Di Yidishe eḳonomiḳ · 1938-03-01 · 4-3 (מערץ-אפריל 1938) · p. [Seite]

י. לעשטשיבםקי 178 צונויפנעמען אלע מײנונגען, װעלכע זײנען דערבײ װען ם׳ניט איז ארויםגע• זאגט געװארן/ און זען, צי שעפן זײ אויס די פראגע און צי זײנען זײ גענוג בכדי אויפצוקלערן אוגדז די דאזיקע דערשײנונג ניט נאר אין די אלטע יןשובים, נאר אויך אין די נײע, װי אין פאריז און לאנדאן, אין נױ־יארק און בוענאס־אײרעם, וװ די דאזיקע טענדענץ לעבט װײטער און בײ מער אדער װײניקער גינציקע באדינגונגען קערט זי א8ט איבער און מאכט צו נישט אנטװיקלונג־רעזולטאטן פון צענדלינגער יזןרן. די םיבות זײנען אזוי פארמולירט געװארן: 1> די טראדיציאנעלקײט פון האנטװערק (און §ון זזאנדל) אין יידישן לעבן האט געמאכט פארן ערשטן דור יידישע לויננעמערם גרינגער צו בא• קומען אן ארבעטפלאץ אין די צװײגן, װעלכע זײנען געװען קרו5יש צו אים אדער זײנען געװען נאר א המשך אדער א װאריאנט פון א האנטװערק5אך. 2) די קאנצענטראציע פון די ערשטע קאדערם יידישע פראלעטאריער אין געװיםע צװײגן איז געװארן א צוצי־פאקטאר 5אר די װײטערדיקע מאםן, װעלכע האבן געשטראמט פון די קלײנע שטעטלעך אין די גרויםע שטעט ארײן. ס דער יידישער קאנדידאט אויף א לויננעמער איז פיזיש געװען װײניקער װי דער דארפישער פויערים־זון צוגעפאםט צו דער פאבריק־ ארבעט אין איר ערשטער םטאדיע, װען זי איז געװען אסך שװעדער און שמוציקער װי אין װארשטאט. 4) אויך פסיכיש איז דער יידישער קלײנבירגערלעכער - קלײנשטעטל־ דיקער — בעל־הבמישער זון געװען װײניקער װי דער זון 5ון פאנשצינע־פויער צוגעפאסט צו דער שקלאװן־ארבעט, װי די פאבריק־ארבעט איז געװען אין איר אוי5קום־םטאדיע אין די לענדער מיט גרויסע ײדישע מאסן. 5) די קאנצענטראציע §ון די ערשטע ניט־יידישע מאםן אין די פאבריקן איז געװארן א צוצי־פאקטאר §אר די שפעטערדיקע קרובישע ניט־יידישע מאםן, װאם האבן געשטראמט פון דארף אין שטאט ארײן, און ממילא איז דאם געװארן אן אפשטוים־ אדער אן אפהאלט־5אקטאר לגבי די יידישע מאםן. 6) האנטװערק (און אויך האנדל) האט אין דער ערשטער סטאדיע פון דער אינדוםטריע־אנטװיקלונג אםט געגעבן העכערע לוינען און בעסערע ארבעט־באדינגונגען װי די פאבריק. 7) שבת. אין דער פאבריק האט דער יידישער ארבעטער געמוזט זיך צופאםןצודערמערהײט, און די מערהײט האטגעמוזט זײן א ניט־יידישע, װײל די ײדישע מאסע האט פשוט קװאנטיטאטױו ניט געקאנט צושטעלן אזעלכע געדיכטע קאדערם פאבריק־ארבעטער. חילול־שבת איז געװען ניט נאר אן עבירה, פאר װעלכער דער ארבעטער פון צוריק מיט 50 אדער 60 יאר האט טאקע מורא געהאט, נאר האט אויך באטײט אאיבעררײס מיט דער אײגענער ס5יבה, אן אײנרײם מיט דעם גאנצן אײגענעם ארום. דערמיט דערקלערט זיך, װאס דער