Literarishe bleter · 1924-07-04 · 9 (4.7.1924) · p. [Seite]

9 סא —ז 45;ו־אש־ (810 טױז.מארק) ■816461 1526י31*161|_| 1924 5סק11 4 *!סז^וק ,8^\523ח8ז^\ ױאכנשר־פט פאר ריטפראטות טפאטער אוז קינסמ-פראגז *יא־״כע, *יײשיק 4-סער ײלי 1924 אײנע :*קער ז. איז : אי־ איז :עכעי םיז פ־אי נעבז. ראזז כייר ־א־פ; זצז צזנעגל־יט אױן• בח ־־* פ־נשסע־ע הקיפו־־. םי; נצס: אײ כיאשע־יעל״עעי בא־־בא־־־טקנזכ כי״סד פיז װעאנע פאי קאונע ברצבנ בער א**נס: פאר״־לישז זיר התגודרות. אי*ז כי־ט אי;אר פהערר ארבע= ראשעװעז די רע־טטלעד קואפײ. ״עם זעגעז דא. װי א־ר וד־סט. כיעגפז. װעז רעי הילפהאזער בירורנ באהארפ זצגע כיכיע־רים או; זאנש: װ־בנ־עאפפ קאז זיד קײז עצה ני־עס;#ר ד' היבע קאז נאד רורד א נס רעבן רעב חולה״ אזו* יאפ נערעדפ רעצפנס א נרויי י | סעי אײראצעל־עעי- ־ערגיבער. װעהבער; האפ רערזעז דעם יערעקלער־םארקריפלםז 1 קעיפער שו; ז צז א־יראפע. ער א*ז פארצװײפאס — ער האס אבער א קעדע־יו פאר זנלז ־עעפער־־טער היתגודדוית. ער ױי־ספ. אז..די פענםיעאעבע נ־שפה װ־יספ גײסס םז; קײן תאנ־וענציאגאה־זם. םון קײז שיב :־עגזזצד״ פיר װײסז או־ד. אז אונזערע דיפאא״ פאפז איז פאריטיקער קאגעז רײח צו דער יואנפ פוז דער... םעאקער״אינע — אז אינזעיע ..פ־ופאקעם״ קאנעז *ערצען ה־ וק*ם! איז ט־ד — די ילדל״עע *ערגיבער רא׳־פז נעבז צו פאי־טפײז. אז אײנע םיז די הויפפ-ער״ •שצגמנעז פו; דער אאװעאפאעבער חולאת א*ז ד* יעגאה צו *לדז. װאס םלעםט אויף איז פאיצע-פ א־י אאפן קערםער — די שנאה פיז אז אי־םנעפר־וקבםע גאאיקע בוגרת. ױאס פא:פ זל אאט. עאטער. פ־פאארפע־י״נ או; שאדה־סמאר״ע חיהי *יק... ועא בי־״ם — אוביפדארוקפ־וז! פדאפעבפ־־ז. איז אױסקאעח די טעידעראעבע איז זעאבסםכיערדערײעע פיספאר־עפענ־ני־פ. דע־ דערױגיאיקעי אדדעם א־ז: ״אאני דאז. א*:=ע־גאצ*אנאאער איפעראפז״ קאוב**. װעט כלעז דאיפ דעדםיאז איז םא־י ־עפײז. :לשה 3רז>דערזאן א־ן אױסלאנד: נ * ו י י א ר ק.!וזוגוס 424 ,ושגו^וג .\ פ יב י ק א נ א. .)6?ז51 חס!1$־\ו0!•272 ,חו)ס<ווו8)גא .׳% 1258 ./י\ •<ז8זנ1ו1 1)חג ק3ג1סא )!סס6 .ח0€?11(זט<|־*ג>ח| ב ו ע נ א ס אײרעס. 2|;וחו*0!ג־ץ ,ח(<־1 .גן ׳3)1*831*8 קאװנע. (דייד איױקינעז.) חגתז)ס0 .1< זח1 1)!סחז4 .0 חסן|[()שקא .ח6חנ1ג1 >(!)<:! בעאת. (בעסאיאביע).!11*11 ,־%ט)־\:*.1 .*1 ,*(\\\\חז\\8 נ אנ ס'. 1סחתזס>1סז11 116)1 115 '21 ,/ז!\\סזס1נז8א .0 כאראז״א. .ז1? 1ז;>י!ס)1 ז3 .*י1*יז1ז1>1.. 81138׳? איז — װעז טיר ילדל־עע קײספאע־, אעי־עי ״נאפן. בצ אי־׳דעם אוד א *יננע. ־עײנע קואפו־. א הא א ־עפארק־פואס־רנדע — א*ז איבעד דער נרענעת פיז געװײנ *בטאנד! סיא־ז זײעי װאויר אוי גיפ: אע-־געז בעתז ״נאאבט. אי די בעתן ארופיקז אופזיז — סיאיז װארא. איז גיפ. איז קאאד. אזז פאר״נסענדרעד דער טדױעד״קער םדי ריבא — די פאאננדיקע יעפיניציע פיז רעם םראנצויזי־עז ־ערפבער. ז״־ איזת ריהאפעא. אױף אײנער פיז י' אעצי פע זיצוננען שוז דעם אאנדאגער אינעעדי נאציאנאאן איפעראפזיקאוב: יפענאעבז. :פע־ייקע. עס אויד ־עבזפאר א* -אב קואפי־ עס פופ אונז ױײ — נו. פאר־בפײס :אס־ע אפאא. אז אפיאו היות פום אױד וױ*. פבא ישבז פעגסדשז פיפ פענפ״נאעבע יטװאבקײפז. װאס האב; ״פער״װײניקער,* ־*זעאבע הו־בים. װאס פיר... זא־1* זנלז — נײבס״העאיז! זאר זנלז. אז סיאיז יטױן נישמ קײן העארי־טקפפ צי זאנז אז אײיאפעע- אוז פײגנײסם— אז פיר זענעז ילדז! גדידער, ילדלתגע *ברצבער! איד שרענפ — איז װאס? איד װערם אויף א װײאע ילדל׳ש״ עדנספ. אוז פאדנים די שאאה: איז װאס קאז פען דערםון דריננעז? אפ-װאס: ערישםגס. קאגסמאפייז ״שרעאוליכע העלרן״ אויפרוף צו ײדישע שרײבער װעגן אן אויפרוף אז פיר. אול;אד פ־־ר זענעז עס די •עדעקאעבע ה עאדז םו; דעי- פינצ־ פעדעד נעננװאדפ ־- אז קײו איפה ואשוז. קײן נאי־פאא אוז האאב״נארפאא פאאק װאי־פ בפ אינ־?עדע ילדליבע באדינגוננעז א קודצע צפפ גי־בפ אױסגעאעבפ — עס װאאפ םיז דער אאאיי״ ראפעל״זער א וז. אפיער. אא״ װעאפאעבער אפפאססעדע דעריעפיקפ און דעדדריקפ נ ע װ א ר ן! איפאעד אנדעי פאאק װאאפ אויסנע״ גאנגעז װי די איבם. װעז ־עם רערםיאט ב. יןיןן-יז פון דער 9יסער ײדיסער קינסס-אויסשסעלינג ז־י6?־ם, יחיודם ״אוז אם. נעפאעד. פייז פעדיציגײצ• ־בטאנדפונקם (דיהאפעא איז אגב א דאקפאר םעריציז) קיק א*ד איצט אױף רעם;רעסטז קערפעי פו; אײראםע. אויף דעם דאזיקן נרויסן קעדפער. ױאס איז באהער״נם פון א חואאת. םח װעאבער די פאהפה איז נעװעז אײנע םון די ־עא׳־פע עריעצנמנעז. און איר פאר־עפײס. פגינע העי־ז. אז רוקא א דאקפאי פאאפ דא ארדז אין א ספק. װאס על וױא שאר אי-יר נישס אויסבאהאאפ;. אוז װעאבז איר םײאם אוראי פיט םיר. ״ראם שאאק, װאס נעפינט אזוי אפט רעם פאסעניספז אויםדױק פאי זגיז קראםט, םערטײאס אינז. דאקפויריס. אויף ״אםיערעקנדע•׳. אח אויף ״בא״ ױלקנדע״. ד. ה. אויף אזעאבע, װאס זללעי רע פניפער דריקז תפיד■ אייס ני־עם־בא״ איפרילקפע אויפגעאײנפקגיס. ״או; אפ א*ד פאקע פיא *עויז פיז עפאעבע יאר אין זיד רי :יטפה שיז אז ״אפיערעקנדיקז״ ראקפאי. פיגף *א־ האב איד םארבראנט א*ז םפז װאנדעד; אינעד אײדאפע. פאריעגדיק פענפשז. ־בפעפ או; אענדער. א*ד װעא אגיד זיבער ני״נם פארחידויעז. װעז איד װעא אויס״ דריקז די איבעדצפגוגג. װאס *יאקסס אאץ איז פיר. אז עס דעדנעגטעדם זיר א נפער נדוױאפער פיטאאילטער. אוז אז דעם פאקפ, או אזױ איז עס אוז נײעם אנדער׳ש! צװײםנס. אז פפנם האבז ילדלישע ־שװאבקפפז. איז םאראורסײאז זיל. האבז :אר דאס רעבם און ״*ריװיאעגיע״ נאד פיר, ייח אלײז! אז אז אנסיסעטיס א ק ר י ס ס איז א היפא״ישרצענריקע םיספארישפעג-ניש. װאס פוז אויסנעקאארם װערן! אז אנםיסעהיםז — כדשוםדים אוז ערב״םישוםדים (םענז זלי זצז איז גע״ ישםאאפ פון ראםינירםע איסערארי־שע הינםאעד) זענעז םארברעבער. װאס הגיקה אח סקיאה איז פאר זלל װײניק — װײא נײשםא קײן נרעסער םארברעבן. װי רענעגאציע. װי נשםה״זנות. װאס םויס״ ־שםראף, חיבום״הקבר איז איי קגאפע באאוינמנ! אוז אפ נאד װאס. איבע ברידער: װעז עם איז םיר אויסנעקופעז צי אײענעז םאחפהיצײט, אז איז א ־שפעםא. װאס איז א נאנצע נאכט באםבארדירפ געװארז םונם ־שונא. אוז װאס דער בראנד האס זי האסםיק נעישאוננעז — ועגעז בעת םעשה נעזעסז ילח איז בית• הםדד״ש אוז נעאערנם ם ס: ת א ב ד : ו ת האב איד זיר דערםיאס אזוי נרוים. אז קײז ־שנאה האס ם*ר נײשמ;עקאנט דעראאננעז... אזוי דעם נרויזאם אזױ װי םייי עס װאאפ נעװארז אױסנערארס איז אוים, װען דערזעאבער הויר םוז א־בע פנות ע^אם װאאפ זיל א ״הופאניפאיי־שז״ נאעם :עפאז! און םיר? װאס סיעז םיר דערצו? װאס האבז פיר אעת עתה אוגטערנענו• םעז. כדי דעם ניםם א&צעװענח? פארװאס דעראאזז סיר. אז די נרויס׳ג *שײנע װעאס — אונזעד װעאפ — זאא אונז םאיסםעז פים אוסםענם־שאעי בע *שגאר געגז דער װעאם? פארװאס זאאז םיר עם זיין ־שםעגריק די געספניקםע םארםירערײשע העאיז אוישז פובח םוז אאסארםײאי־שער אוז אאאםביציעזער םפישות םון אינקספז אינק ביזז ■-עבםסםז רעכס?! ס׳איז די והותי — גענונ פאר אינז דאס נרויזאפע פארסידערסום! םיר װיאז עס דערקאערז. אוז פיר דערקאערן, אזוי װגיםער ק*ז נײשס זנדז— אז הנם פיר קאנעז אוז םיר װעאז אזוינם אויד איבערהאאסז — װיאן םיר עם נײשט פער — אז אײביק זײז נײשם־באם־דםע. ״•שװארצע״ :עיאנפ. נעםפניקס אוז נע״ ישעגדעם םוז א נארע װעאס. װאס םאר״ װאגדאס זיר םאר אונז איי קגעבס״העגד״ אער — קאנען סיר פער נײדפ! אונזער נרויסע ײדלישע םאסע הערם :פערערדײשע קאעפ םוז •שנאה. די;־ײסע אאװעאסאעכע ישאאגנ פוז ניפ״ האס פריבפ אויערז אויף א*י בא־ •א־בפזצ;. דער נעזונםעד. אדער דער :•ד;עזונםער הו*ש אירער דיקפידפ איד דעם פאדניבםנדז אוז פאי־אב״ ״עס״. פיכ װעאנז עס װערפ אפ־;פפ־ט אאדאם בײז, װאס קריבס פ־הסיא אויפז בױד םוז די ויבז סױם״ •:י. אוז זל קוקם *שםאר אויף רע־ אופ־ |:;רויערער סבגה. א. װעז נײשפ רער דאזיקער ״עפ**. ב איז א נדויסער באישםאנד־פײא םון |א־:זער עםיק. װעז אפ דעד ״עם״ אױ ־שט די •שסיק אםונה. אז עס קאז דאן עי נײשס זפז. אז דאס •שאעבםס או [וםםענכדשאעבקגים קאז קײז קױם נײשס אב; — װי נרויזמ45 װי צחריםריק ־א־פ דעםאאס נעװעז צו קיקז איז דעם :קר־כםז חדישד פיז דעד זדױקאערקײמ! י װי אויסנאננסאאז! :אאיװע זענעז פיר. קינדער זענעז :־־. ברידער *לדיישע תזרײבער. סם*ש •־:־•קע קינדער. װעז םיר זעגעז גאר ::־ אויף דעם אאװעאפאעבז װאואקאז םון ־־•־ד׳אס — דיבפיקער: םוז האס צו *־: — צו בויעז קאי־סז־פאאעצאער םוז *•:זער קואםוד! ״איר האב נעזאנט. דו האספ נע״ א;- עד האפ נעזאנפ״ — ״איר. דוי און ער אױ פים דעם אוז ׳־: דעם נײשם־פםכים!״ ״איך האב אננע־שריבז 17 בענדער -־ק, עדאפיק. עפאס. דראםע. ראפא״ אדער דו. אדער עד האפ עס נעםאן! ־ ע ם אײענם פען. או; ד ע ם אײענפ אדער םעז אײענס אהאוםין נײשס... אדער נאר א נאיק האם אונז נע־ :־אם;: *שפינאזאס ״עסיק״ איז *שױן ־א אין ילדייש. און אין ארץ״ײשדאא אױ ־ד־יז אױך רא א ״װאדאם״שאנג!" אינזערע נאיקז איז אוםנאיקן. :פײנמזןןאנס: צי זענעז ד# פערס״ ־;־,פיװז. צי זיל זעגעז;*•שםא. צי ישלײבז;׳* יא םיס אן אידייע. צי •שרללבז םיר ו• אז אידײזג״ :אפ סבנער!! איז דאס אאץ םארן הםוז״עם אוז 1 :*־ אונזעדע קורצזיבםיקע פאאיפיקער, *ינ־נד א צגיס״פארסרגיב. א םיפא. װי ״ שאדנעםז זיד םוז דעם אונםערגבא־ •>-סםזגין־פהד! דענאעד — אבער פיר. װאס זענעז םהויב צו;־הערז םיס אאע רם״ח אברים םוז בא״ 1־ בפזײז די ישרעקאעכע סבבה, װאס איז *;עםעראער פאד דעם;עהאספז. װי ־<־ רעם אינפערנאציאגאא םוז האסעל! י אבער םיר — װאס םועז םיר צו ־;ב?! װאס האבז סיר זיך אננעגוםעז פײאער םיס װאסער אוז םיר ד־י-ינז?! בארװאס באננונעגעז כיר זיד םיפ װאס אינזערע;•שורנאאיספז־נענאסז |;כלען זיך פאנ־אגלז. פאניאויס איז די ־־הע וחלש פוז דער װעאס״פאא**: ־*י• אוז םיר נײעז גי׳שס ארויס איז דער, ״בער װעאם. אוז םיד דערקאעי־ז ני־שם..