Literarishe bleter · 1924-07-11 · 10 (11.7.1924) · p. [Seite]

45 :ראשז *016161 132£י31*2161 1 חזסןןהגסץז *וזס01*5וט #**סזןססק *2 10 ױאכנשריפט פאר ריטעראטור, מפאטעד אץ רךנפט־פרא: 1924 ססקו1 11 ז1סז^ןק ,ס׳\\ס51תס^\ סרײקיק 11-סער ױלי 1924 שלום אש װעגן דער ײדישער ליטעראטור;אפ נעהארפז אדוי דער שײערלעכעד אל,אדעד*ע א,; י־־א־־טע דעם י.־פ; יולי 1924 (*י*ם אםסענאגייס) רעדע. װאה װעד זענעז נעװעז װאס זענען אװעקנענאננעז אדא־4 אהין איז ײ װיי״ טע דױיגדה. ־אב זע;עז;עװעז אזעלבע. ײאם פאפע כ־אעע האבז זיד פיז די אפי :עזא;פ. איז אפ :עהז קרינ, װען ס׳זענעז א;;עקוטעז *עװערע *דיעיה £ון דער אא־ טער ה״: זענעז היניע־פער טױזנפ *לדז נעקזדעז צי אױפז א*ז די רעדאק־ צ־עס פ־פ צי״ערדיקע הענפ און העדצע־ איז;עגעבז איז;עטרא;; הילז״ םא- רי אידנליקלעכע ײרידעד א'ז טזרד־אײדאי פע. װעטעז קאז טען עס פארדאכקעז. דאס האכ די ילדליצע ליטעראטור איז יפפראד נעדא־טז אנגעבעדז זײעדע הער״ צע־ צו א־יערע דערצעד. איז דאז װעז איד האט באי־א־פט דעב כייטגעפיל, דעם ט*פל*יד. א־ז עב :זמעז םח יענעד זבט איז;אר.;א־ אינזעדע ארפע זענעז נע״ װעז דסינל אייח קידויע־ה-עם. אױד אינ״ זעי־ע ױ;:ע האב•;עװױן דעט קידויע״ דיעם. אח אײב ־* קײטז £?; דרוק אזז ט*יא;י זענעז צעד*סז אייז טיד האבז יאם נל־ק *י זג״ ״- א בי״עי .־עפזבי-ו *ז פו־י;. א־ז ע= דעד ש*־ד־:ש= םזן אינזע־ע ײנגע. £וז דעט נײעם קידויע־ ■ ה־־ט,.* אי• דאס איז די װירקו;;. די היעפעה £יז ־ע.־ י:ד:יעעי ליטע־אפיר. איז אי־ב ־א־ט. א־ז א־יז'יטראל •טטײעז *ל־ל־עע ױ:נע לײט אח י־גיסן •טטײגע־ םיז -ע- ע־־ א*ז עס או*ד א קידייט־היטב. איז װע־ איז יענע ױגגט? זי איז דע־צ;*נז נעװא•־; אוײ״ דעם נײעם אי,־ װ*ר ענריק; טײן א־צטיקע רעדע. איר ־אפ טםהטא באטערקט בײ אונז ב" א ד־״ונ־ זענעז ארע װ' ביונז. שען יטיקפ קרעזטע־ צי בעפן דעם הױז. די טדװהגים. טעז איז אי״ז וי אגנעבראזז. בא־קע־פ בײ א פ־ויער. ב" ¥ אויה זענעז איזע גוטע םיײנפ. א־ע קוטעז צו ביז אהע־ האבז אינז טעד £אר*י;יקס די א ו י ו ־ז. צ־וה. פאניאטעז. נדויסע איט;ריקז האבז אי;ז צ-י:וי£נע:יטעז. האפ אבע־ נע־טעז א יטטחה. א £דײד. איז טע- נעױא־ז צע־יםז. די *לדײטע ־*יטע-אפוד איז די אײנ״ ציקע יטטהד. א־ז װערבער ארע םילז ױד ם־גיגט. זי באיײניקט אאעטע;. ערפט ארייס יצחק קאצענעלזאן אונזערענאענטע באהאנטע ט-יל*גי7 א. די זץ: זײ זון: ב. די ראזן ג. איך לעב אלעסען איבער ש-״־ז 2 זל?שעס הו***.־:ש*ר7־*ף װארשע, לעשנא 40,װ. 11 אנטקענניטטערז קעכז דעי טעבטיקעד. רײכעד קירבע. או; ם׳האט זיד נע־טאבי א טין ביט־עקײט. א טױ טיםע עק־טגיח £ו; דעם עם קיטה עורח בגיצויטטײן רי אלע אויסעררעבע ציוה. טיר דארשז עם;יט פארטטײל. און איצט האט די ילדליטע ליטעדאטי־ צו יטפיאז די װ*:טיקע יאר. רא.־ד צי;עבז רי קראספ םיז אנטקענניטפערז זיר. די *לדליטע איטעראטיר האט אייד די אויםנאבע צו אנטפרעקז איז אונז ראס טענטיטרעבע. טיד האבז קײז טו־א גײטט איױסצוזאנן איז אינזעדי ליטעדאטור װע;ז זיר דעם נאנצז אטת. די סוז אוגזע״ רע יטרײבע־. װאם ׳טד״בז םאד אנדערע. האבז ויד באדארסט יטטענייק זיר יטיעקז זײ זאלן נײטט;עבז קײז סרעקז. קײד יטאנמם, ב־יטפ־ אױםװ־ױז קײן דסרונות װענז *ללז. די ילדליטע ריטעדא־ טײ קוטפ נײטט צו סא־ענטפע־ז זיר. זי װיר באװײזז. אויסיעקן ־אם טענט־ט־ רעבע אח *טיאדעיז אונז װי ט*ר זענעז. : אזערבע זעגעז טיד או; אזערבע :עטט אמז אויח. אוז םא־ א װאונדעי־רעבע ־עזו־טאטז די יה־ליטע יײטע־אטו- האט צו סאר־ צ־־:ע:עז. בײ ארע די צ־ות. בזױגות װאב ט האבז. קאז טעז אײ־* זידע־ זא;;. אז טיי האבז גײטט קײז יטנאה צי אנ-עדע סערקער. פיר האבז אזױ סיא טענות און תביעית. אױי סיל היטבונות צים רוםײטן סארק. טיר האיז אױי סיר נעריט; סיז א־ם. איע- טיר האבז;ײטט £ײ:ט ־אם רוסײטע סארק. טיר זעע; ־אב סאייק. װ• עם האבז אים אויפנעדעקט ־' :אינײטע ױםײטע קינםטיע־ דאםטאיעױםהי.;א־ נאל או; טאי־םטאי אי; טיי יאײאינדעדז א*ז ױי די יטענקײטז סון יוםײטז סא־ק. אוז אזו' אי*ד צו אינזע־ע ־טבנ׳ם. צ, דעם פוירײטז סא־ק. בײ די איע עירות. װאם טיר האי; דא. א*ז;*יטטא בײ או:ז קײז יטגאה צו פױ•4;. טיד קאגען דאם פוירײטע £ארק דורך זײגע נרויסע דיבפעד. טיד האבז;עשײ־ט די װײפיקד־קע בענקיטאספ פוז ט־צקעי װיפ־ט. ט־ר האי; אייעדנע־עבפ די רי״ רײטע ־אטאנפײטע חרוטות םיז םלא- װאצק*. טיר האבז;עטאנצפ אוץ* די חתונות סון װיםפיאנםקי אײ האבז אויס נעניטעז די יטאפוננ סיז בארעםראװ פ׳־ום איז די ־טפעפערד־קע פי־יײטע יטה־יבע־. קאז טעז אבע- דאם זעריע זאנז װעגז די פוירן בנוגע צו אינזי■ זײ קאנעז איגז נײטפ. װללר זײ קענעז :ײטפ די ילדליטע ר־טע־אפיד. זײ זעעז גא־- ד־ אויםעי״ ־*עבע קאפאטע איז װײסז :*־טטי װאם פא־ א הארץ עם יטיאגט אינטע־ דע־ ראגגע־ קאפאטע. װעז ראם פוירײטע פא־־יק װארט זיך באקענט טיט אוגז רורד אונזעי ריטע־ ראטוד. װארטז סיל ט־םפא־־טטענ־ינײט:, איטאננזעעטליבקײפז נײטט געװעז. די ילדליטע ריטעראטור װי קר*יז אוז אדעם וי אױ נײטט. אױ פאהיטש-ײם א־צט א־בעי דע- גאנצע- װערט. ז• איז טיטנענאגנעז טיפז ילדליטז פאלק. איםעריקע ילדן. ד' םפדים איז די תיטובות. װאם זענעז נזדטריבז געװאר; איל װארטס. טאינץ י" די ביענן סון רהײז זענעז הײאיק;עװע; פא- די אוץי רי בדעג; פון װײסר. די ססרים םין די חבטי טודינה האבז נעהעדיטט אויף די איבעד־קע ילרץ. װאו נאד זײ זענעז םארװארסז געװעז. אויך די תיטנעי ילדז. ד* ילח אויף די ביענז שח ניר האבז גע־ צױגז די יניקה םח זײ. די אטאאיקע ילח האי;;עהאם די היטפעה. געקאנס אעבז פו; רער היטפעה. ױאס איז ראס פאפערראנד פוז רעם נײעם טאדעינעם ייד? דער נײעי טא־ דערנעד ילד צודיק פים 40—60 יאד האט זיד נעשונעז אויםז ראנד סח אונ־ פע׳־גאגנ. ער האם שאי־רוייז יעם אײ״ דערגעם דדטריק םח רדנםום. .ואס אױ :ענאנגעז אויף דעם פאפירענעם בריק. טע; האפ רא נערערפ װענז קידויט״ ה־טם םוז די אטאריקע ילח. אבע־ צ־ איז יעם נײעם יידן פרעטד אפ רער קירויט״ יטם? רעי;ײער *לד קאכ אויד סאר־ טאנפ אירעארז אוז אפנענעבז זײז רעבז £א- די אידעאאז. עם איז יא אז אאפע יידליטע רענענ״ יע. אױף דעי *טװער םח נז־עח זיצפ רי טוטער יטרה אי• דײבפ ביטט־ם. דער :עױר זאר ױד צעפ־אנז איבע־ רער װעלפ. א•; די עיפעח װאו ילדז װארנעז. בדי צי דערקװיקז ד• £>4-טטא:טע ילדלי ־טע העיצעד. אבע־ די שריע־ריקע ביטטיב האבז *טויז אגנעװאוירעז ז'*־% ־ערקװיקנדיקע ק־אפט. אח טיר האבז *טױז א־צט נ**ע ביטטים. *טרום עא*:ם א*ז דעי גיעםטע־ *ידל״ יטער קינסטרע.־, יאס האט נעיטאפז נעי נ*אאע װערק. נאד א*ם א*ז געקוטעז פיץ איז נעדאנט רעם נרויסז קג*פ. װאס האט אגנעעיפט אונזער איצטיק גײםטיק אעבז טיפז לעבז פח אטאר. פר״ז א*ז נ־־טט רער אטתער קינםפרער. קונםט א*ז שארם. אבער ער א*ז נעװעז טע־ װ* קונםכ. העבעי םיז קיגספ. ער האט נע־ נוטעז ראס. ױאם ס׳איז געװעז ב*י אים אפנעראכם אוז אפנע־טפאפ אוז באגײפ עס אח צוריקנעגעבז עס איז א נײער םארס. בײ יעח פארק אױ רא א נײספ*״ קע רינװזג א קאיעפע. װאו עס נײפ ־ער חױת. װאו עם יטט־אטט די יניקה. פרץ האט װײסעד נענ׳־אבז די קא־עטע. א;־ף א :ײעם אופז אח דעדנענטערט זי צי איגזער איצטיקעם רעבז. אח א צלאה האס פרץ אונז אייער-• נעלאזן. דעם םײערדיקן נאגג פח דער *לרליטער ריפעדאסו׳־. די יידליטע ריפע״ ראפור רא־ף אויפרעקל;י־טם יאם צ ו״ פ ע ר י ק זג נײטפ דאס פ א נ ־ פ ע נ ר ע״ ב ע. נאר דאס א ײ ב י ק זג די העבע־ע ילדליטע טאיאר. ױאס האפ;ענעבז דעם ילדייטז םאצק די קראפ© שח עקזיםטיימץ. די קראםם םון זמפקעגניטפערז זיד רער װעאם. װעז טעז באטדאבפ. װי די אטאריקע ילדן סוז טיסרארפעד האבז זיר יטפירעד״ הײם איײננעננבעט װי צינײנער ערגעץ־ װאו איז א כה־ינד,. א הײפערע ילח יטװא־ נע. אױםנעטאפעיפע האבז באװיזן זיד קז. בענקיטאפפ בעפ. ביז איד דא׳־ט איז אטעדייוי׳ בענק א*ד נאר דעם יטײגעם. זינ;ענ װאם :עפינס ז*ר דא. װי ראנ; איך פאדביײב דא װײס איך;ייטפ. װא׳־יטײנרעך װעפ זיד א*ז װידעדאטאר דעיװעקז :אך י ע נ ע ילח. װי איך האב נעבענקפ נאך אײד.;ים איז אוטטענרעד ־א פא־ דעם טױזנפ-קעפיקז עואם צו יעח :ענױ אח אױספידרעד װענן דע־ *לדלטעד ריפע״ ,־אפוי. א*ז א פ*ד װעיפער נאר װיא א*ד רעדן .װענן ד' אױפנאבז. װאס עס יטפײעז פא׳- אונז. יעדעם םארי, האפ א חוץ דעם ט א״ פעריאאז פאפע-אאנד. א חדן דעם עדד־באח אויר א נ י י ם פ י ק פאפער״ אאנד. אױף פוילז א*ז געװעז צעיטניפז װעז פײר אונ־ איז נעװעז או;טע.־;עװא-־פ• *טט*קער דא. האט העי-טאפט פח פרעטדע. טע׳- דע ו טו״ םקי;עזאנפ: פוירז האפ תײטפ װ׳םפיאנ אײז האם או־ח דעד =אפע <!••; עא=־1־-א;ד. זיצט ז סרובה. דאס פו״ל״בע הארץ נײטפ קי װאס פאטעדיאנ־. א*ז דאל א־ט. םא־ טיי פא־טאנז א נײספיקז אױד זיצז אינ״ . דעד ילדל-ער ספי א*ז טער^אנד ארע םפ*ק ב־^פעד־יאגד פוז זעי;* ז*ר דויות אזי נאך פיז אנהױב אז, װעז א פײע-דיקע האנפ האפ אננעיטייבז די עייטטע ױע׳־טע- ..ביאיטית״. רעם פא״ טעראאנד קאז טעז :ײטפ צגגעטעז, דער״ אבע־;. דאס נײםטיהע פאטער־^אנח ךער ן ספ-, האכ פא׳־בונח אאע ילח םון ארע סײח װערפ. די אטאידקע געזעצז. װאס• יעגעז :זדטאפז נעװאדז איז אײז פײר װעלפ זענעז נירםיק נעװעז פא־ ארע איד װײס. אז דעם;רויס;. ענפזזיאס־ טז בבוד. װאס א*ר האט דא ט*ר :ענעין :עהע־פ נײטפ ט*ד. :**טפ טי*ן;ענעם •טאש;. נאר דעד *לדליטער ר*״ ־אטוד. דעד ילדליטעד *טפיאד. דער ־בזמעד קבאת־פנים א*ז געטאנפ;ע״ ־;;ײטפ ט*ד. :אי דעם גא*ק. װאס ־ האב צו ב>4-**כעדז די ילדדטע רי״ ־אפוד אוז ־טפיאד. אײדער איך װער צופרעפז צו טײז װיר איר רא פאד אײד דעיקרע׳־ז -נ פעם. פא׳-װאם א*ר ב*ז נעקוטעז ־־־ק קײז פויר;. טיר װעפ אויםקוטעז! *אנז פאי אײר דיזעאבע װערטער. כ איך האב דערקרעיס איז אטעריקע. י איר ב*ז דארט א־־ויםנעכרעטז פאה אטעריקזמעי ילח. א*ד באאאננ צו א;דויסער טיטפחה. <יז הדע זאר נײטפ •טאפ;. $ טײז נרויםער טיטפחה װאויני כײר איז אטעריקע. איך האב ־ װאס פאיכ אזוי ארים םו ־־ טיטפחה צו דער אנדערער. ־*. בענקפ ױ :אד אידע קינדעד י א*ז אטעריקע. װאוינפ זי : איר אהעד. צו די קינדעד. װא <ן!ויאז. א*ז דעדזעריעד בחינה נעפינו ־ *לדליטע־ *םיײבע.־. דאס *לדליטע ־־ איז צזדטניפז. צעזײפ או*ף פאד״ ׳ :ע צענדער. דע׳־ ילדליטער יטיײבער ־עדופ אז אוטרו: עם צ*פ א*ם פח י טײר צו דעד צװײסער. ביז א*ך -*2 אײד. ציכ טיף אה*ז צו די יל״ •׳: ארבעפפ־טאםז. װאס םיח א; ד• יף־קער נאםז א*ז די צעניריקעד ז;טעי נאד דעד *טװעדעד כאנ־א־*