Literarishe bleter · 1924-08-15 · 15 (15.8.1924) · p. [Seite]

15 2* ות6*?28סץז 8חס2*>3£!ס ס^סזפפסק 6*ס1ק0 ס 45 :־א 816166 1526י31י461ו 1 1924 סנחקז©51 15 ^\? ׳ס^ג51זס^\ װאכנשר־םט פאר ריטפראטור, םפאטער אין קנםט־פראנז ורשע, *רײסיק 15-סער זוויגוסם 1924 ״א מלחמה - מער קײנמאל נישט ו״ ר י ש מ א ד *אקאב ־אכע־דאן: ־אכ א *־־ פא־בא:ד ־א־יט *דנ אנזש־ %י אבכיננכ״־נ־כ א־* ־־ ־א:לבא-?א־כ :ע־ענכ א־יע־א־יב־ ־־ כ־ז־ פון בא־־דכע ד־גן :ישס *דן ־עב ־־־ ש־; ־־ :לבכ• א־א ־־בכע־ כ־י־ב־, ־־ :־־ ־אב־ זי רע דענכ־כ; פ־־ א־ג־־נ־ צ**כ א♦•* ־־ *:*ק ע־־כיכ א־כע־נע־עבכ. קען א*־ ד•־ *־־־ע־ צ*ז*ן:ן 6*; י**ע• ־*־■ ־*ע־צ־ א־* אבע־ :־*ט־ע:־•־ •**?• ד־::. ־ען א** **א־ א•; :א:צע־ :ע**כ*נכע א- ד־*, עב אײ :־־כ־ע:־*־ א *>דצע:ט־־*א:נע ־ע; *ע• ־*א־נ־ע־־עכע־ ד*ן פײ "*עבע־ידע א־ב אי**־צ -*אנ•. א *א־צע:כן־*א::ע אבער א ר*•; •ןןי׳כ ז*ך;**ככ *כטע;—ק -ע;ן, ״אכ ־־שכ י*ך כע:כ*כ״זדה :עד.א*כ* ־*י:*ר•;: ש־■ א״יע אג־כ־־א־גנען אין :ע־א;• וריםדאיהן;א־ כ*כ;*טע בר:*ת א*ן דיכ :ע**$־ן א*ן צ־־כ —ך ־עב ״א־כ פ• רען. ך—ב נ־־ ־־א־־כ דע־ נעד־ייכ;־ ג—עך כאניפעככאציעכ; כע*כ*כ כײן כא־זעככיקן :דסכי •*ען א־• ־א־ ד;;ען ־ע־ ־ע־*כ*־בכ פא־יכ־דבן נע***בע צ——*אצ*ע־א*־עאלן׳ אין :־•:טפעסכיר־ ־עכ ***■;. א :*־:־, - אין באז״ק׳־י״ן ר:א־י א*ן *בנאד אפנע• ־עכ םא־־כ־ ־־*יכ פא־ ־.ע״־גכ־כ, ־עכ;א• כע־, קי־נדן־;*שכ - א*ז :א־ א ס*ן: אך *ככ־בה :ע־א־ן ־*־ך כ־שםי■, פא־ביל- צ*?:א־-ש;ע*ן א ־ ־אנ־־כנע־־. א :דע ־*ר :**כה. ײאב-דכע ־יר א*ך שכאכ ־עבן אק ת**בע ק־בנית אפ*■•׳־ םין אנ־ע־ע :ע■ ־ע־ציו;: ־א־כ :עכ־יכ א;• ב״כן צ*ען אד ־* ע־עדענכן ײ*ע־ *;♦קה. *־־בן * ע ־ ע ־ ד ע : ה *ב ר ע• א*ן צ-אדענהא;: ד*ה ־עב צעגםן *א־• צדכ ם*ן ־ע־ ־ע״כ-ד־הדה םא־עםנכ־־בה אינסע־ ־עב -ןױרן א ז ז ג נ א ־־כעע צדכ*:; ק־־צע א־יכ־־״עי *דדדנ ־כ־־פכשכע־ע■־. •׳•*:־*־ ־ א ן ,א ד״־דר - דע־, ךײנבאי א*ז ײדנה נא; (צרם צװײםן יארצײם) י*י דזןב שא־בינ־עהע :־*כ*ת ם־ן א**־*םע. א— א*ן דענען נע:י: שכ*־ק דג־ון־ן א♦; ײ*ע־ בע־ ־•:, בײ עכ ־א־כ א־ב:ע-אקםן א:־ כין פ*;ככע־:-כ, ז•* צ־־לכן *ע-עכ א :־ע־ א*•־ א־בעינעא־ע־כע־ ע־־ ־עה דען ־א; א:—*בן א :לע *־*ע־,;*. *$ - איך -.א־כ ענ םא־ דענ־ע- א ־•־: ־ע־־ל•...' ־ען ד?כ *יעס שא־—־ק־עבה ־ע־ן 41*; ־א: אײ :?ך ־לס :ישה ־ע־ כאדע ,א-עא-־ :עיעץ. ציכ־עכן *ע־ע ש?־כ, -ע :אר א •־ארה-כע פן־ע־־גג ם־ן ־יזני צלכ׳ *ע-ן ש־ג-אדענה. ־ע*ן שא־־ידע; דרײדית: אבע־ :ישה אידצגפר׳יענע־ ביעגכ־ב -;־ צ**;ק-* צע־, דעייבז א־- ראכ :עקאנכ געדעז אין קעשענע א־**ז א־־ ציהײעכ■•:;; איז ־עם האד ש־־שדאז נ*־צט פא־ד־א:־ א*ן זי־ — א־ ײעז רי דענד־כל זאלז יוישז װי װדד אידע־ (ד־ויע־יה ד־ד א בעס) א*ר ב,;. פילענד פ־י־כדא; זאנ; בטוד װען ע־ האד זיר שויז ג*ד צידעפיסדאפיט. אר יאז איז נעױעל ־א: ־*:ד־קבדע. אי־ א כ־ דא־4 ־אד זיד ־א: ױאריי דע ־יעבז פיז איב אפ:ע־ײ,די איז דער :עבא־נדע־ דעפ־בדאפל האד ז*ר י5ײ* העי א־ז א*ב באזכצד אי• :עפאבעד דיט רעי־ פאפ־־ענע־ שױערד; ױאב פאיי ד**עז? פא־**;ע:י.־ רידע־אכיר? אי; עב א*ז א״ו־בנעקודעז יאב ױאס עב קודד א־ו־ב וזעז א צא־ד פ־וייעןי :ע־כדאי־ד דיד אז עפעב א *יאננן רויסז טג־פא־דאנדר, ב**ז :ישד דע־ דאנדל א*ז נעװעז פ־ישדא;. * י. םאסטבױם רעס ראז צ* אעבל : דאס פו; װיאסכי :ע־ נעעדע: א־יענבק־ פ־; ־ע־ מ־הע־ ־־:בכ-א*־כשכ־;י פי; דער ע־־. װי ער האד ז*ר א ב־ דאל אייבנעד־יקד. איז נעװעז :־שד ״אב ריבדיקע אזן :א־אקדע־יבדי־כע איז א*ב ע־נ״ז אויר אז ארד. איז זײז ב׳ז־־־דד־ ״דעפ־בדא׳' דענהד פרי־כדאי דעפיבדא. ױאב קודד א*ם ראב צי נעדעז: זאנ דיר. ױא■ דיל? װאב ביזדי פו; דױ דעז? אז איד האב :א־;־ :ד אי־ ביז א־עב א- האב קײז נ־כדה ק**ז געפיל. קי_י אוז *כפד אוז װאס װעבדי פוז דיר האבז? אין הי װערדע־ לינד עדױאב :א־ יאקדע־יבדײכעב פא־ פ־ישדאנעז אא״;. ױאי־ום פי־־כדא; ראכ רעם צײבדע־נ־ דיק; :דבכ א*ז זיד פױ אײביק אז פגינד;עהאד. צױײ דענדיב; האב־ איז א־ב א־ידשפאצי־ט דע־ אײנע־ איז נעױע; דער איײישער גגישכ רער עדפפ־נ־־עבע־ צאיטער :אדאקטע־ או; דעי צױײטעד איז נעװען דעד אוד־יזקעי *כטענדיק פ־• :־־•*בכע־יסב־הרוךבקי :־ דע־ איריקער פא־*ט אי־גיז א*ז זבז באטי״ רײכז פעאיעדאז־נובה; דא באר־ידד עד ד־ד אײנדאא דד אאײז, דא וועדד עי נעיװעז או; דערבײזע־ד וד א; איד־ולקע פדוי. דא הע־כ א*ד שדבעז א קוא פיז עפעס א ױאי־ידעז ילדז געדי־כד ד*ד א פאיד־ירגכ *כדידעאע פון א פ־.ײ. ־א קעדםט דע־ אײדאפעלשעי בטא• איז רעי גערװעזעד דעגדש. דע־ עדפפײד- אעבעי בעא פהי; איז דעי באאײדיקטער דאג־דענטיכ — ציב־אבענע־ דעפיב דאסעא! איד האב עם יבו*ז אדאא נעזאגד: ד• װאס האבל פ־־־כדאנעז :עקאנד פעדזעגאיד, די װאב האבז א־ם אפד גע״ זעז איז זביז דאנ אעבז האבז פיז אים אײנס נעװאובם. אז רי יאאיע פי; אז *פ־י׳אכער, װעאבע דעז האד ש—שדאנע; צונעיעריבז אט דאב *כםײן דים דעד האנט או; ארסרגיס; ״די װיאדע נ־אז;" עפעס ״א דא־וד״ װ״ אזו*. אדש־*. צו :אשאפ; א איטע־אטײ־קלללז? — א דא־וב? :א. בא נו •ברז װי• דער. נו צי וױיסז זײ •כויז גײבד. אז איר ״דאהוסעװע״ נײבס. — נגעדיקער ה, םרײכדא;. ױאאפז זי ריבפיק נישס נעקאנפ זײז א דיטדענד״כ פוז אונזעי אד׳כא פארכײ? אוז ננעדיקעד הער פרײבדאז איז אויפנע׳כפי־וננעז דיד ד• געקעסדאטיע הרזז או; אנגעהויבז אויפז אהיז איז צי״ ריק װי איר װאאם אים נאבנעיאגפ דיט שפיאקעס װארום אד רער ננעדיקעי הער; פי־ישדאז האט באאאננם צו יעגע קינ״ ן דער. װעאבע דעז האפ פייצגיסיק אננע״ י טאז איז אאפע בכךיס. ער האט נענארבט עראיר. אז אום צו -רדבז דוז דעז פרי״ י עד האבז פון הידא א־אפנענאסענע 1;אגצע צעבערס דיפ רודז״הקודש אוז אוס צו זדז רעד ארנאניזאדא־ פיז עפעס דוז נאד א געדאעבע האנד אראפשיקז זבלנע פיננע־ אוז ״דאס צו *בדאנד ב־ענ״ נעז״ איז אזוי האד דאכ קיגד אי; בנדיפ פון א גרויםז זיר געבאדז איז בעגק׳עאפפ איז עפעס א נררםז ים פיז הארץ־רגיםעניש. נשדה־קװעטיכעילל אוז ברבוגענע אײדז. װאם זענעז געבאיבז דעד״ יכד־קד איז ה• װינקאעז פון הארץ. װארום אין;אנצז נענודען האד דוד פרײבדאן געהערכ צו יענע א־דערארײכע עריכײגונגעז. װאס קאנעז דער רעי־ יכדיקז די בענקשאפט איז האיצז װ• זי אררסברעננעז א*י*י דעי־ װעאד. דע־ בענקעז אגנעיכפאאדיק :א־ א אעבז װי דאס יעבז יביאדערז. דאס איז געװעז אז.;י צי זאנז דער גרויסער נאט־געבענטיכדע־ הזז. ױאם קאז באזיננעז בענק־כאפד נאר איז פאי־בז. ארויסב־עננעז א*ז עס א־ב איויסנעקודען *צװע־ װילא ארד פיי־כדאנב ביבא דאז א*ז א םער אירישעי עב פיאד זיד םעד בענק־ יכאפדב־נעפא װי פאאבםיק, םער ױער־ םעי װי ביאדע־ אבע־ דורך די װע־דער פ־אם זיד יענע רופם *ע;עי װינד אוז זאדד װ♦ די איבסדע עדאס פוז א :אא״ דענעד הא־פע. איר װעא קײנדא־ נ־־כד פא־נעסל דעפ אללנדױק פו; א ביאד. װי פ־ײבדאז פא־ד אדאא איבעד די פא־ע־ ספינעי ורסדענײכי א*ז א םיד: דא;. ד• זוז ברענט;אי פון צג־ד צי צללט הויבט ז*ר אויך פיז נײכיד װאי. א שפרב איז *ברללכ אוז רוײכיפ מיט ״א ם־בוגענער שסיאקגיפ״ פאוצאונג אבע־ דערהעלט זיד םון װללכ א דײז ד*ז קואבא פוז עפעס א דײדעאע. װאס דופט: ״יא:, בבואי דפיז אדם״ און דאס חזרם דר איבעד :•:ער איז שפיאעי װי א נינוז פוז יעי עדד ארו־ס. פאר די װאה האבז ארעדז אוז װײסז װי אזוי• סידפאניעס װעי־ז נעבריז פון דער ערד אררס די דוזז זיר פא־םראבטז איז די אײנפאבע װערםער. װײא ם־יש״ םאז איז גײכם נעױעז דער דגיפםער םיז ביאד יעי ױאס קאז םיט אײז פענזא״ כגייר אײםאעבז א סיםואציע. עד האט א סר םאא אום אדױםצובדעננעז א ב־אד. נעראגגאם דד םיפ רי פא־בז. אוז א םד דאא אאנגװללאיקז די ביאדיער. ע־ איז אבער;עװען א דגיסטע־ פוז דע־צײאז. פון אנדיללבז אויױ אדר א שדידונג איז א װינפ. עפעס אזא איבז װאי־ידעז װינפ. אנדע--כ איז אבעד װעז ם־ישדאז צװײבז די פיא אויסנעבונדענע דעםערונג־איבפ שדערז. באליבפ אלדדאא איז הים5 שפײז א םארציםער־ אײנציקער יככערז. װאס ראנגאם איז זײז פארנײ;. װי א קינד בײם .ע:**רן װערז. םלבערט איז זײז נוסםז -אנץ. װיא באײבז בײם םאג אוז קאז ־כט, װיא נײכט פאד־ג־װאוגדז םח דער א:ד און װײסמ נישט װי־אזוי. דעז :א־־כװאונדם נײכד — דוד םרישדאז. ױארוב אויב פעז קאז ױד דיבםיק :■ בדריקז. אז נשדות פוז דענפדבז נע־ :־;עז ױד איז א אעבז. ױאס עס איז נײבם ־ דאנ אוז גײכם קײז :אבט. איז דאס;־* אויפהרוק: — א שפיק פון דעדערוננ א*ז ע־ ■׳-<:. עפעס א נײבד פאר־בפאנענע־ .־• השדשות דרײפ ז*ד אױם צװײכז א ׳־ היבבאה־ביבאעד א װאייםער *לד ״ד א נעבאדנדז ציאינהעי איז א װדסע :־אױע װעסם ם־ד א גראבז צינאד ׳־•בז די פיננעי פאיהײנעװעד. םא־־ ׳־אנפ אוז פאיק־ענצד אוז פרעדיקד ־אפע. צװײבז דאדעינעס דור איז אױדגע־ :געז א יבאכז פיז אז אײנזאדעד בעג״ ײ־ער נ־כדה א פאדאוידעגער קאאגג םוז ״< ר״ יהודה־האוישע טעגעי. װאפ ״<ז נעבאיבז הענגעז ערניץ או•:* די * ־ארםע רויזז־באעעעד פוז שי־ול. אול;׳נ כדאפם די ארערז םאד יעהז נײעס ־!ל:נ םה אעבז. אוז אפס באםראבפגדיק דאס רעםעי ״;:־ע נעםיפ. װאס עס האפ נעהײסז "־ פי־־כדאז האסכו נישס נעקאנם £־ כדײז. װאס װיא ער. ױאם דײנם ער ״ ׳־אס שפרעבכ עד אוז װאפ פאיאאננד יזללא א*ז נרונס גענוסעז האס ער קײנםאא נארנײבפ נעזאנפ: — פאגיע פ־ײבםאז קאנס איר אונז י- ־ס נישפ אגװײזז א װענ. א ריבפוננ — װאס הײסם. םערקירעװעם פאני ־;דאז עפעפ א זים קױם שםײבעאע. עס װעפ נוט זללז דאס יברלבז אוז :"ל אגיר װעפ קװעטיבז דאפ שרדבז 4ןי װעפ איר נישם פי־ענז װי אזו• דעז;י;:פ. ־־ פאניע פיישדאז װאאפ נ-בט ״־' נעװעז װען איר זאאפ אונז נעבז