ װעלט־בונד ו ו;יינדז״ י־ײ.״. ןד^־־נחמז סירקיז 1 ארפילד׳ע; האגז צונעצױנז דעם בעסערן יירייסז לעזער. באזזנדעדס האפ ב־עעתו װענז רוםם דער ארסיקי נעפאכפ א דעם װענ; רעריניע אח יפים־נוראים. *שיפ־ לד. נאך ד״ר חײם ז פאדערנעם * עד נעװען אײנער פוז די ראװסקי איז ן נע״ דעם פאדערנעש ילדים: ישאםער פח ארי״ גױ״יארי, איז םירקיז דאנק. איז האפ רעם אח דארפ בע־נעפארז; :סםע 'יריקפ אי; די פאר׳עידו ער זיד באפ־ יידי״עע אויסבנאב;. איז אייר א־בעדנעי זעצס אי; ילדיש דאס באװאיססע ביר םח כישה העס: ״יױם אױ ידושלים**. אין דער סיאנע װענז יזיײש האם ג. סירלויז די רעצסע *אד; נעבימז זצנע סריע־ײקע סײנעגע:. ער האס רעצםנס אויר נעעגדערס זטז שריערדיקע באצדוננ צז פארעספ־נע. עד האע חאדניאנס א ברױזנ״ דיקז סעפיפעיאפיענס איז א •עאשערי׳עז נעדאני• אח א*ז פאיאויף םח א צעז״ סיפצז יאד (דעד עייןד — א*ז די יאדז סוווינ—1908) האס עי באפרובפעיס דעם יזדישן נאצ*אנא'־סאצ'אל*סםי*עז נעראנק. ״ד״ד נ. סידידז — שיטבם זגין חבר איז פי״נס ס. ז־יבע־פאדב איז ״רויסז פניזס*• — קאז סיפ דע:ס אנ* נערוסז װערז דעי םאסעי. איר װארס אפ־או ז*ר דעראױבס צי זאגן דער אפא״ ססאר פח יעי ציוניסס־״ע־-סאציאאיסס,* ישער באװענזנ;*׳. נ. םײקיז האס איז דד םאדיןעדפעי־ם א דו־. א תקיפה אין אינ״ זער י:ד*שז נגיססיתז אעבן. װאס װארפ נאד אויןי איר ה־ססאריקער איז אפשא־ צע־ ע־ איז נעװעז א ־צכע איז פיאי פא־ביקע נאסזר. , פח דו״יא-ײן איז אננעקוסעז די םדויעריקע ידיעה. אז דער באקאנסע־ פזבייציסס. דענקעי אח אדבעטער־פיעד ד״ד נחדז ס*ײ.יז א*ז נע־שסארב;. נחדז כירקיז איז נעבױיז איז סאהי״ נעענייקס די ניסנאזיע איז סיגסק :סודיי־ס א*ז אױסראנר. עד האפ עז אז אגסײא אי; דעי ציוניססי״ באװענוננ אח נעװאיז יטפעםער ־ פיז ר• אנפי־ע־ פח דעפ פ־א״ רעסא־״ע• ציוניזם. װאס האס זיד *עפע״ בעי אױםקדיססאאיז-ס איז ס. ס. נאד איז *א• *:190 האס על גענײנדעס איז בע־א־ז א דא־יקאא־ציוניסם״עע גײפע ״חיײז״. װאס האכ ארױשנענעבז אז אד;א; א•; עד״ע ״דער הסוז״'. אח נאצד נאך דעם דעם העב־עזשז ״היסחר״. די צױײ אינאגעז זענעז נע׳עדיבז;עװאיז| בסעס איננאנצז דורר סי־קינעז אאײז אח איז זײ האס עי אין ילד״עז איבער״ו :ענעבז אין ניחס דאס. װאס ער האס נעיע־יבז איז זצנע ־צסשע איסיקרעז:! ״די *לחיפדאנע איז דעי סאציא-יססי״' יעעד אי־ניצחפס״. חץ ד• אדכיקאעז איבעי ציונ־זם זענעז א*ז די זאסאוננעז נעװעז אפגע״ דרוקס א־סיחאעז איבעי ילדי־עעי סיאא״ סאפיע אח רעאיניע. און די איסיקאעז האבז נעװיז;. אז סירקין איז א סענסש סיס א ב־ײסע־ ערו־יציע איז סיםז פאר־עסאנד. עס איז נאר :־א־ צו דער״ סאנען רי יעריע א־סיקאעז. װאס סיײדז האס געיע־יבז איז ״ױר״ (א)19 (נוס. 80—47). א■; די יאיז 7'—11X15 האס סירקיז סיסגעאיבעס איז ס־־סישז ״נײעם װע;״, ״אונזע־ װענ־*, אח זמנע די אידעע איז ריץ״. זי העננס א*ז דער אופס אזויצוזאגז: דאס םיאז פיר אאע. אבעד זי העננס נא.־ אין נעפא. אוז נײעס קחןגדיק אױיי דעם אוס״ סענאעכז צוזאכיעניעםעא םוז דעי דערי װצאיקער איניציאסיװ־נרופע (װאו איז איר זיץ?). איז װעאיעד עס זענעז פ#ר־ פרעטז די דרלל צעגפדעז פון יידײהער קואםור(!)-בעראיז. פאריז. אאנ״ דאז... איז זי דאר הזױז. האפנפאעד. א אקציאגספעיקע קערפעריעאפפ. קעז פעז צו איר אסעאירז. אז ד זאא צוזאסענ״ן רופז א םער װײניקער פדאסארציאנעא־ צוזאפעננזדעסעאפע ׳שריפפ־שפעאעי-״אר״';אניזאציעס״תאנפערעגץ. נאר אזא שרים קיז זצז א סריס1 װײםעי. אױב די פיאנע פוז ״נרינדן״ איז װידקאער א נרגנסיסראנע בל ח׳זמע־ נדיגדעדס. אזז סױן די דאזיקע קאגםערענץ דארף פארקופעז איז װאי״סע. וױאנע אדעד נױייאדק. דאדם. װאו דאס *לדי״ ישע קיאםור״אעבז סואסירפ פיכ אאע אדעיז. דאדפ. װאו ד• הארץיאדער ־עאאנם. זאא אונז דעראױבס זטז צו זאגז עפ״ אע:ע װערםעד װענז דעם. װי סיר שסעאז זיד םאר אזא װעאפ״פאיבזהד פון ילד״סע יסדצבער. זײז נאסעז: , װעאסבונד םוז ילדײעע •סדיפס־עסע* עד קעספס סיס דעי קואסו־עאעי לער. ־ אסיסייאציע פוז םאאק. זיץ: 1 ער דאיח קאא־ סא:ז דעי ילדישער א ני־ױסע •עכאס איז א זי:עי;. דפי עפנפאעבקנלס. אז יעדע פאדבינדיננ סיס ראאז סעדביאײראפעליעז אאנר. (•עװײץ.| *ענע. װאס ״סא:;״ *ידישע קואסו־ איז עססיצד.) י פרעפדע ימרא:ז. איז *עעראעד אוז סיפנלירער: רארף ראדיקאא צוײסז װעדז. נאי אזעאבע. װאם •ערצבז אין א־יי זארנס װענן דעי סאטעריעאער אאנע נעד פוז די יידײסע שפרא:;. *:דײע ארער פוז וללנע סיסנאירעד. פראנז פח עדיעקמאאסיקער באדי_י; םאד אונזעי נאנצער קואפור״רע״ עבאנס װערז בלל אונז אפס באהאנדאס •־ -דיפדאנג־קע עגיגיס, וד עגינים. װאס ניסם װערם פער וױ א נאסיצא -,עץ דארסז בלל א זילס פח א צללסוננ. :•• װערז דארפ ׳טםיאערהײפ אז יעום •;־עפאגיעס באנראב;. סיפ א צללפ צוריק איז איז עסאענע י־שע צססתנעז ארױסגעשװאופעז די •־>*נע װענז א ױדי׳עז קואסור״קאננרעס. 1יסנעשװאוסעז אח דערסדונקעז נע״ ־;. אינז נעבאיבז אויפז דנא פח אונ״ קואפור״נעוױסז. ארף דער אױבעיפאאד איז װידער ק* 104 וג *ססשסני-ײןיעקם לײכ גײדום מכה לעװ. ייעס נאר םאפי זײערע װענז זארגפ ־.־דיפכןפפעאעױ. יעגע נאר העברעל׳ע. איז *ע ספעציעי סח די .־אדעז ג. איז זײער סוי דער פויעד ןוןדװעיפ־ פאר װאס זענעז נענופ; ע־ קעננ״ ״נזאפ יע םפוןפיםז װזגז;עט קואסור. ילדײעער ־־עי .אעבוננ םח ־בער היאף. זגיפיקער קאנגרעס א־ינע- פח לעם ׳ערן ־עם װעג זארנפ אײנעס פח די יאד איז איז אײגפאל סחבר״רעכפ פח זסנע סיפנאידעי סני באםי פניס. סלל בא§• .זיץ (איבעדזע־ צוננעז.) זארנס װענז זללנע סיסנאידער. װאס װאנדעיז איבער רע־ װעאס. פאאיסיק אח פא־פײיקאסף: סאיז זיך נײעפ א־ללנבאפז איז װעאס״ בונד. אח נללססיקע דערהויבונ:. ־אפ ילרײסע װארפ. די ציא;: ^ללםערוננ סיסיע;: עסיק אוז מלך ראװיטש פ א ד ע ר ט ד י ״לימערא־ישע ר ד רז ע ר״ ± / - בי' די באן־םםאציעם״בזינהאגד יונגעו םיך ״ מ ] 0 11 י גרויםע ילדישע קואמוריצענפערס. וױ װילס סענאעד יעדעס יאי אי; אז אגדער פסאפ. בארעכפיקפ םײאצונעסעז אאע סיסנאידער אױפגענוסעז װערן: ׳שריפםהגסעאער. װאם האבז נע׳עאםז װערק פון באדללםוננ. זיעוינאאיספח״ קעפפער פאי אידעאאז איז ילרישז נע״ זעאשאפםאעכז אעבז. פיסנאידער־סריבוגאא: נעםס אז אין װארפס א9 דעקאא״ ראציעס םח אזעאכזג װאס װיאז װערז פיםנאידער. סיסנאידער״פאיבםז: אױסהאאמז דעם צעגפיאאז םענני׳נז בױרא. אויםפירז די באיסאוסז פח קאנ״ גרעס אוז םוז דעם פירגדיקן אסס. סיסנאידעד״יעכס: פאדעח סאדאאי־עע אח סאסע־יערע ודאוי איז דער צללס פוז נויפ. דער װעאסבוגד: רעפ־עזענסירס דאס ילדי׳צע װאיס פוז גאר דער װעאס פאר נאר רער װעאפ. איז רער העכססער סריבונאא פאר אאע פראנז פון ילדי׳סער קואפור ס*פ א נאציאנאאער באדכפוגנ. ״עס איז א *מזר״ ־— האפ נעזאנם ן> ו־ז אײגעם .פוז די ער׳שסע גופערן פוז י - ״ל׳©. באעסעד׳- חבר נ. קאדלינ־י^-* .אז בשעת דער אםיציעאער צערעפאניעי ^גל־ ברצם םצבה אוז צו זללז צענסז יאד״ * זל־פ. זאא גאילבצילסיק איז װאריעע :א־קוסעז א װעאם־צוזאפענםאי פוז ־ז־ײטע ׳סרילבעד״. אפנעזאנפ. אאע יאבז פםכים נעװעז און — דער ״יױפר״ •־:ס ישויז אויפז דנא פח נעװיסן... איצם װעדם ודרער אאנסידס אין די צכסוננעז א ״איס״א״״םעאדוננ. װענן *;־ נרינדוננ פוץ א *לדי׳סז ישדיפפױסםע־ יע־־װעאםפארבאנד. (זע ״א*ס. באעםער״;־דער 18.) די פראצע איז עדנסס. זי קאז האבן * באדנלסונג פאר דער אנסװיקאוננ פח *ינזער נאגצער פאדערנער קואםור. אח ד סוז ארויפנע׳ספעאס װעיז אאס ער־ הפזא• פוגקס פוז עפנסאעכע ײסקוסיעס יײ דער ילדי׳שער איםערארי׳טעד און *ינעסייגער פרעםיג קודם םוז קאאד װערן דאם פנים פוז *זא װעאםבמד. מאס פאר׳נסײס פעז ־עחנםער: צי דארף דאס זללז א בא־ ־;׳;פעגיש אז ציא אוז קאפ, ״פוז רעכפס :־ז אינקםי/ א בזךעעפענים. װאס האפ גױיו זללםז... א םיז פראפעסיאנעאער פארײז. צװיי םעססע בארירוננםפונקפז זענעז יא : ־שריפפדנסעאערלל. (דעד בארוף.) ילדיםקללפ (איז נאציאנאאז ז*;). אבער אויף די צװײ בארירוגנס־ ו־:קסז זצבעז דא םיר דיאפעםראא אגם״?׳;נז״נעםםעאםע פונקםז: װ ע א ס א ע ר. ר ע א י נ י ע ז. י י ד י ם. ה ע ב ר ע ל ם. ספד■ נםשד — דארף דאס זללז א פיז אפעסיאנעאער היאםססארײז (דער אז איז דאד נעבוירן נעװאדן אױף :•־ ילדי׳סער װעאסהיאםםקאנפערעגץ...) י ־יז איז דאס אנפניםדיקע פנים שויז. לסוד. פאפער אבער ניםם. יארף נאד פיא ־עדפ אוז נעםריבן װעח ביז פעז .ס זיד דעד׳שרייפן צו א םאלק םוז א; 2-אז :אסיפ. איי א*ז פגים, אין די עפאעיע װערי <־ פונם קופעגדיקז נאפעז םח דעם '•זיקז בונד װעם •שויזי זלל; דללסאער *;;פהאאסז זנח ציא אוז זללגע אױםגאבז.