Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1946-05-03 · 7 (3.5.1946) · p. Seite 2

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
1 (1946)
Issue
7 (3.5.1946)
Date
1946-05-03
Page
Seite 2 (sequence 2)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
60% known words query
IRI
…/7242850-8596732-10081134--059-10067868
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

No entity mentions on this page.

OCR text

A «W 3AJT lndzeii woht FRAJTIK,.3. MAJ 294A m. mxivtxn Di arbets jonniiTi-toiwim tun der najer cajt «t *•w*kÄ 9 llrwr 1V ärtff. at fcxojt Wortchm -י DfüJ hojpl-etapn ls durcbrt**n«en der jom-tojw lan Mn maj in zajn 50 Joriker *rsilchte: I) bau timt i* er *cworn wl a mtcfnacjoaale menlfeslacje Iclojwe* eko* iiomisjc foderungen Ion dl arbeter, un kujdcm kol-lctojwca dem 8 oo arbets-tog, OIht szojn dcmolt l* in jetojd fun dem da- •alua «elegn nj2.1t bloj* der prakliszer mumcnt, nur ojch di baderfni« ca simboli- 2irn durch a ru-tox. a jom-tojw — dl 11cch1־re idei&xe elementn, wob lign in jcsod fun di praktiszc arbeter koderangen: L> Betuessech lan etleche jor, hot «ich take der manifestaeje-tog farwandlt in a sinibolinn jom-tojw, was 11 geworn a eil rar *ich. Men hot manifestlrt ieszem manlfestirn an strajkn leucm fajericchkejt; der jom-tojw 1* far *ich alejn geworn a eil, men hot noch kan gewojnhajt cu jedn itn maj arojsgeuteit di praktiszc foderungen. Ober, der emeser *in kan jom- .. . .. . . . . , tojw >r gewen dl badcrfenlsz iberculcbn a Mit recjonslistiue elementn ״״ gebojt «j _ t . fuQ derhojbnkajt; 3) Noch dcr eruier Di Jomtm-tojwim in di alte cajtn, in mitl- «Hilf kt» np«t *njn io der mjer cajt, uj- Ata olffckaracn ojfn bodn fun rriigjc. Zej ff}«•« dwohgeärt geworr durch di rcllije« tattltmje*. Dt rdig je hoi dotninlri io gajfOkn lebn, un dl jomiiu״tojwim xajnen doch «■f farbundn mite gajstikn lebn. Ober zlnt M ctmiucjes in Ejrope, *int tuen tx farchapt fWorn fun 4 aajem gajxt, U ojch ojf־ ftkumen a bxderfcnixx ca rimbolUIrn dira Aftjem gajxt un dl tejlw&j» naje moral — in Mjo jomim-tejwüiL Dl |»Jk frtncojxlnc rtwolucje (1789—95) fcrtftftk* »Jngeflrt an ejgenem slstcm joniira- Majmtm (jom-tow fun gajfft. Jom-tow tun arbet un u, w.). Dt doxlke jomim-tojwim hobn kajn arichas sint gebot, ewisza andern derfar, WO» dl flrer fun der rewoluf Je hobn *ich Feinen unter der Wirkung fun racjonalinn, zej hobn di jomim-touim ibergelodn ftm k ttr>- m m abart Ahi «•־ (81) •]I a racjoaalUtim Josod. Geblibo ba;m fancoWiin folk i» dafke an anderer najer J0K*~tojw — der Jom-tojw fun 14tn JuH, di dato fun centern di baxtilje. Der drang cu ximboliiirn di naje *xtre־ bunten an naje Ideen durch eigene naje jomim-tojwim ix ojch snel ibergegangen cum ssentsn un ejdUtn klnd fun modernem Uberallcn — cu der arbeter un socJaliiUsxer ha we gang. Ojch do» baixtimen dem tog fun Itn maj, fu di fajerangen in di ale fain (Kaltfornla 1*0, Chicago 1886, A.F.OX. 1890) H sicher oint kajn cafal. Der lter maj 11 an alter ftlkfUmlechtr jom-tojw fon dl ejropejsxe felker lekowed der ojfwachndiker natar. Der Jom-tojw ntarnt noch fun dl alte bejdnlxxe cajtn. Er ls ober farbllbn lebedlk ojch in der kriatleeher cajt baxunder» ii der Jomtojw gewen farnprejt baj di germanlsxe felker. Di barichtn fun Amertke dercejln take, aa der mlnheg ca fajeni dem Itn maj b Amerika hot deh com emtn farnprejt owiu dl dajesine Imigran tisse arbeter. A tejl hiftoriker fun der arbeterbawegung mejnen, aa dos ojskiajbn dem Un maj far 41 grojse arbeter nuinifestaejes hot kajn nun tzajches nisat eu dem fotkxtimlechn gyfrtHng-Jom-tojw*4. Ich derlojb mir cu haltn Xfldem. Sfwei cfszer nisxt xajn iberik cu breiigen ot asa bawajx derfar; ich hob gehart lOOter red es lekowed dem l'n maj. In MX« ojb nisxt in knape 100, fun di ale rede* U ojch In asach ojfrufn wert unter- | ffOtrochn der gedank, as men fajert dem Itn maj9 dem tog fun NATÜRDERWACHUNG Ml a almbol fan mensilecher derwaebang, fun gerechtikajt un a.w. Der doiiker motiw hot sieh tbergochaxert azoj oft, aa ich bin gewen sicher, aa dos ix ejner fon di oflcjelc mottwn fun baatUmcn dem Itn nvaj-jom־ tojw. Der doiiker moUw ls wo» an emes in dl baaxlaxn wegn ltn maj nisxt f&rhan. Ober take derfar, lt tejer eharmktorlstlsi wos asojfll redner un szrajber wegn ltn maj hobn dl t rachn farbundn in xejer fan tax je. Dw ts a bawajx, ai dos selbe hot gekent froren baj dl mencsn, wos hobn basxlosn ojocnklajbn dem ltn maj far a tog fan tajerteche arbeter-manlfestaeje. Siojn di ernte maj-fajmingen xajnen anaurerlngelt geworn mit a wunderlecher ndfterje: Di arbeter hobn dem tog bald bahojeht mit an oreol fun hejiikajt. un di baslcadlke kl am — mit a Ujtnrek, Der lter maj ls tejkef geworn a brenpunkt tat poUÜasn kampf; baj di arbeter ix er tejkef wt gehejllkt geworn. baj di herBzndike ktem, hot er arojagemfa a brrnrndikn has. Far dl arbeter la der baezlu« wpgn fajern am jam^tojw geknmen parkt wi falt arop tat bojxn a cajtfke feucht in srprtmmer. Dl arbeter hobn ln Im derflit a gimendik mitl fun ejgeneer derhojbong un tun propsgande. Dl hertmdlke kl am hobn in im dorten (an richtig!) a gwaidik wirksam mitl tu da •oejatletn. Zej hobn basrlrtsn mit ale mitten Im cra niest ca machn. Der Her raaj 18 ojf lange Jorn geworn a brenpunkt fan poUttan kämpf. In der antwfklang fun dl ersxte malfajenngen, ken men bojlet ontersrejdn faraejdene peHodn, un tartsejdene stiin, ophengfk fun dl badlngungen un fun gajst fwn faiwjdene len der. Ssojn in di ernte jorn ls opgerukt geworn in hlntergrund der ajgntlieber dl ta» ltn maj: ■negeser far arbeter. Zej wem noch lang dermont In die taungen un In die ejfrwfn. Ober ojfn ltn ert rakn rieh aroja momentn fan a mer ■Jgemeinem soctalpoUtlsan an •ocjalUtim tbMT*Xt*r: dl losungen fun Intenumjonale , ariUdaritet» weltosolan (״peejel *rt*fk trnter״ ^Mtraehn dareh dl /ngtender), gtajchhajt r r^ xfhajt Noch a per Jor bet men .n cu baoejeheng*» dem eresten maj ^/a maalfeataeje, nor men bot Im T | rafn jom-tojw. ־SSSSt wclt-milchomc hot der lter maj mit riznsirit rieb dcrncutert cu wem an algcmejner folk»-jotn-tojwr mit ale simonlm fun a folka-jom-tojw: tradlcje, sxtejger, planirte forzh farwajTung un opru. Fun a kamt jom-tojw durch a IdcUasximboUszn-jom-tojw cu a folks jom-tojw fun frejd un genua Dos xajnen di grojse hiatorisxe etapn in der gesxichtc fan ltn maj. iomim tojwim» un kojdem-kol; .der litt maj ix geworn an integraler tejl fun der arbeter bawegung. Zejer Propagandenster wert ix gewen a' amgehojerer, ober der grester wert zejerer Ix basxtanen in der Inewejnikster role, wos xej hobn gesrpilt, in der arbeterbawegung gute WI Jede religje oder rciigjexe reform-bawegung, wi jede grojse nacjon&lbafrajerisze dawegang, wi jede grojse socj&le bawegung bichial — hot di arbeter bawegung ojch gemuxt hobn Ire almboilsze jom im tojwim, xej xoln ojfn emocjoneln weg ojsdrikn dl dojerhaftc socjale un morale jesojdes fan der bawegung. Dos ix noch ejn fester bawajx ax dl moderne arbeter an socjallstisxe bawegung ix mer wi a bawegung far dl praktiszc Intercsn fun dl arbeter. Es ix a socjale bawegung mit tlfe morallxse worden. Der ersxter maj ls gewen lecbatchile a cufelike gelegnhajt, baj welcher dl doxlke tif-dremlcndikc nejgong ix arojsgcowu״ men. W0H nisxt gewen konkrete gclegn* hajt, woll zichcr dl xelbe nejgung arojsgcsxwumcn baj an ander gclegnhajt. Der arbeter klas un di arbbter-bawegung, wi jesojdesdJke elementn fon der moderner ciwÜUtrter gexelsxaft» hobn gemuxt geQnen a weg wi cu simbolixim di hojehe socjale un rnoralisxe ejblke werte, wo» xej reprezentirn in der moderner gezdsxaft ZI hot dem doxikn simbol gefonen ln di arbets jomLm-tojwim. Charakierlstisx, ax in Amertke, wox ix gewen do» foterland fun ltn maj. wi ojch fun der idejc fun arbets jomim-tojwim biklal (labour day) hot der ersxter maj nisxt gesrpilt aia grojse role wi in Ejrope, cum tejl ix es mistomc derfar» wos szojn fun frijer hot ekristirt a nacjonaler arbetsjom-tojw — der labor day. Dorther ix farn ltn maj farbllbn cu wem nor a sociallstlsxer, partejlszer jom-tojw. Com tejl ix es mistomc derfar, wo» dl lnternacjoaale farbindungen mite ejropejtnn arbeter-klas xajnen do kejnmol nint gewen kajn xejer feste, un nisxt dl lecte sibe ix sicher ojch dl szwachkajt fun der socjaliatisxer bawegang in Amertke. Noch der jcctikcr milchome, wen Amertke wet rieh sicher nenter farbindn mit der resst weit, un wet ssplln a flmdike role in der intcrnacjon&ler felker organixaeje wos darf ojfsztejn, — wet richer ojch kamen a dernenterung cwlszn amerikaner an eropejlsxn Proletariat. Ara dernenterung wet richer curik ojfoteln in jedn fal a mechtlke Internacjonale arbeter-organiiacje. Di role fun ltn maj wet mistomc demolt curik ojfsitajgn. Der ersxter Maj, hot ale maj- 109 ca wem an lntemacjonaler felker jomtojw far jojszer, szolem un internacjonale caxamenarbet Dos ken wem a kojech wo» wet hclfn, ax dl ejblke wertn fun socjalistisrn ideal xoln wos tifer arajndringen inem lebn fun ale felker. dec /-ec U% tctc Jiscoei Fun St. Qektln (Gekirct) Es 12 jict szwer cu redn wegn jom-tojwlm. Un efszer iz es bazunders szwer cu redn jcct wegn a jom-tojw, wos hot slmbolMrt, oder gedarkt slmbollzirn dl einlkejt un solldaritet fun dl arbeter Iber der gorcr weit, — Bedarft slmbollzirn a naje un beserc tkure far der menezhajt . . . Oer jom-tojw fun ersztn maj, wos wert jor ajn, jor ojs gefajert ojf aza grojsn farnem ln E.J. 12 gewen ejner fun dl simonlm fun undzer alij.1. fun undzer ojfszwung, fun dem grojsn un rejcndlkn optimlzm. wos 12 gewen ejner fun dl lejtmotlwn in der tkufe fun grojsn cluluciszn ojfszwung. Un troc dem wos undzer emune 12 nlszt derszltert — zajnen doch die gemlter azoj ongesztrengt un der choJr>7ech arum un arum azoj gedieht. Dt orlginele idej fun der erster maj fjjrriing iz gewen eu demonstrlm dem kojcch funm arbeter-klas ln zajn kumentllkn ongrlf. Mit der cajt hot zl zieh ober farwandlt ln a demonstraeje fun socjaln Protest, fun arbeterfoderungen. fun reibstfartcjdlkung, fun defenzlwe. In E. J. 12 der orlglneler motiw fun ltn naj farbllbn in kraft. Efzer iz es ln der hinzieht gewen dos ejnclke land ln der weit, in der tkufe fun noch der erster weitmilchome, oder ejne fun di ejnclke lender, wu der arbeter hot geszpllt dl rol nlszt (un a defenzlwcr kraft, nor fun a ofenzlwer. Es hejst nlszt. az ln E. J. hobn dl arbeter mszt gedarft kemfn far zej er e foderungen. Der d>ziker kamf hot zieh ongehojbn. wen der c-rszter jldlszcr chaluc hot awekgesztelt za]ne fis ojfn bodn fun E. J. Der doziker kamf hot ad hajom nlszt ojf* gehert — un wer weist, wen er wet ojfhcm. Das Iz kojdem-kol gewen dl föderung fun ofene toJ<*m (ar frojer Jldlszer all Ja ln land. Die jldLsze arbeter land zajnen gewen dl erst«, die ekstremste ln der foderung, az noch un noch Jldn, noch un noch jldisze arbeter zoln arajngelozn wern in land, azoj. az dl meglechkajtn fun land. zoln nlszt zajn kajn Monopol fun jene wos wojnen szojn dort — nor dos ejgntum funm ganen jldlszn folk. Ober der lter maj In E. J. zet ojs nL׳zt wi a Jom-tojw fun epes a grupe, a tejl bafelkerung deren noch a cwejt ranßlkn klas. nor wi a grojser tmpozanter »in szturmlszrr folks Jom-tow. Dl arbet' wert npgesztelt in ganen land, un dos gance land mt Farsztendlech, az dos iz chal nlszt ojf dem ganen Jiszuw, nor ojf ale mitgllder fun der Hlstadrut. Die Hlstadrut nemt ober arum nlszt wejnlkcr wi a helft fun der derwaksener Jldlszcr bafclkcrung ln land, un ojb mir wein aroprechencn fun dl derwaksene lnm Jiszuw dl eitere, szojn nlszt mer aktiwe, wet di proporeje fun der Hlstadrut lnm derwaksenem Jiszuw — ungehojer waksn. Un az dl gance Hlstadrut rut dem ersten maj, zet es ojs az dos gance land rut. Ibem ganen land szteln zieh op dl lndustrle un ojch asach warsztatn. DI geszeftn un kromen wem merstntejl geszlosn. Un dos iz chal dawke ojf dl gresere geszeftn. wos baszeftign gedungene arbet, dos hejst ojf dl mer ongezejene. dl wos geflnen zieh ojf di hojptgasn, di, wos szafn dem ojszen fun a sztot ln der j ec liker gezelszaft. Un wen men gejt arojs ln gas ln Tel-Awiw, Haifa oder Jereszolajlm in an ersztn maj tog, zet men dl geszeftn farmacht, um arum un arum lz Jom-tojw. Ojch dl transportarbeter mon dem tog. un cs iz do dos emese gefli tun a szabasszabosojn. wajl s' lz nlszt do kemnt )cajn farker ln dl gasn. Ober di gasn zajnen nlszt lejdik un Stil. Zej zajnen ibcrfult mit menczn. dos zajnen ober nlszt kajn famumene, farhorewete menczn, nor menczn wos gejen arojs ojf a szpaclr. Dl gasn wem farflcjct mit tojznter kinder un jungwarg, mit tojznter un tojznter jom-tojwdtke chaluclm un arbeter — un dos bloje hem dl <dos ballbte bloje hemdl fun undzere Chawerim In E. J.) mit dem dlnem rojtn sznlrl wos cit cunojf dos hemdl ojf der bru&t — baherszt dl gasn. politlsze lekejes, UterarUze Unterhaltungen mindleche cajtungen, koncertn un a.w. A rlzlker ojlom farzamlt *Ich Jedn jor baj der erster majfajerung Adle gomiszt wejnlk zojgldnder geflnen zieh dort cwlszn ojlom, bahaljn ln dl buzema fun zejere tejmonlsze mames. Dl färzamlung hojbt zieh on gewejnlech 3 azejqger bajtog un kumt for ojf a ofenem oder halbofencm plac, wu der tel-awlwer Bet-am. Der grojser szctcch funm Bet-am 12 ful mit menczn. Kajn noch ken men nlszt durchsztechn. Ale plecer famumen un der lejdik er szetech cwlszn der lecter szure benklech un cwlszn der want 12 ojch fomumen mit menczn, wos sztejen . . . men zlct lange-lange szoen. Ojch sztejn. stejt men lange-lange szojcn, blz ln same sof. Men kumt doch lang fam onhojb, biebdej cu farzlchem zieh a plac un men zlct blzn rechtn sof wen 8' lz szojn gut Qncter arum un arum. Ojf der blne ln lr gancer brejt, badekt mit rojtn gewant, mit grins flancn, blumen un arum tlsz der prezldijum — der orttker arbeterrat un forsztejer fun ale partejen. wos zajnen f&rejnlkt in der Hlstadrut. Di blnie lz bcpojel mames badekt mit rojte fener. Jeder profesloneler farejn sztelt arojs zajn fon — un es zajnen do cendliker cendliker farejnen un kooperatlwe instltuejes, onhojbndik fun sztejn un boj arbeter fun metalistn un arbeter ln hole — bin lerer muzlker, artlstn un a. w. Es zajnen do rojte un wajs-blojc fener, un s' 12 do dos gezang fun dl arbeter hlmncn dem intcraacjon&l un techz&kna. Es wem gehaltn redes, es wert gegebn a kinstleriszo program — deklamacjes, muslk. gezang. Es nemen ontejl di wlchtlkste klnstlerlsze kojehes, cwlszn zej farsztendlech dl szpller fun dem arbeter tcater Ohe!, ojch dl beste szojszpllera fun dem grojsn Jldlszn weltbarimtn teat6r Hablma. wos wet farechnt far undzer nacjonaln teater in E. J. (Ojch di szpller fun der Hablma zajnen mitgllder fun Hlstadrut.) Dos gefli fun tlfn ernst un farantwortlechkajt lz ln der pslchologje fun dem Jidlszr. arbeter ln E. J. farbundn mitn gefli fun tlfn glojbn optimlzm. un a bazunder frejd. Etwos organlsz-Jugntleches Ugt lnm jesod fun der doziker bawegung. Un wl a junger organlzm, wos lebt mitn frejdlkn gefli fun zajn waksn. azoj lebt ojch dl chaluclsze bawegung in E. J. mitn szarfn. umbaszrajblech szarfn gefli fun wuka. fun sztendikn wuks. In sztendlkn waksn geünt zieh der Jldlszcr Jiszuw ln E. J. Der arbeter Jiszuw lz ober gewaksn ln asach a gresere un a fll sznelcre mos ejder der gancer jldlszcr Jiszuw. A gute mos far dem zajnen gewen dl fajerungen fun dem ltn maj. Men flegt kenen ajnzen befejresz, wl fun Jor cu Jor 12 dl bawegung fun arbeter kahal ln dl gasn ale greser un greser un mechtiker. un wl dl masnfarzamlungen waksn ojf a silchlszn ojfn fun Jor cu Jor. A min wunderlechsUmullradhte kraft 12 gelegn inm dozikn gefli fun wuks un werde. Es lz gewen klor, az der doziker wuks lz nlszt blojz an aritmetlszer nlszt blojz & mater- Jeler wuks fun kamus, nor ojch a politisier wuks euglajeh. — un ojch a morallsz ge- 2elszaftlccher. Der prestiz un dl haszpoc funm arbeterfllgl lnm Jiszuw zajnen gesztlgn fun tog cu tog, blz dl arbeterszaft (organlzlrte in Hlstadrut) lz farwandlt geworn in dem onerkentn un getrojtn flmdikn kojech lnm Jiszuw. Azoj arum lz dl fajerung fun dem ltn maj in E. J. bcmcszech Jom lbergcwaksn dl natirlech basztlmte ramen — .un fun n klasn jom-tojw iz zl ojsgewaksn objektlw In a nacjonaln Jldlszn Jom-tojw ln ejnem fun dl greste nacjonale Jomin-tojwlm. Dos iz gekumen durch dl lozungen, wos far zej not gekemft dl arbeterszaft: wt Jidlszc allja; jldisze arbet. Asach mer lz es ober gekumen fun dem, wos der lter maj lr gewen die efntleche demonstraeje fun dem gebürt un ojfkum. fun dem wuks un ojfs'ztajg, fun dem arbeter Jiszuw ln E. J Dos ls gewen der grester gcwlns funem cijonlzm. Dos hot geszafn dl garancje, az die farwirklechung funem cijonlzm 12 a megloche zach. Wajl es muz do batont Do un dort klajbn zieh cunojf grupkelech ׳׳wern■ 112 dl farwirklcchunga-fejtkejt fun un grupes. men farbrengt un men dlskuUrt ‘"*"'“י' י ' un do un dort wakst ojs a grojser tanenctiker krajz: a horal r Dl fajerung hojbt zieh on in ownt: crew < ׳•m Un maj. Dl grojse HlstadruUgebnjdes ln " ”'€t un der/״ zajnen bagosn mit licht, mit j transP°rantn fun kcllrte, 1 Cht trogn dl lozungen fun 5״,n jZ2 ״.jnt־n 0Jch langen mit w ״״bSer7™ " ״ ״״ ״״dtor per ownt iz gewidmet farszejdene lokale fajerungen ln di farszejdene klubn mit dem cijonlzm. 12 gesitanen unter a fragecejehn kolzman 8' hot nlszt gekent derwlzn wem di fejikajt fun jldlszn folk zieh cu farwandlen wider ln a folk fun pojerim un arbeter, fun dl ״wos mojem dem mojer un trogn dem szwerd". fun dl wos bojen a land un a kultur — wos kenen farwandlen dem rholem fun a Jldlszer medlne ln & wirklechkajt. Un dos wos der chaluclazer arbeterklas hot es bawtzn cu zajn. dos farwandlt dem Jom-tojw funem Jldlszn arbeter, wen zajn ojfkum un wuks wem demonstrirt ojf aza prachtfuln ojfn. ln b\ nacjonaln Jom-tojw ln Erec Jlszroel. . M . iw-Wh vn?

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.