Literarishe bleter · 1924-08-08 · 14 (8.8.1924) · p. [Seite]

14 2א ••יגי 45;רא 1_1§61*31*|926 816461* <וחס52€2וט 6^ס21ססק ס!ס1ק0 1924 סוחקזסו5 8 יס/*\516תס^\ ד״ר חײם זשיטלאװסקי װאכנשר־פט פאר ריטעראטור, טסאטער און קונםט א־שע, סרײסיק 8-םער אויגוסס 1924 די נײע ײדישע פאעזיע איד אמעריהע צו זיץ נאנםן באזוך אץ פוירן (א לויפיקער, סוביעקטיװער אימרבליק) ] £** ••לב•* *א־ *ד־ א יאשט־קן אין ו כ*ש ־עב *י־יש•;אצ אנא־י״ב אי־ כאצ־א• ~**ב. א־׳ *** פ ־־ ־;־פ־ ז*ך ב~ א*ב ־* *בפ־ע״־ע פ־אב־עדנ . א —״ן א;א;צע ־** נ-בכ־לבע א־כ— **ען, ־אב *ע;ע־ צג־צאט• א־בע־?א־־כירע• כע צקעדבייסכ־, ־אב־ ל— פא־ ײך דקן .געש*בכע פ־־ ־ע־ פ־־איאפ־ע־ אין צ~~• # # ן — ״ * פא א בין ::**ר־אש;־־:. א־ ־־ע־בע־ רעב **־*שן א*;כע**;ע;כ אי• פ־ב־ב א־בדענ״עך א**ב• י צ־־־ב־ען. ־*אב ־אב־ :־־ ־א־כ א**ן;־־בט: אש־אג־־־״ע; א־ב־ע־ עריאקכע־ ש*רא• *אש־ע, באצי^־א;;, ־־בבזן־־אראש**ע, *־■ ־א־ק. **־כע־א־־׳בע ר־*כ*ק א. א. .ן *#ש. ש.* א־־רארן;אצ**. שש־א־ א־ן בױ־ע־ פ־ן ־ע־ באצ־א־-־ע-א• ־ צ*א:־*ב. *ד; ~ע־כ א;ש*יא*;: בא***כ **ך א־*ז ־עב שפ־:א*אא**ב א~ב ־אבנואב• בא;*עב א־ ־א:ב**ב א־ב נ־ע;*צ באצ-בע• ב*כ א שא־ *א־ צ־־יק ־אכ *•ב־ט־־א••• ־אכ :ע*אנכ *א־אט־בט־א״ דיצ; א ב־־־טיע• יע־ שא־־ע־ע איבע־;*:דט־עב שי־ין׳אש־ע. ־אב ב*ך ־.אב; :־־ :א־;~טכ א*; ש••**־, אבע־ ש־ן ־ע־ אדע־*־א:ע־ ש־עבע ־••:] ב*־, א• ־־ א־בעט א** א־״בנער־ב־ען ־־־־ א :־עבע־־ע ־־בכא־*א*אש*־כע א־בעכ .איבע־ ־עב נ־בכ־קן קאדש ש*:ב י*־*שן שא־ק שא־ —־ ע—בכעעיץ׳. ־'־ **ב־כ־א־*:־* א** בא־־א־בכ א־ב א־־ב ב*כ א ר־א־ע־ *בש־א־, כ*ש; אינ־א־כ א־• שאש—־ע־־ע שא־ב. ד•• רעין ־ע־יבעי ־.א**כ; שאי א *ב ־. צ• לדן צי־ע־־ע־ א*־ך א שא־כ־אנ ש־ א*א ע־נבכ־ע־ א*ן א םעיז. איז א*ר ם*■4. אז א*ך דזאנ דעי״ ד־כ אפנעכאז בוי_*; םר*:= איז •־:פ*־ אז אידבאז*;:אי; ריא;: צי;**; *. *. *טדאיץ ראכ רעצכ;ם א;;עי ־טי׳ב; כ־א;:ע;וכע זאבז. ״יזיכא־ז־ט דא־ט־ננכאז׳* אח א;יע־ע פאעכעז םיז קע;כאר*. עי י-אכ באיגיבעיכ ר• יזװא;• כיכעכ איז צמעיככעאכ א *כסי־ר צז ־עי היו־אאיכעכ םיז אןעזעי פאעזיע. אזי־ יוככ — אזױ;יכ. *וכר יאל;*ק האכ האיציקע אידער. בס:־:. אז זי* זע;עז תםיאו־ז. אז עס העיכ ז*ד רעי כאז םוז תהיא*ם א*; ז•*. אבעי װיא א*ר זגיז א*:;אנצז אויםייב* כ־ק ב־יז א*ד זא;ז. אז דאכ װאיכ האר• ציק דענערװירט כ'ד. איז יעי באייכ״ כעי כאז אעכעיעםייכ כיר;א־;י־ככ. נעי| *ר::*:ן ־ע*ן־כ*־ ־?ב־ ־אב שא־נע;•:; װאם האכ. אאזא. ־אם *אי 1910;ע״' :עבז דעד *זיזיכעד 5אען*ע ש,. בקכ״ *׳-*: לר; ־'* ־**ב ײכיכ־״א־בק• ידן ר.יןע? ־־א־־ב־ע. ב־עב־ * ב ־ בכ צ־ א־;ז ־־;־, -?ב א 2צגער; פע-ז דעש א** בדש־ ש־־ צע:־**־־ע־ *א־ן :ע־ע■ ־אב א: ה * * ב ע5ע- דע- פוז א א**;צ־קע ***בכ שא־ ־ע־ א־א־ בכ א*.כ• כעיז םא־נעם. שט־*ע:־ע־ נא־־ב א-:יכ־ע־':ע:*ן. אדא- - יאם זעבעז אא*ז פאדעױױע ױערע;< ־ע־ א־־נצ־רע־, ־־־:״ ש*־ ־* :עצ*—כע, אכ ר• װעיכז האבז;עװא־ט א-.., ~ע*בע ־אב־ א־• ־עב דא—*־״• ג!!ע;חן-י ךא= ןא,*. ד. .::־ע:ע,סעך א.״ ק־״כ־• ב־ע״עיכ א־רנגעב-אײ א — בע־בו*ע; א.; 2ר..=ע װעג;< װאש זא~ ־־**= א״ :ענעב־ א : א ש~א*אש**כ• א•;. פיז איראער בא־כאפ; אירער. טע־־כ״א:. ע־ ־אכ :עדאבכ א־־שדע־קיאב, א*ז :עקוכעז ר**װ*ק. א־ א־דע־ :־ע־א:־ כא־ *־־ —כע־ :־יבס ,ראיכ א*יװ*ק נעהאכ * ״א-= ־בכ־קן א*־ ־* ־י אד־ה ש־; א־ אשדע־עבכע־ ע,-;עקאגש ״•>ו5; ר.־::< ױא^=: ד.י אן ר־־כ־־ ״אב שא־**:*נכ• ײ =־ ־'"■ ־כגם םפק :עקאנכ :•אכ; א 2-:- א.; ע'-*ע :ךע אבע־ בעה ־עב •ע־־עט־ ״..״ .... צי דעד יןע-= =. דע- ש-ן .״י א״-?.וע״״..- £.. ^עם א*ז יא. עם א*ז :עקוכעז יע־ ע־ ו*בכ ־ע-בע־ ־* שע־ב. ־ע״־בע :יױםער *זרז־כעי י*בכעי. רעי, אוץז יןין צ*:־*ש־עשכ־ ״אב ־•־;•ד־י־צע ב*ט• װעאבז א װעאכ װאיס. רעי יו־עי ױ>ן־ -־;-טייעב־ ::־ צ־ ב*:טעכ—- א ק־ט־ כעייא־* םוז דעי *זיליכעי פאעז־ע װאאם *ין?ן בא־ע־:ע־ —*שינאצ־אגא״יע- יאז;עפונעז זללז פואז הקיז• 7*כ•־. א*ז ראם כזא אבעי *כאעבכ צו אי:ז. א ־טא־שע־ א־:כע**ע־ט ב־כ א ־-בע אי*װ*ק האכ;**ככ הײז ריכם, האכ װ*י• ש-?*אש*שע ע.—צ*ע, ־אט ע- א- שא־•;*ק חו*כ פאי א*ם. יאם כײז א*ר כ*כ ריסם? א,י*ט ד* *א־ז א*ז *הואיכ א כענ־כ פוז עאכעיז דוד. אױכ רי אירעד — רורב״ אי*ם אז אינזע-יקע•*. אז עאכעיעי. :ע״ א*בכ*עי ביײע־ פיז אינז. ײ;ג*זג די זי״ ב:ר*קע. י׳ עקםפע־*כע:כ*י;ד*קע. רי איכציפ-רענע איז ־׳ בםדי. אז או*פ־ העד ז*ד רגיםנ־׳קע. װעז עם קיכש;*•י או*ם צי רעדן צו אז א־ייאפעז־ט פיבריקום װענן *הואיטז. כוז א*ד דר אגינהאאכז :**טכ צי װערן א*ז בעם. פאי צװ** ־א־ האכ כאד ראװיכיכ אח כ*כ א־ם. הפנים. :אנץ װאייכע אנכ״ א*ר היכאע;. או; הער. (סא־נעדפ יעקכ פ־ענ נאנץ ז. א*ד ־!) •הואש רו ער:;אפ ראװיבדט : װאם פאר א רע:כ ד עינםכ *אס פאר א *הוא־טז? * צי ״אנכדעקז״ םאעט כאד כא־ע־נער האכ יעי לעבכ נײטם צו זללז צו קענע:. ־ט נ * *ט כ יאװיכ כאדערנעס כ*כ אזא באקאנכ;ענו* . עס נא־ ׳? א*ד קאז װ* *הואיט פאעכ.; דער אאנע־ ר־טבוז פיז פאריטיגיבז אױפ; כײנעי. אוכפא־צי־אעבעי;**ככ־א׳נפאי״ כייסקגיכ, ױאם הער״כט יא בג אג*ד. א. לעיעלעם א*ד האב :״ככ קײן *נדער גרירר. זענעז א*; אכקז ז״ז פי: -א־כ :ע־אכע״ װי אפצי־כיקז רעם נגעעריקז צו ױי.גע;ע זאבז. ד״ זענעז — :י־ככ :ע־אכ;. עם ארכ־קאעז װענ; דעש עג*ן אײ ךעם זי״ו-״ פא־פא-גכ אײװיקם א:*יעם־פ*אכע: :אי ״איז זיר,*;וכעיז 7. 8 אי; 9 סאר; יאם םע־ז פיז -כם. אבע־ דער פא־נעם *אר 1923. אח איץ״ אזא או£; ..*ײך א*ז פא־ זיד ארײז אזו• װ*בכ*ק. ד• שאיסיק װערז כ*כ דעפ װינכ׳קםכ:, כ*פקג*כ אז•* אױער;ד*ק. ד* פע־זענאעב״ כיכ דעם םאכאײ הםרון אײװיקם. קג*כ אזױ בורכ אײ ־טכא־י,. אז די זע״ פאינעםכ כעז אז דעם — װ* ״טװערי נעז פא־כ ״ק־ופנע״ -ע־נרײבוננעז. עם זאי נ״טכ זללז — זעכ כעז פא־ ז*ך;צדו; — :אכ־ב :עבינלענע פאינאעז. א*י א נרױםז. זײעי :־ויםז פאיום. כעז כוז בעי;ע*יאי:־ע:ע;*־טכ־:עראכ:קג*כ אוז פא־־נעם;. אײװיק צװ*נ;כ. א*׳־ כ—איכד. װא־ים אײװיק דאכ :עביאבכ אא״ן, איז ־ע־פא־ כי־ככ אײװיק הױ־ װאם רי ..*יננע״ האבז;־־טכ :עהאם. איבע־ ר* ״ייננ־ד. זע;עז ר• אעצכע א דאם אז װאם קײז *טום פאעזיע האש פא־ביקע פיאד. א*ז עי א :א־נ־־טפײז. קױם רעם װע־כ צו כי־אנז רעם :אכיע;. :אכ־צ א;*פ'ז בא־; *טפיאז צי כאנאכאנע פא־כעא;עהעי אײװיק אױר צו ר״ קאר־ר;. ״ױננע״. אבע־ עם א*ז א כעזאריאגץ. אײװ*ק א*ז ־־ ג־עםכע פאדכיױע פ*״ א *טאעבכער *טרוד. װאם ב־־־ע צדדיב.;ײ פא־ א *א־צענ־איק א*; רעי־ *ל־ל־טער יאבכ כי־ פ*־*ז עם אפכ גאנץ אקכועא. פאעז־ע םיז אכע־יקע. אײװ״ק האכ;עביאבכ: * פערזענאענקגיכ. א*ד האב פ־*ע־ געזאנכ. אז כ*ס פאינעם. יעם אויםד־יק ״נגיע פאעדע״ כײז א*ר כיםקללס. ני־טכ רי עאכע־ פו; ־׳ פאעכז. נאר דעם דעי פאינעם :עא*;:ט כעיםכנם :ז4־אקכע־ פיז זײער ־*:כיננ. א־ד האב :• *ט כ. נ*־טכ דעי ״נואם״ איז ג־־טכ *כרללבנריק רעם זאץ. זע־^בסכפאר־טכענד״ ״רי ־טכאא״. רעד ״װאאף״ אדעי ״עי״ אעד;עהאמ א׳ז ז*:עז * ה ו א ־ט י;. 1 י רו• האכ כ*כ זדז קאײז אעכפא;עװא*כ;א:כא:ז באררע־ז. נ ע װ א א כ זגיז א י נ כ ע ר ע ם א ג כ. האכ ־* צג*כ אזכ־ ברויזכ ראם װעאז. איז רי צי;עזא;כע א־נכעיעםאנכקככ א*ז א.;*ם:ע־י;עז. ב־יאגק. יאובז אגיזיא;־ א*ז אז אויפ־ ־*:כיקער. עיאעבע־ פאעכ. ב*ט*עהו. װעז עי האכ אננעהױבז. האכ ער ארגיננעכיאגז א ב*םא נבם. ער האכ נע*טי*בז אידער םי: א-כע:אע:קג*כ. *טפעכער האכ ער אננעהױבז אױםצי-טע־ז םיז פאפיי ם*כפאכ*־טע ־טניציננעז. גאד *טפעםער — א ביםא א;רעםערעי פא־־;עם: ״כארנאמ״ דאז — א פײװ די *טסים העבער אויפצוהײבז. םאציא-ע פארזובז: ״ראה א*ד פיז כ*טה נא־״. ״אינקאאז א•; ריכרטכאנר״. אבער רעי פאינעם באםריד״קכ כ'ר;*־טכ. פא־ י כיר א*ז א;**טכ־נע־־אסמע־ נרויםער פא־נעם װיבכיקער װ* א;ע־אכענער קאײנעד. דאם װעס קאערעי װע-־ז. װעז איד מעא יײיז װענז אײװיקז. כיטה אײב האאפע,— האכ אכאא נע־ האכ רי כעאה. װאס ער האכ נעקאנכ אױםהאכעיז א גוכע אאנגע *טורה. אי; ־ע־ *לדל־טער פאעזיע. װאו כעז האכ דר נעייככ — אוז כעז ריככ דד גאד א*צכ. עם הײםכז אוככיכאבאר״ ק כ כ. אז כעז קעז נײטכ קײז ..כעארי ־ע״. אז כעז דרעהכ ז*ד;ײטכ קײז קאפ װענז פאים — א*ז ראס אױר נעװעז אז אויסכי. איז ראם געװעז א*ז דער עי-ט־ מער פעריארע. איז אויף כ. א. האיפע־גס ודטבוז װעכ דאיםז זללז פאר־טריבז. אז ער האכ;עהאאםז יטאפז די *לרליטע פע־ז־ קואכור. א*ז דער צװי״עער פעייארע איז האאפערן געװאיז א םאציאאע־. *א. א פ־אי^עכאר״טער דיבפער. װאי די 8־א־ אעסארײטקללכ איז אױד א כיטונהדיקז איפז אידענכיםיצירס נעװאיז כיכ י.;ראבע רײר״. רי ראזיקע פעריארע נע־ הער. אױכ כײז כײנו;:. אבםאאיכ :י־טכן צו פאעזיע. נאר צו עפעם אנרעריט. אזו• װ* א*ר רעי אבער דא באױז װעגז פא־ עזיןג קאז א*ד ככיאא נא־ג־־טכ זאנז װענז כ. א. האאפעיז א*ז -ער צװײפעד פעריארע. כא*-* אײב. אז םפק: רער פנלנםכער צװיכ פוז רעם בוים פו; רי ״ױננע״. ער האכ ז*:עי א סר :עװאי^פ. אױפײבכיק;עװאאכ. האכ א סר דערניײ:כ. דער ר־ריקער םו; רי ױננע פאר־עקםע־אנם. האכ נעיטריבז ״•טײנע״ אידע•־. ני. :וכ. אבער עם א*ז די איריק פוז א פאםכוך־ פגיפא אויף א נרויס־־טסאכי־טז םקװער, אוגפער א נרויםז עאעקפר״טז יאכפ. עם אױ אננענעם. רי יױםז האבז א נופ װארם רערפאר — כילע — אבע־ א*ד װער יטנעא רעיכיס איבע־נענעם;. ה*ה:ז? כאני אי*בס איריק זיננכ דאס פאיק. כאנ׳ אײב איז רער באאיבםכער פא*עכ בלל די קינדער. דער אירײטער כוס־ כער א*ז די :יעםכאכאכיעם. היה:;? אפייו דער ״פ>4־װערכס״. אפ*לו אב. קאהאז האכ אז אױער פאר כאני אײבם כודקאאײטקללט. א*ז ראס א צוםאי? א*ר נאויב גײטס א*ז קײז צופאי. װעז איך פרא:ס װעגז דעם אאעם. זאנ א*ד 1 איד ביז נײטכ קײז אב־עקכיװער אפ־ ג־אצער אוז קאז נײטפ נעבז קײז אוכ־ :א־סײאײטז ״פוינא־קוק״ א*בעי רער ־טער פאעזיע םזז אכעריקע. א־ם :אנכ. אים אײנער םוז ר*. װאם ־טאפז דליטע פאעזיע א*ז אפעריקע. װאם; אויספורעכעז א*ר פנ*ס או; כא־ ײירן איר ♦טפיס. יטפײ א*ד א*ז אקכ-דז?דף. אוז םכיאא בין איך ךויבאײם ׳:*עקפיװ. אח אם־טר אױד אוכבא־ א־םכ אוכנערע:כ. זאי ד* יטפרענגע;ב־ז צו כיד זײז באינרהאיצ״ק. איד װיא ״־ז פוז כללז םפעציעאז ־טכאניפונקכ. דעס װיגקא םוז כ ײ ז כײנוננ װעגז!אעזיע. נעבן אז איבערבאיק װענז דעם. ־אם עפ איז. װאש עס האכ דערנרײבכ נללע יירי׳עע דינפמג א*ז אכעײקע. א*ד ׳טפרנלד אונכער די בילע. װללא ד־ וױ כיר םעאכ. צום בארויער;. ׳ 8יעפעפ פאר סדאר*צ*ע. פוז א־י׳ ־־־- זג*;. אז ר* עיפערע ילרליטע רי:״ ׳:: א*נכעיעם*רכ כיד זײער װײניק. א*ר האב א*ד קײגכאי נײטפ גע־ ::־פכ. פינקכ װי כעז קעכםכ נ**טכ א זײרזג אז עיכעיםעפער. איז — א דעדגר**:יננ פון א נעװיפער עי־ — אפיאו נײטכ קענז א פאכ;. או; ו *: א*ד ״רי נללע פאעזיע״ כײז איר ־ נײטפ די יארן םון ד* דינפער.;אר ג־ ר י : פ ו נ נ. קאז א*ד דעריבעי נאללר אנהויבז: :אפפ ״זאװא ריסער״ םוז םגוזכז א*ז ־טי א װערפםוא װערק סגי פאר :־כה פאעכי־טער ענפװיקאוננ. א דא־ ידענכ םוז — א*ר ב*ז כודה אז יטום ־;נקאעז זיר — 8ערזענאע:עד זונענ־־ט *ע-־זעגיעבער רערנרײבוגנ. סלל פאר * ילדל־טעד 8אעזיע איס קײכ. װאס ־ע ריננען האבז נע־טכידפ אי די ״־עס. אי די עיפערםעכעיס. א• רי אכעס. האכ כיך ראס בוך פארם נע־ כ זײעד קאאכ. איד הײב אז כיפ ג־-סן. װללא דא קאז פון דעם ער־טפז נאכד קלאר װערז כ־נלז באצױגנ צו נײער ילדליטער 8אעז*ע. א*ד האב ׳עם8עקכ. אי װארעכקללכ צו כנזזכם כ־עבוננעז. װי פיר נעםינע; זײ א*ז יגװל ריכעי״. אבעי ״זאװא ר*פער" ז אויפער נײטפ אין דער א-־ביסע ז־פוז. װאם כ*ר איגפערעסי-־כ א*ז לז*ע. זאז א*ד װליםער זאנז: אזו*: כאנ• אײב איז א פללנער פא;כ. *טײנע אידער. װײספ װי צו יטאײפז פון רי איע ריבםער. װאס זעבעז '־םנעקוכעז א*ז נױ־יאיק א*ז אוז פ רעס יאר 1910. או; װאס כ־אנז י *טאיככזאדיקז 8ראװינציעי־קי*נננ־ נאכעז ״ױנגע״. איז א7ס כללז;זנדפונקס נעװארז אזא סד הנא: *־טא יאנדױ האכ יארניאנג נעכא:כ ,־ז, נערדײפ דד. פאזי־פ. נע8׳-אװעכ '־ אוז צוס סוף א*ז רי ־טפריננענײטז ״ םאראא־טז ראס קאײגע אעכ8א :״ע און 8ערזענאעבקללםי װאס זללז ׳;־ז איז ה*כא האפ אננעצונד;. אאנ־׳ האם איז די בעםפע צללפז אוז איז :־*; פאא נעקאנכ כאבז רעם אללנררוק — אינפעי־עסאנם. איר האב אאײז א־ אזו* נעפראבפ אח װענן רעם נע־ '*:ז. אבעד יארן זעגען פארם רי בעס־? ־*:פעד. װײא די כסרעגנסכע. אאנ־ וו^1ױו[ן111ן1(ו^1<וו.ו^