Gemeindeblatt der Israelitischen Gemeinde Frankfurt am Main · 1929-05-01 · 9 (5.1929) · p. Seite 295

As.« 6er anäsrn Mr kalsob dielten, sagten sied äisss oftmals vlutxstrsnntsn, äsnnoek Osistssvsrwanätsn: I^alZt uns äie sorgsam -bstrsutsn, unbsstrsitbarsn Krunäiäesn, laöt uns äen Xern aller Religionen wäblen. vis Nationen benennen 6ott auk verscbieäens ^.rt. Wir absr sagen: Wis aueb Sein Raine sei, — -wir glaubsn an äis erste, allmäebtigs unä svböpksrisebs Ilrsaebs, äis äas Wsltsvstsm bsseblossen unä gegrünäet bat, äie -war, ist unä sein -wirä. Ilnnabbar ist sie, niebt sinnfällig, unsnälizk an Vernunft unä (5naäs. ^bsr in noob köbsrsm Naös ist Immanuel sin glüekbafter Repräsentant <Zer ersten Lsstrsbungen, äis Zarauk aus waren, lästige Ranäs mittelalterlieber Askese 211?errsilZsn. Der I^vriker Immanuel wuräs sin Länder gsnielZerisobsr l^siäsnsobakt, Apostel 6er Wonno unä Msnmut, 6er Leuker. Hoffnungen unä yualen, iräiseber I.iebs unä vsrloeksnäer l^reuäs. vis I. i sb s ist äissem Immanuel äis wunäsrvolls ^sntralsonns äss mensobliebsn Redens, „vis I^isbs" — so bsksnnt er in seinem Xommentar -um Honen I^isä — ..ist äsr kabsln-,fts Mittelpunkt, um äsn äis g-,n?y bsili?s l'bora kreist." — .,vis Lisbs" — vsrsiebert äer Venussebüler Immanuel in sinem äer erlittenen it^lisnisobsn Sonetts — ..kennt kein NalZ unä keine Hespes. Sie ist äas Os-waltigs. äas swi? lsbt unä wünsebt- Rur lZros wsilZ es. 'was misb trauris'. 'was mien lusti? masbt. Ilnä wls sebr ien?nen um Selionung Sents. ssins Antwort w?,r: „So -will ieb unä niebt anäers— ..Ilnä -wenn isb inisb" — so srtNnt Immanuels Stimme aus ein"? x,uäsrer> visbtiiris' — ..vor <?ott niebt schämte unä ssins-, srwäbltsn Vslkes (verlebt niebt fürs.btsn täts. — ^l^Ars -wlir^e i»> äer Ssbsinbsit bauen unä göttliebx. l?bren äen bübssben Nääsbsn srwei?en" . . . Ilnä sr sebämte sieb unä senkte sieb niebt. In wsieben. sebnsüe.bti?sn. krZi^ti^u. klingsnäe^ Verden r>->sin?t er äis I^m«-e>>wün?s unä Weuäei->ur>Kts äer s iebe: in safti^n. ünni>en ^rn^n mslt er äie 7!?,uberKraft w^'blisber Rsi?^. s?i-o^e imä kleine I>?eäei> ä^ I^eiä»nss^>5,f^ prfüllen --^ine ..^s^li^otn". I?s "°ibt äa s?<^äi^>,ts. äs-» wirl^lieb 7.ii7» s??5??is)8est^7i?->>>^rsri. wns ä?e suro^isvbe I.vrik ä?>s sr>It»r> Nitt^l^lt^rs ^u^7'-^c>i?sn nat. l^it v^ll^ni I?so^t n<?nnt?i<>n Ini^n^uel ein^n 1?itteiäer I>eiä»nssn-'^t imä «in-it^t äie 7!uvers^>>t au^. ä?,k. -w^nn man äen vit'nteiä^r ^??nt»<-t^n sro^'-?^lipn I^ieä«^ b^kT-Kn/ts. z^n^n sr sinss l^i-^n/^s?5>-wii?-äi»-t ^vorä"vi ^v)ki-k>. Imi^-'nu^l k-^^skt??uen vor 7.wi?°-mpn imä 71-ickt->n l^rivolitNt^n nielit Tiu^'^k: unä m^neli» (?päisnts sr'-s'lik'insn. ^"°c>7, ilir^r nik^iit^n. vo^tt^^p?--^--!, velikatssss, unsrliört unä ein?i<?-arti^ in äer nedrAiselien Literatur. voen ist äi> I>ipr»s llüenti? unä vprAnäsrlisn. unä inrsm mk>l-ins^oli«snk>n l^in^le ist mnnsn^s?°sist?c>i^>>«» imä emn^unä^ns l^r/.^iio-nis Immanuels ^^v'^mst. In n^s^ä-^n^ii'N^n. sk^ti-iesisn ^mpnt?>n ^r^^nnt äi» nitt->r>»ttss Sl'mä>>?,kt'"keit ä»,- i^äisensn I.i^no unä?ibt ä->i- II»o^r7!^u?un? ^n^^i-usk. änh l^i-o? unä I'^vsn^ ^»^o^n^ l^'uän?"i«n voii ^ul>«"i^in unä in 5>l1c> l^^vi?. k^it. ^nä Imm5>7n,pl >>sn?5>1k>7no lia-I?omi lis^snt es. äie 'Wollust 7um <?»?enst?,nä s»in"r vi-'^tun??6M^ent?^u nxinen. äer ^^>it sei p«. mit senk^r^m 1Vlss?er äie .Iu?snälosksn anTiussiin^i- ^?>. - V-?,.?>y?????>.?^V>^?>'?.- sr-'uäik''.?idsr in iräisel^n Ü^näk-T, verstrickt ^vKre. Im pls?i«snen l'on sinä. n^n^n rpli?io's«>n 1?vmnsn — äarnntp>r aueli sini?-zn, äis im N^slisor äer röniisensn l^eineinäe ^usnsnme kanä^n —?els??>ntlieli aueli -w^ltlisns (?c>83n?s?snaltsn. viess? -wit?i?s. laun'o-'?. liumoi-volls <?^n?u?i fien sen^us äas Mort niolit) k^nnt ausn Vc-i-^^vsi/lun«?- unä Ssldstmoräzrsäk'nkpn. Xla?s unä äränxsnäs l'rausr erfüllt äis V^rss 8u? äsn l'oä, eines Lruäers, eines Solines Aar unä eins (?ravselirikt. äis äer Vinter sisk ssldst ^viämste. ^näere Me?isn >vsräen von?orn unä l?ntrustun? iiner äis ^rmssli^keitsn eines unr>?naust*>n?oetenledens, Äder IInäank unä sonstixs Usnsonsnkrsunälielikeiten ^etraxsn. Riont olins Orunä nannte man Immanuel äsn Heins äss Nittelalt e r s. k'ilr bsiäs?raoktsxsmplare Mäiseken Xünstlertums ist äer plöt^lielis Heber^an? von irsuäi^sr I^ebenstrunksnneit 2U SulZerst psssimistisensr 'Wsltansonsuun?^ sinä exzellenter Humor unä vollsnästs Ironie ungemein onarakteristisok. Immanuel dat als erster äas I^aensn, äas dlünsnäs, senöns, klinxsnäs Laensn in äis Mäiseks?oesis einAekükrt. vis?keils seines „un^esoxensn" Spottes sntsenäet er xe^en leiektsinvi^s ^Vsiblein — nur äis unantastdars LälZliodkeit sei ein ausrs^enenäsr Senut? krauliener lu^enä —, ^viäer alternäe Sedvnneit, ssexen be^ilterts Osi^dälss unä xeledrts I'eäanten, FSFSN äis Sonmaon talsotlossn Rsimens, vor allem Aexen körnsrtra^enäs Lnsmänner. Selbst äas nimmlisoks?araäies >vuräs von seinem unverbauten I^aenen nient vsrsenont. Einmal nielit sr äsw. I?araäie8 äis Vsräammnis äer Holls vor: äenn „töälieti lavA^eili^ ist es im?aracliss, v?o äis sünäsvlosen alten Vetteln — sünäenlos, -weil moräsnAölioli — 2uüuent ünäen unä äie?rüonto inrer l'uxenä ernten." Mis so xan2 anäsrs äie Holls! . . . „va wimmelt es von allerliebsten Lollslldrätonen: äis LIieko äieser Lünäerinnen stradlen in I^iedesAlut; ibrs Stimmen Klivien ^s Nusik unä verkübren »ur l^ust. Lei innen ^virä mir äis läolls ^um l^aracliss; obns sis ist äas I?araäies eins NöUs." —^ Oer ^.potbeose keuriASQ Weines isssint äsr Nsister ein „Lusb" seiner ,Maobbsrotn". In äsr Mäiseben Vivina Oommsäia äes alternäsn, äsnnoob niobt L.bAkkünltkQ Immanuel erärSnnt nsitsebsnäs Satire, srklingt ^nantasis un6 Iusti»ss I^aoben. Inspirierter IZumor srblünt noeb aus äsr LsAS^nunx mit ^atriarensn unä?ropbsten, äis entzückt sobisnsn. äeren beitsrs Stimmen ruken: „va kommt Immanuel; ^vir ^veräsn ob seiner SpäLs laeksn!" Kit kübnsr Ironis verkünäst äsr ^.utor, lür velebe Sünäev unä skanäalöss Risäsrtraebt olksnbars (Genies, ivie Aristoteles,?1aton, (Zalsn in äis Mlls gerieten, ^bsr maneber IZirts Israels, äer „^uxen batts, aber niebt ssben sollte", äer unserer bsili^en Spraebe äis l'reus braeli unä äsm alles Sobliobts, Vsrnünkti^s — Rsbellion sebisn unä?u>viäer -war, 2Z,l>1t?ur „Rotte äer Llinäen" unä bookt ebenfalls in äer Nolls. Dbsnso äis Hoebverrätsr am (Zeist, äis Usuoblsr, äis Intriganten, äis Vsräobter äsr Missensebakt, äis äukatsnlüstsrnsn (^si^bälss, äis Volksbsärüeksr — sis, äis äsn ^rmsn bassen, ,,^vie sin Nusslmann äas Seb^vsinsklsiseb unä äis unAsstümsn Nääobsn äsn Asketen". Sie alle — ob ^uä, ob Odrist, ob Ismaelit — veräsn von äsr straksnäen Oevalt in äis avgskaebtkn HöllenAluten gebannt. ^uek in äen ^ebrauentsn Uittsln unä äulZsrenk'ormsn äsr?oes!s Immanuels xsi^t sieb äis Svmpatliis. Sselenliarmonis, äis WeobsslbMisbun«' von Hauss ans ksinäliolisr Kulturen, vsr I^essr gsnislZt l?asslsn unä Sonetts, bunte unä maisstätisebmonotone Reims. Normal unä snraobliob ist Immanuel vomö^liob noeb reieber als äis viebter äer arabiseb-spaniseken lZpoebe. Das (5snrZ,Fs äss HebrAisebsn erbült äureli!bn sins noeb nielit äa^s^vesens Sonmiexsamkeit unä Neloäik. IZr ist, xeitliob unä an l'alentisrtbeit, äer erste bebräisebe Sonettist — unä einer äer ersten unter äen Sonettkünstlern Italiens. Seins in?sreimtsr?rosa?esebrisbensn Novellen näbern sieb äsr ^rt. äer l'eebnik, äsm?Iuiäum lZoeeaeeios. ^der Immanuel ist ein Vyr^!ln?er äss Loeeaeoio unä auok?etrareas. Älit sebr viel Lereebti»unss ist er von seinem eigenen äiobteriseben Wert überzeugt. Ernennt sieb äen viobtsrkürsten (Sar ba-mssoborsrim) unä -wsik. äalZ sr „äas (zrsbsimnis äss l^ieäss bsberrsebt". vis Nsinung begt er, äak er „leben ^vüräe im (?eääebtnis äer Oesebleobter, unä äie ölensoben ^vanäsln ^vürä^n im Igelit seiner I^ieäsr". Ilnä ..^vem er iluebts, äer ^-ärs in I?>vi?k6it vsrtluelit: unä >vsn er segnete, äsr sei in Walirbeit gsses-net". Im übrigen kormr er be?ei?tsrts Oäen?um?reiss begabter Zeitgenossen: äss Satirikers Xkilonvmos ben Xalonvmos, äss kosten ^sbuäa Si^iliano, äes?bilosopbsn I>one Romano. vis HoksnunL- Immanuels auk äen triumnbalen l?rkol? im (?säa>ntnis äs? Rasb^velt bat sieb kein^s^egs in genügenäsm NslZs erküllt. Ilnä seine Sebvpkungen. äis nackten unä mitrisssn unä snoebemaobenä Ovaren. — übt^n ank naebgeborene .iüäisebs Generationen keinen starken lAntluk. ia Ab^rbaunt kaum eine Wirkung ans. Ilnä 2-war einkaob aus äem (5runäs. ^veil äis laebsnäs unä lebsnsfrobs Nuss Immanuels ä»? immer mebr untsrärüekten. verwirrten unä äureb?o?roms äi?imi^rten ^uä«?nbeit frsmä. unmoralissb. beäsnkliob. sünäbaft erssb^inen muKts. Xaum sin ^abrbunäsrt naeb Immanuel bat s"in itnlienii-ebsr I^näsmann Noss äs. Risti. s^lbsr sin wi->w"bl eklektiseber unä konv^ntion^llsr I'oet. äie viebtun?en äes Upist^rs kür ..uns-sbfiriL'^ srklÄrd. 1?nä 75 sly'vi .7 0 s Qaro?ar ^p^nr i^^-n Nkio-ier äer sobttnsn I^orm Immanuel bs-Romi im ..s)raob ^5,üm" voll^näs ab unä verbietet, seine karb°n^rAebti?sn. 2?5rtlieb->n viebtun?k>n?u lpssn. üis 2U äiss^m Verbot vom Stkinäminkt äsr iüäissb-m läss unä äsr I?n2vklonKäis u'äiss'bsn <?^^t7!es waren äis Se>>riften Imi^>-,i,usls 7!wsim?,l im vi-usk ei-?ebisusn: in Rrsscia 1^91 unä in Xonstan^inonsl IS?-^ l?r--t wuräsn sis?u Berlin neu auk?sles-t. l^lit äsm I^ntstobsn sinsr neubebräiseb«-n Litsr-'tur srwas>>ts von neuem ä?,s Intei-e-?-?s für äisss smintmts nlastisebe Osstaltungskraft. In jüngster Asit sinä äann äis ..Naebbsrotb" msnrfneb erse>>iensn. unä äer w-eltkrsuäigs. Immanuel kun?tvsi-w?,näts viebtsr l'sebsrnielio^ski bat äsr lvriscben R?tur unä ä»m kor^vollsnäe^n l'alsnt Immanuels eins Nonosranbis gs-wiämet f^si-lin Neftsr als anäers?oesisn Immanuels wuräs ..Ha-I'ofstb w'ba- IZäsn" verlest (so in?ra? 1613, in?r?nkfurt 17131 unä srsebisn im siebasbntsn ^abr^unäert aueb in jiääisober Snraebs.^ üs?ibt, neben Werken äsr reinen Xunst. auob pbil 0 s 0 - pkisebs, pbilologisobs unä sxsgstisybs Arbeiten von Immanuel: einen Xommentar Tin äsn mei--tsn bibli-ebev IZüobsrn (mit ^.usnabms äer ..Xleinen?rovbstsn" unä äes ksra- IZuobss), fsrnsr sins bsbräisobs Spraeblsbre. Vsrkfksntliebt ist nur äis Erläuterung?u „Nisobls": äisssr Xommsntar war vor ^sbrbunäsrten populär unä ist beute eine groks bibliogranbisvbe Ssltevbsit. In neuerer?sit publiziert sinä ausge-wäblts DrlSuts- ^lüäi8eke ^VokltakrtspkleKe?ralikkurt s. ^.bteilunA II: ^UUenäkür50rAe Xinäersckut?, pklegeZtellennesen, LrkolunAsiürsorAe, 8smme1vormun6sck2tt