Literarishe bleter · 1924-06-20 · 7 (20.6.1924) · p. [Seite]

£ר*יז 45 :־א־טן (810 מױז.מארק) 826|י|3י|116_1 1924 ג2^יז©2ח 20 ,3*י528ת8/י\ פרא; װאכגשריםמ פאר ריטפראמור, טפאמעױ פדײםיק 20׳סער ײני 1924 עבגלעריאב א געשפרעך מיט שלום אש יעס א־* :ע-־ע: נ*-.־כ צ*ר*ב ע ־סכדע״ ־־ אײפנעק־כענע :**׳ * ־טכ־ע״ אײ־אפע. :א־ זײ. ד סכיד*׳^ .־;;;עדע: ברײז -ע- בהות. יי־ס פא־ *ױדנדיקע . נא־ אז ־אביננ א־ז עס;עװעז. י קדי״ ע־ זין פיז דע- כיפע- ־יעז. כס־װי בי־: זענעז עורם. ■־;־; פײ נ״:־כ פאז קאז כעז ז־ס. ס אײף שעלט ײ;. אים פרונ נאבנ איז זאר עד זכדױב־ ױעכ י װיר א.*ז אכעס. עי :יקעד נויב דעד כיכ א * כיעא נ־־ט זייז ס=':*•;. ־ע־ -עד*וק->ז״י״*עי פ—גציפ פ*:כ פאר־ט״ט;. ייאס עד איז אר*יז א פא־יכ*פ*קאטי א*ז רא א::ע־ ,יױענדט געװא־*. א*ז װי*. װעז ע- א*ז גי־עכ כיקייב. דעד הדיז האע קי*נםא<;ייעפ דעה זיז;עד׳אם פא־ ה*הטא-*עע םאיכיע• ייעפ ע־ א.י*ר גייעפ -אב: שאי־ ריפעראדי־צע. איז זײד- אגט־עפײיגג• איז אנפיי־ק-גנה צ**פ. פא־ אים כױז עס אפגע—קפ ױעיז א*; א;עוד*סיעד פע-הפעקפ***. — הײנפיקע יזדײעע אי״ פע־אפי־ ־אפ פע־הפעקט-װן. אבעד זי יעפײפ א־ײז;אד גייעה א*ז דע־ רוײפ״ ק״= א״ אפנע־יקם־״ט פ.יז פע־הפעק׳ םיװן. ציגעװ; קײעז. בײ א*ז א כא-ס פיז ז־ספעקכיװ אז איפז םון צע־ :כהײכ א״ :א־ ני־עכ אײננע״ דעס א*ז ־ע־ עורם א־ז אפ־ ־אס. װאס ק. ־אס באװײזכ ד־ :ע־עבכ*״ *. ע־ האכ א נזכז ־* *יע־כע־ קײם פי; ־*•ע. א*ן װא־= אפ. אבע־ מ האז די־א פא־ן ױא־פז ד* האננװיגיק. ד פירבאיבק**ם פ*; אינזע־ע קירסיד איז אפע- אי*ד אײג״ צ״םיק א דעקנ־אנםר פא־ אם די א־גטעי רעקסיעיע. זײ אי**ז *עסײעז אייך אייפז *צװער פיז נײע פאדניעז א*ז זײ *ע־עקז זי־ כיע; פײים. אז ביאיז **•י׳יײז :יע־ נײעפ דעגרעך פא־בלײבז בײב ארטז איז אזי*. ױי :י־זעט :אד נ־־עב ־אב נ־יע. װעייט ניעז ־ע־ציטע־ם. ־אז א*ז קריס*ק דעד אײנםבםע־ װענ. נ'*עט א'־ ב*ז •עירדיק. נאד אי״? אנ־ע־ע. א־ין אײב. *עפ״ז אײ ד״נע א״נז איז רע־ :אנצע־ װײ. :א־ א צ־טע־ שיז בענט־ניענב. עש נים עפעב ־אה האי־ז א טיאנקע איז פא־פאא;.די איינז װעדן פאינעפרס איז כ׳קיניב נײעס דאז אײן״ דאס װיסז. דאס געװיסז. אײב ב׳איז נײעם ניעגרעד דאס א**ס;עפ*געז אגנױדיעזיגגס־יזענז. דא• זא־ ־י אנפױױקאר:; ביײבז אז אינדיװ** ײעא״עעײט פ־אב־עס. אז אײגז איז אפיאי א יצסאדק סיביעקסיװ פ־אביעס. אײגבע־ בירדע־ איז װירגס־ייערט, א בײע;. פי־ט ארע פאסירינגעז אין יעערייבאוננע:. אז אגאייפ־׳ע־ס •עאפז, יעאפ;. יעאפ;. ־אס ״אפ־ גיפא א־ס פסינײטעי פאקס *טיײסס *טויז אייס פיסםקײכ. װײא סיאיז פא־פיאו:;. ךע-!זמ^זס^ — געיטדײ א*ז א נע׳עדײ פיז א־בעדנאגג־װ. ע־ איז א פעיזעגרענע־ פסינא-אױ־נע־ :יאס־װ. ראכײעע בא;ד*:דו;; ר׳אס ע־ :ײעם. ענ*ז ׳4•סעדאסײ וועכ אײפדע־ן צו פגביײציסכיק אץ נ־יס ננ, ב־איטי־ אג• אײ; סא; פאי:. איצס איז דע־ פא־נעס פיז קיסע-אסי-;יעסע-. א*ז ציפאב*:; צי א*־ נא- נ־יעס :אננענאננעז. אנ״עדיע אבעי איז - סיבד פ*ז װײ־ נעיעדײ. די ס*בה איז די איסע־אנױי־ סאציאי־אנײעע. זי געדערס צי דע- ־־ נאד־־עע- אנסױיקלינ;. דײנט צײסז פין איבעדברוך. עס פא או:ז — -יעא פיז :עיסינס-ענע איננע:. איז די פסיניק דז יעניארץ איז דעפ־עסיע־געפיא. א*י יעװער. דריקס איאפ דיעם קאפ אוז ראז א*ז יעװעד צו באיענענעז דעם גאננ פ*ז ינכעיז. אײז װענ בהײבכ נאד אפי. אײנציהעיז זיר אינם ײכניײטז :אננ פיגב ־עסעי; א־ז אײגעגעי ב-זספ. גײעכ כװעי איז צו ברענז העגכ. און בעסער א*ז צי פאר• איגכזכז. װז או־סנײז יאויט־ ־־ק װ' א צאנקגדיק *עבת׳רינכר. עם װײכ עפעס א פעסיכיסכײע װינכר איבעד רער איגפערעקכוערעד כענטיעדײכ. א•• איבעי דעד יזדײנע-. עס איז גאד כײעע דעי רעזגעעי זוג־ פא-:אנ*.. איז רי ־נאכנס. ויאס צעציעז ז*ד קרעפ־ק װערז אײביק אײד נײעכ זײ;. צ* בייד װ*ר;. צ־ גײעכי *ועכ זיד די װע-כ װײכע- ידײעז. אבע- ד,. װאס דאב; צעיטדינז ז־ך א־נס װײנעיט־**. דאב; באיײז; זײע־ סיב־ כערקײכ, זײעד -דעכ כ;ר.־תאכײנ• פאדכע:. אײפצוגעכע; די װ*בײר;ד.קע *ככיכוגג. דאס צאפרכ װי א ראדיא• •:כ־אנ. פיז הארץ צו דאי־ץ. ז** האב; אײסגעדריקכ ײ נעגאכיװע זײכ. יאס פאזיכיװע דאב: זײ נײעכ נעקאנכ דער* סאפ;. דעד *;דײעעד געדאנק צאפרכ נאד א *ך רעד ב־יק צװײס; :ענכז אזז כאד:;. ־ע־ הײנכ — א*ז :אד נײככ אד*ז און :*•.־כ אהעד. נײסם כי־ זעגעז די אײנצי״ קע א.יז אײד :ײעכ רי ע-ככע. עס הז־כ ט־נע־ *כירעד האכ גע־ס־יבז *כויז אכאל א*ז זײז ״אנפאנג דע- יא-הינדע־כסײ. .מ1?י ח?*2ז10.ן וזזוחזס־! וזז11ג?*11> 1*״ע , אײד :עװעז אז א־בע־נאננס׳צײכ. *עדעד א־בעי־נאננ הײסכ יככאדץ פיז געזענענעז ז*ד. יעדעס נעזעגענעז װאדפכ א־ײז איז א װידב< פוז כעגאענקײכז און חרוכות װענן א*־ יאײבכ רעדקײכ פין דעד־ װאדכונ;. דעד יזדײעעד :עדאנק האכ או־כנע־ **.־פ־רכ יסויז זײז רידא פון א־דירײעקײכ. ע־ ר־אכאכ*ז*דכ ז*ד, עד עפ־ז־דכ ז*ד. אי־*.- -ראכע אין עפאס פארע־ז אעב*, פאדעדן וקקיפה. רידיק, א*דיר*ע א*ז קעונזא•: פץ ד-אכע איז עפאס. נײעכ א*ז סכיאײצע־ פא־ס א*ז עס נעכײנכ. גאד א*ן ״יכיכיננ. א*ז יסיכד. דאס ײ־ ייײנע א*ז דו-־פינקכ. דאס דדאכאכײנע איז װאנ־ע־י:;. א*ז ארע אנ-עדע :עא כעכ—יץע פינודז. נאד ני־עכ ױעד פונקכ. ־ע־ פוגקכ איז דאס יצכעכא. דעד כ*פ. רעד *;דזיצע- כ*פ. ד׳-אכע איז פדאברעס. א*ז כענכיצ. א־נב י:דױצז אעבז געיציכ;אדנײצכ. ךעי ילרי״־עד כענכ־צ דאכ :ײצכ קײן פאסידוננעז. ד* פא־ס פיכס אײסי־וק נ־ז א׳צכיהז א*ז;עװע; אירײע אוז דא האכ זיד אײד אנגעהויבז דע־ בונכ. עי איז א־ײס פינס ע:א. ע־ האכ זי פון דא און דא באפ־ײכ פון ע:א צענכ־יזס. און דעי װי־ברװיגד צעכ־אנכ ס א*ז הײנכ בכעכ כאדע־ז דע־ פע־ ס־כ־ססײצעד ז״־עסכ בײ דעס א*נכע־ ר־נענט. דעד דאזיקעד זיצעסכ זונכ פאי זיד פאדיעידענע פאיכעז פזן דעארי־ זאציע: פיז סקעפכיציזס ביז כ*סכ*ק. פו; פאיצװײפערכעד ברר־כיע־ײ ביז י יהיי־נייברענײע. שיז כי*ב־דעדהויבגננ ב־ז ניגאנכז פאדכינעױנ^ די :ערװעזיע״ ו קײכ פוז צײכז פאאכעיכ א*; די אדע•־;. ' װאו איז דעי ארכעד ־אכאנכײעער בח : שיז נרזיבז? א כױקענעד פאקכ האכ אדױםנערוםן י די נאנצע *טכיכוגנ. די צאל םיז פאד״; תײפכע ביבעד װערס קרזעעד. אוז ארע! באװײזז פאד איז קענן. אבער די יאויצ* י זיגגער האבז פארנעסז אײן זאד: צוצו־ _ כיקז זיר װי עס האס ז*ר נעביכז דער , רײענעד־יצינכ. — װאס איז דער כאס־ . ינכאב פונם זינקעז פונם ײדייםז ביר? י די םר־עדדיקע אוז ביז־א־צכיקע פא־״ | ־טגיײכוננ פונם ביר. װערנע איז^נעװעז, 'י כענכאײכעכ. דער נעכיכפ־יעסײנע־' פונש י:דיעז אײענער? — דאס באנעםעז בונם פאפירערז. צאכיר דד בײםם נאי־ז. רי פאפו-עד ד. ה. פאייעפ-ײכ אוז רע־ נאכירם ביאיז נעװעז ם־ץ איז עי ־אר גײצכ פאר־צכאנעז נעװא־ז רורנז ב-ײי כערן עואם. קונסכ ״ *םײגקײכ א*ז עפעס. װאס א*ז ־םװעד ציש פא־רײעז. זבפדם װעז כעז איז נאד נײעכ נעװאוינכ כ*כ איר. באנעכעז יטײנקײכ איז א זאך פוז כדאדיציע א׳יז קענםנ־־ש. די כענםיצז, ױאס האב: נע־צאפז זיר אזא ם־אדיצ־ע או; האבז די קענפעני־ש זענעז אינסערי״ גענכ;. אונזעד יזדײםע אדע־ *זהײעיסכי- יבע איגכערינענץ אנכװיקרפ זיך עד־צכ אז; זאכאכ בהות. רי ריטעדאכז־ א*ז אויי ־עוין אדויס פונפ יסורינעסר אוז פאיכיפכ ז*ד א*ז אכתז נע־אנק אץ יעײגקײכ. זי א*ז פ־אביעכםור נעװא-:. פ־אב-עכעז זענעז קײנכאר גײצכ פאפו״ יעד נעװאדז. דזדר הינכע־װעגן נייעז זײ עייצכ אד**: איז כאדד א*ז ברוכ פינם עי-ס. די עדי־צע ריפעדאכײ האכ זיך א*ז איד פיפקײכ פא-פײגעדפ. ־צ&דאך.. פא־ם. נעדאגק. עקספ־עס־ע זענדי קאכפ־. ייצידכעי נעװאדן. או; אכ דער װעג האכ ז*ד נאד גײטכ געענדיקכ. עד האם זיר עריצס אננעהויבז. די ר־פע-אפוד װעכ אוץ* דעס ױענ װאס אכאר כערער פאירירן אנהעננעד איז נאסנײעד. װער־ :ע װעאז כיד װעדן אי פוז ױאגדערז אי פוז באראסכ. אזוי כוז וײז! וױייצ דער כוד. װײא בײ הײנכױקז כאנ קען דעד אינכערינענכעד כענכ־ט זיר;י־צכ באנײז א; דעד ײדז־צע־ איכע-אכוד װי אז אנ״ דע׳־ע ריכע-אכודז. או*ח דעד פ־אנע. װאפ יע. >רצ *ערײבכ א־צכ. בײ װערבע ריכעדא־ײצע װע-ק עד איז באיטעפכיקכ. האכ •ץ. א־צ געענכפעדכ: — דאדויח װעכ איר כײר דעררױבז נײצכ ענכפע-;. ביבער ךאדף כעז :עבז װעז זײ װעדז אננזדעדיבז. איד ב*ז נע־ קוכעז קײן פױרז. וױיר איד ביז דא נײצכ;עװעז 15 ־א־ צײכ, אפ־״ר האב א־- ערװארבז גײע כענכ-ז. סערסאנאזיצ;. איע- די איכנעבונ;. דעד אינכװ־נ-ונר פוז כײז *צאפז זענעז געבריבז ריזעאבע— די פוירײץע ערד. דעד בוים. דער י*אנד־ ־צאםכ. צו װעלכע איד ביז צונעבונדז ביז, הײנכ. ו די ױרליצע ריכעדאכױד װעכ כ־אנז איז זיד ד ע ס אינכע־נאצ־אנאריזס. װענן װעא:ז נעכהע האכ נעכדױככ. זי װעכ אפ־עפ־נאז דאס;אנצע פאיבנרײבקײכ ליסז אעבז. װעכ זײז אזױ פא־־צי* דנארפיי^ בונכיק, װ* בונכיק. פא.־י*1 אדכיק עס א*ז דאס רעבז םו פאאק. סיזעעז גע-צאפז געװאדז װעיק. נוערבע כ־אנז א*ז זיך יעפודן פוז די אײביקע בתות םוז ילדגכום. כ־נײכ זױ דעד *לדל-געד נע־ץיבס־יג צו דער רעי-ענ־ רזג דאס איז די רעבגספעלקײפ פוז יל־ דל־צז פאלק. אגב. קאז כעז נײצפ בא־ כדאבכז ארס ילדל־סע ריפעדאפוד נאד די װעדק. ױאס זענעז נןדעריגז א*ז ילדלזג װארום. ארינ. .װאס װערם א־ויםנעםדאנ; פח ייד״צז נײספ א*ז װעיבעד ני־טם איז •עפדאר. הײספ ילדיעע ־כאפינ^ כיקאז נײעס צואיב יעפראד אפגרענעצז דעם יל* ד*שז שאםןעם־נײםם. — וױ אזוי באציס פעי זיד צו דער 'לרל־עער?יםעראכור איז דער ריכערא״ רײעעד װעצס אין אײראםע? ־— א*ז דער גאנצער װעיפ, א חוץ פוירז. װאו די ילדל־סע ריכעדאכו־ װע־כ פ ר י; צ י פ י ע ר פ א ר ־ע װ י נ ז. א*ז זי ארײן א*; באד פון דעד װערכ״ ריפעראכור. עם זענעז ברײכ געעפנם נעװאדן שאר איר די כויעדז. װאי זי האפ באקוכען נר״בבאדעככינוננ. אלע נ-דסע ז־עודנארז איז אײ־אפע. װי ענגרײטע. םדאנצױזײעע. רוסײצע א. >^ד. צײרז כיכ װעגז אצ״ן װ־בכ־קס. װאם קוככ פא־ *דז דעד ילדי־סער קיכעדאכוד. דעד ״כעדקיד דע פ־אנסי', ״דײר**, ,דײכ־עע דונד־עוי״. א. אנד. באנאבדיסכז פע־־א־ דײט װענעז יעדער נײש א*ז אונזע•* *עאפ;. רי ילרל־סע ריכעראפוד װערם באכ־אבכ איז אײי־אפע א-ס דעד נײסכיקעד אויס־ דרוק םוז *לדלכז פארק. די ילדױעע רי־ כעדאכוי מעיפ א סד איבעיזעצכ. די רעצכע צײכ איז איבע-זעצכ פדץ. יטרום ערינם. בערנ-סאז: כײגע װערק זענעז אויד א־בעיזעצכ אי; ריסײס. פי-אנצײ״: זי־ס. דײם־ע. ביאריק װערכ אויד א־בעי* י זעצכ איז א סר ־עפ-אבז. אזוי אײר אנדערע. י :אד אדאנק דעם. װאס די *לדײעע ריכעראכור איז איר גאנצעד רייבקײפ װעפ אגכפאעקז פאד דער װערכ דאס אכתע נע־טכאי^כ םיז י י ד. װערכ נענעבז די כענרעבקײכ סיזאר קוכעז צו א פאד* יטכענרינוננ צוױיסז *לד או; נײטכיילד. פונקכ װי דעד אינכערינעגכעד ילד םירכ כענכדסרעך דעם נ*-:פ*ילד. ׳י־אנק זײז ריכעראכור. פוז װעא:ער ער קאז אים. אזוי װעכ אױד די גײבכ־ילדל־עע װעאכ קענעז םירז דעם ילר אדימק דעד ילדל״ יעער ר*כעיאכוד. דורך װערבעד זי װעכ -עדזעז דעם כענכיע אײ דעש יליז. ס־איז באדויעירער. װאס דוקא איז פוי אן. װאו די נעננזײ־ סיקע םאר־עםענדינוננ איז אזוי נויכיק. װאו כ׳דארןי דערזעז דעם אכתז פנים פון ילד. װערכ דורר נאדײס״ברינדעד פא־ ריכיק די ילדײעע ריכעדאכוד פראגכעי סיק םאר־גיװינז. כ׳פארכאבכ די אויגז אוי:״ אוגז־עד ריכעדאכוד. א*ד בין זײ אבעד חוץןד. ן אז ־עפירערהײכ אינפאדכירז זי' זיר זײעד נום װענן דער ילךל־עעד ריכעדא־ י - האבז דך :עװענדעפ צל אוגזע :אסכ •סליום א־ס. אײ צזזאכענהאנג זײז וױירז א*ז פוירג כיכ א רײ; װענז זבדז בריק איבעד די פעד־ ־כיװן פון?־ער ילדלץזעד ריבדעדאפי־ ׳״אפ;, כיר װירז זיר כײיס כ .;עז םז; *סרים א־עז כיכ ײ רעזעד - ״א־סעיאיײס־ע ברעכער״: -ם בר איז אונז איגכעדעסאנכ נעי ־* כײנונג פה איטז װענע די פעדס־ ד־װז פה דעד ילר״עעי ריפעדאפוד.!ע־ װעצבע סינײכ יצויז בײ אונז א י־סיע א רענכעדע צײכ — א־ע ענם*;אגצע דיםקוםיע איז איבײק. ב־אנע װענ; דעם, װאם ביסעי נײעז ב אין אכעריקע כעד אדער װײגיי . איז נײעס קײז כאפיװ £אד א דיס* .יע — ניכס די צאר ביבער איז ::עבגד םאר די פערספעקםיװז םון ־־בעדאםור, :אד די װערק, װאם װערן;אש*,. א;:. װארפ רי ילדײכע ריכעדאפור ־• איצכ נעװעז די םאר־בפדײפסכע. סיזאא זײז א נוכדע פאדב־נדו:: ־־.־• ראגד או; אאנד. װעז דאס ילדי־סע זאר נײטכ רײדי פון ד* ניענעצז, : כײאז אפ יאנד פון אאנד. א*ז אכע־ אנב. זעגעז ביז נײטפ ראננ ילדײטע;־;רענצנד פאדיעפרײכ נעװאר;. זענעז כאריס דאזנפערדס;עדיבכז וננעז צו 0(א0.1()1 עקזעכםאיאד;. א. אנס ..נעיטיבפע םוז אכע-יקא״ — .חז: עק״ -אס ..־טפעכר׳־. ״אכערי״ . *וננפ־' א. אגי. צו 50.000 עקז., ובקע;נב״ — 20 פו־זנכ עקזעכי *־;. כמם עריבכס א*ז זײעד גוס ^;עז, א. רײזז א. אגד. ר* סיבה. : א*צכ נײעז ביבעך;ײטפ אזוי נוכ •;־•טכנס. וױיר כ׳האכ אדויםנענעבז י;־ק פון די ילדײטע *טדיפככפערע- :עזאכרכע אױסגאבז: דער ילדײטעד :־ איז דעד ארבעכע׳-. די אי־עכע סע באפעאקערזננ. װערכע איז נײסס י תכאנד צו קויפז כיכאכאר ארע נע־; יכע װערק. דערכ־כ האס כעז אװעק־ י בערס. אז דער ילדײטעד בוד זאר אויסנערעבנכ פאד דעם פארכענ־, קראס. װאס אינפערעסירכ זיר אכ־ | ־ספנס כים ריכעדאכוד איז דעיצון כיפ ײדײט. דל צװײכ*; ס*בה איז , װאס רעצכגס זענעז ארוים א סדו י פוז פאד־טידענע ריבסוננעז. װערבע י נײטס םאוײטכןמדרעד םארז רעזעד. *לד״יטער רעזעד װיר ריפעדאכויי ז־יז רעבז. די דריסע סיבה איז דאס. ד• ילד״טע צײפוננעז אין אפעדיקע •-*פ א סך איכ פאי ריפעיאכוד. רעזעד איז נײטם אוכמכאנד נאד ׳ײכוננעז. אפנעבז אױך עיפ פאד ־ װי איז אײעי כײנענ װעגז דעם כאגד פון דעד ילדייטער ריםעדאפוד <• _ די ילדי־עע יױפעדאפוד באכיכ זיד : צו גײז צוזאכעז כיםז ילדייײן . כיכצוכאבז דעס װענ םיז ילדיהת . זי װערפ איײננעפראנצכ א*ז רעבז '־ל־טז פאאק. ניכ די סביבות. רענ־ ־אראדיס. באצ־מנעז פון ארע_אענ' איז ערםעד. װאי ילח אעז עס ־טאפכ זיד א •־ א־ז האנאדע. א־נענ נ. װײניג