Di Yidishe eḳonomiḳ · 1938-07-01 · 8-7 (יולי-אויגוסט 1938) · p. [Seite]

יצחק געלפאט / מל׳אביג די קאאפעראטיװע באװעגונג אין ארץ״ישראל דאם שטודױם פון סאציאל-עקאנאמישן לעבן פון ארץ׳ישראל איז מעגלעך נאר דעמאלט, װען מען באהאנדלט גלײכצײטיק די פארשײדענע װירטשא3ט- 5ארמעס פון לאנד. ם׳איז קלאר, אז נישט אלע פארמעס זײנען אין דער ארץ־ישראלדיקער עקאנאמיק גלײכמאםיק רעפרעזענטירט. אבער זײער פאר• שײדנקײט אלײן איז אינטערעסאנט און דעמאנסטראטיװ: קודם־כל דער לעת־ עמה נאך מעכטיקער רעזשים, אין װעלכן דער עפענדי, דער אגראר־מאגנאט, האט געלעבט §ון דער ערד־ספעקולאציע און עקםפלואטאציע §ון די פון אים אפהענגיקע פעלאכן און ערד־ארבעטער; פון דער צװײטער זײט זעען מיר די פעלאכישע פויערים־װירטשא§ט, װײטער יידישע און אראבישע אראנזשן־ פלאנטאציעם, וװ ם׳װערט עקםפלואטירט דער יןדישער און אראבישעד פראלע־ טאריאט און האלב־פראלעטאריאט$ לעבן דעם אינדוסטריע־קאפיטאליזם טרע5ט מען נאך שבטים װאנדערנדיקע בעדױנער• מיט זײערע םטאדעם, װעלכע לעבן אזוי, װי זײ האבן געלעבט מיט יארהונדערטער צוריק. און אויף אט דעם עקאנאמיש־םאציאלן פאן עקסיסטירן קאלעקטיװיםטישע קאלאניעם, ארבעטער־ קאאפעראטױון, און עם קומען אויך אויף פרװון צו ארגאניזירן די אינדוםטריע־ פראדוקציע אויף קאלעקטיװע יסודות. הגם די ארץ־ישראלדיקע קאאפעראציע איז, דוכט זיך, די יינגםטע אין דער װעלט, צײכנט זי זיך אויס מיט א§ולע ארגאניזיר־5ארמעם, װי אויך פראבלעמעס, װעלכע זי דארף פארענטפערן. װען מיר באמלען זיך צו קלאםי־ פיצירן די קאאפעראטיװע באװעגונג אין ארץ־ישראל און פעסטשטעלן אין דעם צוזאמענהאנג דעם כאראקטער פון די װירטשאפטלעכע אויב־גאבעם §ון די ארגאניזאציעם, מוזן מיר קאנסטאטירן, אז די קאאפעראציע פארנעמט א װיכטיקן פלאץ אין א סך, הגם נישט אין אלע, װירטשאפטצװײגן §ון לאנד, גאנץ באזונדער אבער און כמעט אויסשליסלעך אין סעקטאר פון דער יידישער קאלאניזאציע. די קאאפעראטױוע אידעע און קאאפעראטיװע אקציע זײנען ארגינ־ געדרונגען אין אלע צװײגן §ון דער ארץ־ישראלדיקער יידישער װירטשא5ט, װי פראדוקציע, קאנםומפציע, דיסטריבוציע, קרעדיט אאז״װ. דערבײ מוז מען פעסטשטעלן, אז אין ארץ־ישראל זײנען עם א סך מער קלאםן־ארג&ניזאציעס װי נײטראלע קאאפעראטיװע ארגאניזאציעם. אזוי למשל איז די גרויםע געזעל־ 366