Literarishe bleter · 1924-08-22 · 16 (22.8.1924) · p. [Seite]

@|־ סײס^^וח *816161 26*ו*ו3*ו46ו.1 ■*•*> 45 :ר$שן ױ&רשע, פרײסיק 22׳סער אויגוסס 1924 װאכנשריפט פאר רימפראטור, טפאמפר און קונםט־פראגן 1924 ס1מקץ6ו5 22 )61*15? ,ס״\515־ו8^\ צו אונזערע אבאנענטן אוז פרײנט אויף פראװינ״זי װעמען קומט דער נאבעל־־פרײז-ביאלי׳זז אדער שלום אשז? (דיםקוםיע־ארטיקעל) , :דצעקז אױ כייר זענעז זיבעי. אז איר װעס אאע בארר אפצאא; אײערע חובוין. צוא־ב ר* בב־רײקע שעררונ:עז םח אינזערע ם־ײגע, אז אינזערע אבאנענפז זענעז נ־יעפ ציפעא־קע. ראב; נייר רער״ װגיאע נ־׳עט אפגע־עטערפ *ענע אבאגענהז. װאב האב; גײעפ באנ־־פ רעב צװײפ; קװאיפא. איז ביי־ בא־ער; רער־בער אויף ארע ־ענע. װאב קענען א־ע־ װ־אז צואיב װאסעיע נ־׳עפ ס־בו־ — װי_י״ער נ י •ע פ באקופעז רי ..ריפער. ברעהער*4. אז זיי זאאן אעז תיכף ופיר װענז רעם פודיע זגיז איז גרצבצגיפיק רענירירן רי ביז״ איצפיקע חשבוגות. חברים! רעצפנס באפעירפ זיד. אז ־* אגענפז־אבאנענפ;. װי אױך רי ם־צנפ. װערנע קרי.יבז פאר אינז אבאנענפ;. יעיקז נײעפ צז פיגקפרעד ראס :ערפ. — אפ רי :י״.>פ*פינקםרעבקײפ יעפעי־פ אװעק א*ז א שװערער אאנע אונזער אויסנאבע איז שפערפ איז געשאר רי עקזיספענ־ז פיז אזנזער װאבניעריםפ. איז :ײעפ קוקנריק דערויף. װאס דער א־נפע־עס פאר רי ״ריפ. באעפער״ האאס איז א״ז װאקסז. װאס עס דריקס דד אויס איז א בסדרריקז װאיקס םיז אעזער אין אבאנענפז. זעגעז פיר בסרר אין א יעװערער פאפעריערער ראנע. צז דעם איצפיקז נודער רײנז פיר צי פעיפ קענז רי :צספיא־יסםאקראפז. און זײער אײנציק זסות אבױז איז דאס :ע* זוגפע באזפ. די וױפאריפעם. •עלום איע איז גײעם איבערז פארק. גא־ איז פאאק. ע־ איז אאײן ראס פאלק. אי; ער נירערפ איז די םיפענײשז פון פארהסיפיפאס. םאאקכיםרויפעז — אזז װגיזפ זגינע װאהדער. װאס פארא פירםאי־ביקײם. װאש פארא עשידות. װאס פארא םאי־ געס! בא סוף רױעיפ נא־ זײ רי נאבאפונ;. א*ד האב עס *עויז :עזאנפ בגי אז אנדער נערזמנהײפ. אוז א־ד װיא עם יא איבעז־• הז־;. אז אין מיד נענופעז איז ביאליק— א־ז זגיז פאים — נײעפ־יזדי־ע או; ני׳ג־ט א־ינ־נעא. אזוי האפ געדיכפעפ נעקרא־ סאװ איז פו־עקיז אי• צענדריקע אניערע. איז א׳ג־ ׳עדגיבפ אױד רייפז ־•־:־; אײדאי פעױעז ׳עואדזז עױד. אזוי ױי;א־קי איז שענקעװיפ׳ט או; צעניר־קע אנ־עיע. איד פײז — עס פעיפ בג• זײ — בגי אזנזערע נרעספע — ־אס ספעציםײע־ילרײשע. ראס אי־גנע־־ע א*ז רעי פא־ב. ר׳ נחפז פביאסי־אװ און רי אוי *צחק פבא־ריפ׳עעװ זענע; דויד או; דויד *לרײע. יערע װענײגנ. יערער פא־נאגיד. *עיעי ק־־אננ. א־ז אדורבנערדוננעז פיפ אניאײנענעי א־־נ־נאר־פעפ. װאם י־אזפ ז־ר ׳טװעררעד א־בע־נעבז איז א־בעיזעצ;. צו צג־פז האפ ז־ר *. ר. פ־־ן (א־ז זגינע ..פקיברים״) דערהױבז צו אזא אײננא-פ־ק־די־׳טע גאפע. ׳סרוס עריבם איז ב־ז יעצפ איז יעי באציוננ. אונזער גדעספעד און אופדערניײפרעבער. נא־ — איר גײ ׳סויז אװעק א־ן א זגיפ םיז פגיז פעפא. א־ד האב נא־ נעװארס אנ־וארשז אײניקע װאויצר־פ־אבי־עפעז פיז אינזעי ד־בפע׳־ײעז קױס. ראס זענעז. װיר א־ד נרויבז. ע.־:ספע ם־אגז. װאם רא־פ; א־ופנע־טפיעסם װעיז. אבע׳־ רפעז הרזס — א פובה פים פיר. איז פא־נעספ אײז זאר בעתז ובוח: אז ב * א ר י ק איז א העביאלספ איז א ־ס א •לרײעיספ. שריפפיעפערע־ פון אזא פאד• נעם זענעז העבע־ פיז איגזעי •עפראר״ פראנע. עס האנדרפ זיר װענז אינזער קורפור ״ נעשםארםוגנ — אח ־אס א־ז פיר װעזנפאעבער איז װיבפיקער. י. מ. ביימאן י. מ. נײמאן שבת־אויבס םאלקם-שםיק אין 3 אקפען •יײי 2 *ל^סעס סארקויף: קילסיר״ליגז, װןישא לצסגא 40. אפות נײעס ציקופען. ארום א*ם איזי זאפר. װיספ. נ**עסא בגי אים ד־ פערי ו זענרעכע אויס׳עפיארוננ אױף א סביבה. אגיננעפראנצפ רער נאויב;. אז העברעל׳ע איז די ערפסטע •*.•פי־אר א*; רע־ װערפ. או; ר א נ פ ע האפ נענרױבכ, אז ראס ן עישפע װאי־פ. װאס רעד או־פענםיע האפ י ארויסנעשסאפרפ. א*ז נעװע; העביעלש.; נאכיררעד. די װיסנשאפפ האפ אפגע״ | רײקנפ רי ראזיגע הנחה פונם פיםראר״ י פע■־. אה ראד — איר קאז זיר נ״סס : באםרצעז םו; רער אפינה. אז העברעלש \ איז די אוישפױננ שח אתנונות. א פױפע! פפראד?;ײז! איהר קאגפ אין רער רא־ | זיקער *עפ־אױ. װי א־ז אויפנענראבענעד 1 עררישיבפ. אױס־צײאז או; אױספײרז נעי ן אאאגײש רי יאיהונרעדפער.; ביאאיק איז רער נרעספע־ פגיספער . פון דער העביעל׳טעי שפראד. ער ארײז ן האפ איז זיר פאראײניקפ איז אפנע״ | שפצבאערם דעם װארם־אוצר או; נצסם״; אוצי פון דורות. או; — עס האפ דעס מויי^דז *ד*^׳־?* *דעיי ־אאמ׳גד'.*< ער ס^ר־; הירױפה רײקפ אויף רעם ראזיקז נרויסז | ריבפע־. עס רליקפ אח — רעררריקפ : אים. זמ״מז י*1,ר--שא;דיןר איז וג־ם א״נ־קע *״שז *•ז שו'ז אזױ. אז תויות — יושיאי ק־נגםלעי-תויות — װעיז ארירגנעזעעם איז אגננעפיניעװעם א•; אעג;. נ־״-יג אזו• װ״נו דורך װ• ער. •גםע אנטװיעקע־ װ• יײד י• אפא• םםאאז. ניאא־ק אוז א־ע. ד• צוױ• דאי. קאנפםפע שינײל. ם־םבאאז. ביאאייו — א ז״א• אױםנעם״סלפ. אױםנעקריצם. שיז א״יאםכ; גא-םאי. א תענינ צים קיקז. אוינ םעז אירפ״אם װענז סםיאז איז עאאנן. אױפ א״ז א״נצאנעי זגא, נע׳ •עאםז פיז א םענפשז-האנפ. א־ז נ־אא־ק אױר אזא סיפז. נ״פפ נאויז םאיז •:י. נאר נאגפעי םאי ד• רר(יםז״וועאם. ירע — א נו־ם. נעװאײצים א•; א ציראעבע־ :אאפ״עק״פ; םארצװגנפ א-! א שאר־נװענדע־־״נער רתבית. איז א יו״ע. איז א נאיענדיק ני־נעז. יער העניעלשער ניאאיק איז אין נאצינ שיז שאים םעי נריד; א״נ — איר האנ שיר נ־״נכ נעװאאפ זאנז. םער ': ד. נאר א־ר םוז דד צײ־קבאפז. איז ת^ד נענוםעז, א־נעד שרגנט. איז אש״בי נאד דער נאנצער ״נםהה םים אונ• זערע ניױםזג אניםא פרױריק. װאם םתי דעסמן—זמ*װןר 1י רז־ זװיםירונג םין ,נ1ור .־ן קייסן״ און עס יפפוראם איז ״.־שרײאפ. װ״ שיז הםע•; הםקנני. באהאשםז םיפז שאאק. ־נע״פ עד נםרר ־ניקה — אזל זגו ״נאשז האפ א״ דר אראםאפ. רעם ״בענםפ; שיז אאע ײתות. רעם ר ת ה דנ ד ה. * נא־ יאם־י דד אופקער; צו נ־אאיקז. ב־אאיק איז פעי פעיזענאעבק״פ. ת• א־-'. אויםנע־.*ראבענער. :איאקפע־. נ״עפ י״ד איו ניאאיק — אנעי יאם ניםא איז שואקאם. װעז י־ער רנונו שא עואם אא״ז זאא װעאז שארװאישז י• נאתזעשטיקזננ שוז װעאםינויעז אג; װעאס־צותזפעיז אוז —, אאם קאפייי. אניםא דיבםז א•; הענ■, רעז־נע שערזז. װאאפ עי עם אויד נ״גס נעםעי נעםאבפ. ניאאיק איז דעד שואער; קאאננ. ז״ז נאצ־אנאאעי פאפאם איז שגאנאיסיק. זגז צאיז קרעשםיק. זגנע שאאקםםיפאעבע אידעי — נאוזנפ און עבס. ניאאיק תזפ״פ איז א םיפאפינקם. אױם א־ם דר״פ דד די ייכםיננ שוז זגז דור אוז ר• דיבפער שין ז״ז דזיר. ער האפ אױם~םיאאוננע;. ער האפ אגנ■ שאוםז. עד האם אױר (נענוג צו א״ענען דעם ״פש־ אנדה״) אחריות. ער א־ז רער הםפר שוז ד• אאםע שאקא-פיענעי. ר• תורה איז איבערנעעגפשערפ נעװארן שוז דוד צו רור — אוז ער א־ז א״נעי שוז רער נאארענער ק״ס. פאום א־נ איז ר״בער א־ז נפות. פער שאהנעפ. נוער ששע. ער איז נרױם. א־ד װ״א זאגז: אש א-ז אי ערתיגניננ שאר דד. א זעאםענע ערתזגנוננ. אנער דער ראד■ קער שרובסנארעד קינססאער איז איז א נעװיסער באצזוננ אניעקר. ער האפ ניתזפ קייז שארנעננער איז נאבנעננער. ער האט דד. מ• ארופנעפאנצערפ ם־ם א פשייר שיז כקוני״ם. אז םעז זאא צי זגנע.ד' איד האב דעם א״נדריק—צישיא י״נם אױם יי יאדקע אויא־פיתנפדאד ר• םעננדבז, תאס װעיז נעשאננעז פיז א־ר נתניף. שאיװאם איז ניאא״ק אזױ שאר■ פםיםם נעװאיז? איז װאס נאםגפ יאס שאדניסענע תזװגנז שיז א ח ד ה ע ם ז? א־ז עס ג־תזם אפאי ד• תזפדאר? ד• תגטקגם. די אפנעױםנק״ם שיז פאאק? םעז קאן קוםעז צו פרויעױקע םתתנבות. װעז םעז נאפראגפ דד. װ• א נאנצע יגה באדגפנדע הענירעגגע •בױשכפפעאעו־ יענעז נעהעםעתעפ נעתארז ם״פ רעד צגם אי״ן ז״ער תזאשז. בעת שוז ׳:י״בע תנרג■ נער פפיײאם איז ־נפיײאפ. * יער בואפפפער אױסדױק שאי א צי■ נדשנעהאשפנק״פ ם־סז אעבעױקז שאאק איז ש א ו ם א תז. איז אוינ עם א־י דא אי״גער. װאם קאז אװעקנעשפעאם תעיז אאם טרענער. נ״בם שיז נאנעא־פרגז. אאס פרענעי שיז שאאקם׳תאופות. איז עם תזאוס אפ עם איז א נאזיגדעד נאיק שוז דער השנוזה, װאם אזא א״נער האס דד נאהיזז. יאש האפ נאד;, איז אגננע■ תאײצאם — איז א־נעי זגנע צת״נז •ערם אוז נערפ יניקד.. נאטײ. עס האם דעם א״נדדוק. א נגע שאאקם-שיכם. א נעזינפערע האם דר עם■ אין *־עפע האנז דך ביז• -ז; א —עד., *ר - רדיזן״קע :אב- פ־עד״; שא- ױפע-אפ•- -עם ציעאין א —ישן. דיבפע-, איו ד־נד ױכטע- װעפ י—ן ח. נ• נ־א• ל־ק. אין צוזאםענהאננ ביפ -עי -ןדקער —עה נ-עננען :־.־ עןר• ננדן א-פיקד• איז ױ נאנא־שדגז־שיעםיע װ־יקאעד םאסנעבני שאי רער נרויס שוז א דיבי בער? דעי ענםשער קאז נאי זגז א רע■ ־אפיתער. עם א־ז ק״ז סוי נ״תנפ. אז נגם שארפ״אן יעם נאבא-פיגז יעפיאז א אאע ניתזפ באויז איפעראר״עע נאר אױד פאאיםיתזע שאקפאח. די פיעםיע שאיז א־יאענױפז שאאקס״ױבפער י ע ם ם איז נדאי צונױשנעשאאז פיפ דעד פאאי■ ס־פעי אנערקענוננ שוז אירצאנד. ױ פיעפיע שאי פאנאיע א־ז ױרעקם נע■ :\***![^ •?!איא־זל -עאכע האם אזױ נעװאאם םיאדעדז ױ נאצ-אנאאע אױשנער״צםק״ם שיז ױ א'ג■ ױעי. איז ױ אעצפע יאיז איז דאס יוד״בע :אאק אנעיקענם נעתאיז יע •ײע איז דע באקטא אױף א נררםעי קאנשערענת שיז — םאובות. עם איז דעױבער ניתזם אױם־ נעתנאאםז. אז פעז װיא ה״׳יאי אױם■ צ״בנעז א יזױשז ױבפע.-. עם א-ז אױד נאפ־ראער. אז רער ױבפער דאיף זגז ־ער יעניקער. װעאבער איז נעװעז רער ".יושר שא־ רער נאציאנאאער נאש־גאוננ. ־ער פרובאדײ שיז דער ״ױ״נע- אױש־ ־ענוננ — ח. נ. ביאא״ק. רעד ראדקער. אזוי צו זאנז. פסק ױז בינם אעיאפאנ איז ״.יפאקדאיב װאאפ נעתעז נאםייאער. אנעי. אשט פיעשפ — אויםער יעם אײםעדאעבז פםק דיז. יעם שאי■ 1 םעאז, איי נאד דא אז אינעיאעבער פםק• | ־׳:. דאס נעודםז שוז שאלק. װאם א-ז *שפ פעדעי שוז אשיציעאע אײט״אן.: ־אם נעװיסז שוז א שאליצ דאם נעװ־םז; שיז א דור קאן נ״בפ אפנעדנאם װעיז זיש־אי כיפ אזא יבװעדע םפנזג וו• 000א עננא״בע שינם. די האנם אױשז האדצז — קיפם װ•-. אלער ביאאיקז דער נאנעא־פרגז? פענאעד. אז א״ז א צגפ ארים װעט םעז פם״יבאעז אינער דעי שארם״שאנ• אאניקײם שיז ביאאיקם ױבפוננ. א־בער ־ער פיבא־ציםםייצ איבער דעם איבע■ ־עשאעקע אנ־בסאפ •בםארקער איבע. איז ׳בא־םאער. איבער דער נאנצער ארעפ• קגט שיז פעםעו־אױסװאא אוז ױנםעױ• תע נאפעז — אגז דאד — םראת אאעם. :־גנפ ב־אא־ק — ביאאי <צ אז א־ד יעם א נױאאגם אדויםשא״דערן שוז זײז?יגז אוז צותזםעפערז אויף ׳בפ־קער, כ־גנם •עדעם שפיקא נאזיגדער נאר :־אנצז איז וגז אגבטנױקער יראבפ. ואױם ביאאיק איז א םאדקאנםע שינײ. א םיםבאא. םױז זײז?זפדאד. אינזיניק זענעז ד• רײד שוו פארםײעז עגז דעױ פויםק״ם שון הענ■ ע:ש. עם איז נענונ. או םעז זאא האבז איז דד אגננעזאפפ דעם.נײסם שוז העב• יע:ש. אים םעז זאא באגבן שפייז שאר א תאונדער. איו םיםאאאםער איז נעװעז