Literarishe bleter · 1924-08-29 · 17 (29.8.1924) · p. [Seite]

א'ג7ש5רעך מיטד*ר חײם זשיטלאדרסהי-א1יח דער דייטער זײט ■•יס 45 :ראשן ח6|816 26ווח3ח16ו1 ײזס1<16כ>ץז 6סס181€1ט 6^0x10סק 6>6<<ן0 17 8א 1924 סנוזקחסו^ 29 ז61*$ןק ,ס׳*23**וס^ ױאכנשריפט פאר ריטעראטור, מפאםמרן־און קרנסםיפראגן זא־יסע, פרײםיק 29״סער אויגוסס 1924 א2 די טעאטראלע מאםעװע האבז דיױ דאםםװעד םע*םע־ז נע• דזםעאם באו־ז אונאם־עאדםק־;. אבעד דותא לונאבךטארסק• דער זןאנ־ונ־סם איז דעד םאאקםקאם־סאד ־עאספ דדאםעז. װאס זענעז *ם־ררע נ־־עם ״א־ז א־־נ■ עס װעם נעװ־ם נ־־עם זסז א־בער■ א־נם נסעס פעאפער זענעז אנ־עםאם דע■ יבז *ו זאנז. אז םאסקװע. איס פע■ קאדאע־עם או־ןז דעד י־נע ארעהניע■ וב־אאע ־עםאם. א־ז ד• א־־נע־קע א־ן ־עםעאס קאנםםרוקם־װע אסנר־בםוננע;; יע־ װעאם. בנונע *ו םאםקװע־ פעאפ■ װאר־עםאם;. סאאבז. א־־פעדם א. א. װ. *•ער או־דיטאר־ע פוז פאד דער םאחםוז ד• דעקאדאצ־ע א־ז סריער סוז אאץ סאד אם םעז ־עויז ני־עפ א־־נםאא נע־עריב;. ז־ר א ב־אד. װאפ *־פ *ו דאס או־נ פונם קאאננ ם־פ דעד עפאעע״. אםינםקי א•; >ר םים אזא הייאיקז *־פעד אוז םאר■ )ורעו־ער: דעם אקם־א- באנזבם איבעד םאסקװער ״פראװדא״ האפ אפ־או נעפא■ :אפםז אםעם נעםפ כיעז איז ערנעץ נ־ם *ו װעיז א דעםאא םוז איר פארב־קעד דערם. םיזאא אונאפ־עארםק־ם פ־עםע ״ד־ בע׳־ז׳־הונה״ אראפנעםע; פו; ־עפעד■ םואר. א־בעד א־ד ם־סם־־ע־דעאקע־א■ נערעד א־דעאאאנ־ע״. אםפדאװםק־ז האב; נע־עפעאם ני־עפ באויז דעד ״קא־־נער םעאפער״. קאדיעם םעאםעד א. א״ נא־ אויר די פםודיעם דעקאדא*־ע פונם ק־נםטאעדי־עז פעאםער. נע־עפעאטן *ו א־ר *ונע■ אםםראװםקען האם או־ר דער םאםקװער ז״־1 קייז םפעקםאקא. װאם טראנפ דעם אדע- אדב־מעקפאנ-עער קאםפאי־ציע אקםער פוז אז אפתעד עבודה. א־; אדעד נאד אפם־־אז ז־ד פוז א־ד אוז סוז עאבער עם נעםעז אנם־יא ד• ארם־סכן דער ־אםפע. דעדז נאםר ״*ום פובא־קום״. זאםעז ם־ט דער או־ד־םאר־ע. ד־ ד־ אםנדיבםוננ װערט נע׳עםעאם פ א ד :קװעד םעאפערז. באזונדעד דער איז *וא־ב דעם אקםיאד. דער■ אםקװער ק־נםםאעד־־עער םעאפעד נו־ם ם־פ אא״ז אויד סא־ איז *יא־ב דעו אנפ־רער ספאניםאאװםק־. האבז פו־ן דראםאם־־עעד האנדאוננ. •אננ ייר קונה ־עס נעװעז א־ז א־־דאפע פאדערפ א םפע*־עא1. ניזו 'י• ז 1• אםער־קע. גאםפע באאדבםיננ פוז דער ב־נע. ני־עם קאםעסםעאםעד. די אוישפ־רוננ פון: אבער אויד נאד דעד פאזזםה אוז נאר רעבענענד־ק זיד פ־פז אקם־אד. בב דעד ן אםטראװםק־ם ״נעװיםער״ (נראזא) האם: ־עם בירנער־קריק נאכז באפד■ קאםא־ איינריבםוננ װערם די באלבבםוננ (אפפ נענעבז דעם פעאםעד נאד אז אנדעד ■ 'י^אייזא׳י־ז *מ*)*׳־•■ *יז װעאפז דוםאאב-י-םסים עיאז־עעקכארז) דערלאננ* <א־ם װענדוננ. 0( ־אד. אז ־די םעאםמר איז 1 ארבננעפאאז. ־עםי־ם נאד אאן דעד נו־פיקגים אפ*ו־עװאבז אדער פאד■ אז ״או־םאענד־יעעד״, ײבם א־ז דערז רזםקװע אויםז נעבים פוז םעאפער איז ־עםאדקז דעם סנ־ם פונם אקפ־א׳- א־ז פייעםד יע־ינע האר־זאנסז; *ז רעם זענעז; זננפר שין ■יאם־רנד־קער ־עעפעד־־עער *וזאםענהאננ פ־פ דער װאקסנד־קע,- *ונעפאםם דעד ארפ דעקאאפירז פו; ■;: :־;'ע. פו; נראנד־עזע עקספעדיםעגפז אנ־עםרעננוננ פון דעד דדאפע. דאסזעאבע זםנע אקם־ארז. ז״ער פ־פ־ק ז״ער יע״• ו קאאאסאאע דערנר־יביננעז. או'ד פיםז קאספ־ום: בג־ דעד אנזנר־ב■ ן נער ז־עעםס. איז פאוזואוננ אפנעװא׳־פז אדאנק דעם פאאקסקאפ־פאד פוז פיננ א־ז דער קאסם־ום נ־ם או־םנע■. די אאפע עםםעפ־־עע <ד־נ*־פז איז דוננ אונ א ט׳ע אר ס ק ־. אאי־ז א רעבנם אויםז דעקאראט־װז עפעקם. עד דארד באויז אדויסװגיזז די אקפיאד־׳עע באװענוננ. רינעז אאם זײז ארבעפם■ ■״' נהע־^= אונזער חשובין גאסט ד״ר חײם זשיטלאװסקי א הארציקן בררך הבאי נופא• אבעד עד לעבם פ־ם די נעיעע■ ענ יע;. דאם װ׳קאעז ז־ד פאנאנדער איז דע׳- דדאפ־ע. נעפ־דאװ־ם־ע-דאנפ־עענקא האם נ־׳עפ דער יעאבאאז. דעד יעםאפפ. װאם העד־עם א־ז דעד טדאד־ע־אנעלעד א״עדע. א־ז ׳עו־ן נופ או־סנעלאבם א־ז דע׳- נעאיננץ־ װערם א־ז ניועם פעאפער באפדאבפ 0עו נער פאדאד־ע פינם אענ־ננדאדעד ״קרו■ זיד נעניכעז *ו אזא ״*׳־אסםעד״ דעא• א־םס־׳עעד דדאכיע. א־ז או־ב דעד קאפעד־םעאםע- װערם נאד או־ד פאררעבנם פאד א; אקאדע פ־ם זײ; םי או־ד םי־ערבאאד. פ״ערבאאד האפ נע׳ נוםעז די פ־עסע ״דער װאאד״. א דדאכוע פוז די 60־פע ־אד;. איז האם יי פאר• װאנדאפ א־ז א סאפ־דע פיז אינזעד *ג־פ. פאריעפ־ים דר. אז דער םעקספ. װאם אםאםורנ אוז א נװאאם־קעד אנהענ■ :ע־ פון פעאפעד. איז דעד פעאפער• :ינביפ אפיער דער א״נ*־קער, װאי עפ אנ*ונ. דעד נפער פעאפער האם יעא׳-םז יעארויע איז נראפעםק־רםע פאד׳ פעז. פים דע׳- ב־א־פעבאנ־ק אוז אקרא באפ־ק איאסנזדעאעפם דעם ־עא״ער פי א־דעאל־זם. ראםאנם־ק איז פס־באלא אע זיד אםגנענעבז אםגה־פז אוז דודכ■ אנז דורך דעם יעםורם־ אוז דדאנג■ -יאד די 'רדעה פיז פאד דער רעװא■ ■״ע. אונאםיעאי־סקי יעםי־פ יעםאל או; *ג־זן פאר די אזזי נעײפענע אקארעם־׳ הינ פעאםער;, װאס *־עז די נאאדענע ק־־פ נ־זם. איז װעאבע עם א־ז נעװעז אםננע׳ וי;ב רוס״עז פעאפעד: דידאז־קע םע■ היאפ דער אאםער פעאפעד. זובעדן זענעז ני־בם *ונעפאבט. ד־דאז־קע נים אוםז־םפ װ־ינם דער אאפער פע. ני־עם. אאס א היאף״פ־םא פאר; רעו־ע־, פעז ־בפ־נא״ ״ד־ װאביפיקע״. פײװז *ו באו־ז אפעד־דט פ־םז ם*ענא-־יס. דיהאם :■נ־זפעד; באקוםעז אפ־לו ־ג־ם־עע פון אפראאער קר־ם־קעד א. קונעא או־ף ״דער סאר. א־ז נעװעז בג־ פ־־ערבאלך; ״. דעאדנאנ־ז־רן ד־ אפעדע זענעז נעכואבם או־ד נעביאבפ עדנסםע אפע־אע־עם א־■ ־ םאיבה. פואעד. אבסאלוםער אינהאאםםלאז־קגיפ הענם ״בהוםר ביד היו*ר". נעװאלז א־; לענ־ננדאדעד פוז־קאאעד בעד דעד םיז־ק פיז ב־זע. נ־יעם אלע זע■ אבער קענז די. װאם נרופירז זיד ארום פונס א־עפ־קז םעאםער״. ער ריםם ארו־ס פ־יערבאאד האם א־ז ״װאאד״ א קער דראפע דורד םםאנ־םאאװםק־ז (״יעװנענ• נעז פםב־ם פ־ט ־־ ־אי־קע אפעײמ־עס. אקאדעם־יג־ע םעאפערז. פ־רם ז־ד א אאסע ־םאפנם פאר עדות. אז דער פע■ נעטאז *י רעאא־זם אוז דערנאד באװיז; ־טנעק־קער אננד־ף םוז דעס אינקן אפעד דארף זגין א; ארפ. װאו ״א״ער א נניע או־פפ־ײננ.נ0.1 -נונ1 מסוו־װוז־ו<ו0) ו־־נא בראלז פים םײעדבאאדז. דאם איז קאאפער ״א־ר״ פארםװ־נדפ א־; שאא, ויזיןס' או־פ קעאעדםאנעז איז ערענבודנס ביםערעד קאכוף. װאס דויזןרם םונם פ־קז עםיר פיז א־בע״ (בעא־נסק־). דא׳-ף׳ װ־*יק-נ־ה־א־םם"םז ״פרעםם ■נ1 .0 אנ־עגיז״). א־ז דע- נ־ו־םעד אפעדע (נו■ אבעד אלע זענעז פ־ײה. אז דאם. או־ף נאם ..פאא<םם"). אבעד נעפ־ראױ־פ־ג•־ װאם װאננע- האם ז־ד אזו־ פ־א נעפא■ דאנםהזענקאם ארבעם ־בםג־נפ דאם אאץ םע׳־פ: סינפעז־רז ד־ פוז־ק פ־פ דער אד־בער. וײז ״קארפעז״ א־ו אז אנהויב דדאפע. האלם א־*ם בג־ פא-װידקאעבם גיסז סאנ נאד דעד רעװאאוזויע. פײ זײן ״די העבסםע א־נספאנ־ו. װאו םיװערן י א נדע אין אופערװארםעםע פאד־ג־םע■ שיז א נג־ער תקיפה איז דער אפעדע. װעד־• ׳:׳:ם־קז פאנ קיפען פאר ׳גפירפ־־ג־ע נעא״זם ד־ אעבנם״שדאנז״ (נער*ען). איננ. עם זענעז אינם ספעקםאקא אײנ־ו או־ם א. קינעאס נעליננענעד באדאק־ אם אי;' איז או־ד דער ק־נםפאער־• בפופן נאר יעדעד נײער פאר׳עפעאוננ. 1 םפיאא האאם קונעא די אנפירער פינם נעפ־דט באװענאעבע װענם. אגיבפע עא׳ םער־םם־ק, ־שפעאפ ד־ אאםע אפע-ע פ־פ ׳געד פעאפעד אדג־ננעיגיאעפפ נעװארז א־ז ב װערן אאע סאא דעקאארירם נײע א־עםיקז םעאםער פער נ־ם פאר ״פ־י• אירםע װענםאעד או־ף רעדאעד. װאם נעבז זיר פאד א פ־ז קיבז (״־אזפ־ג־נ־עא״) פוז קרג־ז פיז עקספער־פענפן. פא־באפט :־ :*יפן פון פעאפער. עס װערן אדו־ס■ ספער או־ף *ילזפעאז םארנענ־גן יזזז פא■! ד• פענלעבקזזם איבערבזזםז איז אי־ן םעאטדאאעד קינםפ. דער א־נהאאפ פיפז באםאם פיז װאנז או; זיבז. װאם ־יקם נײע פאאםפארפעס און פאנאנ■ יעסםעם דעם פובא־קים״. רנע דאס ארם פיו רער האנדאינג. א־נם■ ׳שװ־פס א־ז דעם פופעד פיז סח־ק: א־־נם *״בנפ אזו־ או־ס דעם נגיעם רוסי־םז טע•;׳־:עוזיקאט נײע פראנםן. אבעד א־ן םאפעז ברעז פיז םחאוקת, *ענירן פאסענפז. װאם זענעז ב־ז א־*ײ םיםז אנדערן א־י א׳-נאנ״ע נ־יג־ם נע־ אםע־ פ־ם פי־ע׳-באאדז איז דעד יג־פ־ץ. ארים װאס פאר א פראנז פירפ זיד, אופבאםעדקם פאר די קעגנעד. איז שאר■ נעװעז םענאער באויז איז ק־נא (נאביאנז בינדז: די פ״יק *זדגיאאנפ דעם אג־נדדוק דער נעניאאער נג־םס פינם דאזיקז א ה״םע פאאעם־ק? נעקוםען א םין דיפוזיע *וױםו די פאד־ איז אנםאו־פז). *ו דער ד־נאכזיק פיז די׳פינם װארס: דאם װארס *ע־ג־סם דעם גרו־סז פגיםטער פון דעד ב־נע רום נ־יג־ם בדיער פון אאץ ארום דעד יבפ־אן יב־רענע ריבפוגנעז. א קעננזגיםיקע װיר• װענפ איי אויר *ונעפאםט די ־בפיא פונם דורבייבם־קז םא־־ער פיז פוי־ק א. א. װ.; ק״ן א־־ז רנע. אננעהו־בן האס ער ס־ט ::ב אקפ־אר. איז אאםן פעאכזעד פאענפ קיננ. א־נם טעאםראאז םעזאז פיז 1923., אקט־אד. א־ן ״ד. ע." נעסעו אנםײא נעפ־ראװ־כדג־־דאנסץזענקא האכ נענו־ 26 ־א׳- *וד־ק א־ז דעם עד־ג־פז נעגדינ•;־ אקטיאר װירקן אויפו *ייבויער באויז 1924 האם םעז קאנםםאם־רט. אי עס 44 אקסיארן איז 96 דאאן. דאס רוב אק־ פעז פעא־אר אוז האוייס םװאבע 'ב זײז פעםפעדאםענם, עד םאענם זיך 1הי־בם ז־ד אז א נעװיסע ניװעאידוננ פונם םיארן םייאז *י עםאעכע ראאז. דעדבײ איבדעײא פין ״קא׳־סעז״. האם דעם ם*ע־ הםקר אויף די פאינאעז פוז זײנע נע, דום״פן פעאסעד. ) בספז א־יניקע דאס או־םועז *י עםאעבע נאר־ום א־ננאנ*; א־בעדנעארבעס. א)־ט אין ריבות פיז דער ניס-רענואירבא•: אין דעם ז־ז איז אינםערעסאנם *ו סאא איז א־ינעם אוז דעפזעאבז עםייד (10 די עריבםע קװעאז פיז סער־פע. האס גע־ םפיכיע פוז עפאזויעס. דער נסעד אק■ פארזוייכענעז דעם *ודיקקער *ום פינום!). אז אקם־װז אנםײא איז דער ־באםן א פ־עסע. נעפאבפ פון ״קארסעז״ יי־ האאם די קינסםאער״בע אויםדענוננ נאוויאנאאן רוםי׳ען דראםאםורנ. *י םאריבטעאיגנ געםען די 3 קינא־עקראנע;. א םאנוסענםאאע סראנעד־ע פיז איידנ■ י־ד איז די הענם. עד װ־רקם אויפן א סכו ר א װ ם ק י ן. דעם אאזוננ ״*ודיק י װאס ערקאערן. דערנענ*ז. קאםענט־רן יבאפם. א־־נ־קע פערסאנאזיבן חאפ ער, ״ער גאנץ באװאוסםז־גיק עד םוז *ו אםםראװםקיז״ האפ ארויסנעװארפז י אאץ. װאס קוםם פאר אױף דער בינע — '־ גאהעו־׳פן זײן ב־אאאנ־׳בז *יינענעם 1אונאם׳סארסקי. א געװיםער סםיםוא דעו־• ׳ א ם־ן ״אידעאאער *ויבויער״ װאס אד• יעפז ק־נסםאעו־י׳בז טעאםע־ פיז םםא■ ג־סאאװסק־ז. דודכנעסאבס א נרויםו װענ דורך דעד ״נ״עד דדאפע״. קאם־פאר• ז־בעװםקיס באדיננאאז; סעאסער. דער• נאננעז ב־ז קאנססײקטיװיזס אוז די אע*טע *ג־ם א־ם א־־בערנע־בפאנפ. א־ז יסז אעזופז פא-טדאנ בעט ט־יעד■ א־ננאנ*; ארויסנעװארםז. די א־בער־קע י באאד *י באגעסעז יג־נע זוכענ־׳בז ם־ס האם ער *עם־־אם או־ף אנט״אנעסער ן א דיאאעקט־־בז *ונאננ. נעדענקעז. אי א־ז דער דראםע אוז אויף אנם־־אנע■ןק״ן א־־נע פיז זג־נע דעדנו־י־בוננעז א־ז סער א־ן דער א ר י ס ר ' נ נ א י נ נ פי1, נייבפ ק־־ז ענדגילפ־קע. ־זאס װעט ג״ג־פ דער דראפע. *װ־־בז ד־ לע*טע א־ז דער י איסנעב־פז װעדן. אז דעד פעאטעו־, נאנ*ער באר. װאס ־בפיאפ א־ן ״קאר■, װענן װעלבן ער םיו־פפ. עקז־םטידט נאד םען״ די דאא פונם באר א־ז דער אאם־ ־ע־דז־א נ״בם. נריבייבער םדאנעד־זג ד. ה. ער א־ז אוי■; סער דער האנדאיגנ פין דער םראנעד־ע סןסל־ז׳ מו־ג־סס 4*״!. פעליצץ *ו איז נעװעז דער קריזים אויף דראםען. ■ נאניז־רם די פס־ביק פונם ר ע א א ן *י• אאע םעאפערן שםרעבז *ו יבםעאן דדא■ יבויער אינם נגיסס פינם רעז׳ביסארס אי■ סעז. װאס זענען א־ז א״נקאאגנ םים ו דעאאאניזג דעו־ עפאבע אין אזעאכע דראכזען זענעז, אז איגםערעםאנםן מרוװ אויםז נעביט בםעם ני׳בסא. איז דוקא אונאפ׳בארםק־( םון דער אפערע האפ נעכזאבפ נעםירא■ אאייז נייבט פויא געװעז *ו אנשרייבז ן װ־ם־ב׳דאנפובענקא אין דער אאער■ אזוי פיא דראםעז. אז אין איין *יים םםודיע פונם קינספאערי׳בז םעאםער. וכי- ־אם אוז וױסן. װעאבע קנאפקע א םב סאן, בדי *ו האבן ד• אדעד יענע :וננ אויפן *ו׳בויער. ־עי־נאד נ״ם א םדרה פוו ק א נ• ר ו ק ם י װ י ז ם. אינם אאםן טעא■ איז די בינע נעװעז באהאנגעז םים :יאאםע אייװענםז. םים דעקאראזויעס.