Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1946-04-26 · 6 (26.4.1946) · p. Seite 5

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
1 (1946)
Issue
6 (26.4.1946)
Date
1946-04-26
Page
Seite 5 (sequence 6)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
64% known words query
IRI
…/7242850-8596732-10081132--054-10067861
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

No entity mentions on this page.

OCR text

1־ UAJTIk. י(.. APHII. ]94(1 LMI/.KII WOHT t\P IBERZICHT Fun der jidiszer Prese In ejuau tun Ui lccte nuinern tun Pariser ünzcr Worito dem artlkl tun M, Bztrlgkr ״Dos ujz hot a rlr ge ton״ . . . a <vr rlchtlkc bamerkung: ,.Niszt culib ״hlper-extremknr holm mir a^oj azart awekgcsztclt eil kultur-frage, wl *Ich undzere referatn oj/n kongrea, in di rezolueje* tun der kultur-komlsje, un in undzere szriftn Mir wlln blajz za}n ionsekwent. An orgunlzucje, wos hot ojf ir ton ongewribn: Jidlsze kulturl muz sorg» derfar. az ue' rol ot di kultur derkenen. zl popuiariarn, un lartitn. Und derbaj muz gehandl* wern radikal: Jeder Jid was denkt oder zogt. ir, er denkt narjonal. muz kenon zajn kulluv. muz attle hajnt a klejnem tajl tun zajn fu]t opgebn Jedn tag ojf cubakencn zieh nur dt ejgcne ojcresl Awado zajnen gerecht di. was zog»: az a rugobwuj wu me4 lernt dj kinder ojs a bis! ):disz. oder hebrelsz — Iz wichtlk. 3' (z ober Llojs cjn trit. un mir . . . mir hobn u langn v,ck cu «cjn . . . Un ojb s* zogt emcc. az mir hobn ka]n meglochkajtn ojf mer — iz es derfar. wajl mir Zonen niszt fulsztendlk ibercujßt. az men darf hobn mer: woltn •־»ir cs tursztfitxcn wf u muz-zach, woltn aie :nltlcn ajngczcct «eworn un es woltn geszufn gewom teglcche szuln. a dank welche s’ wolt zieh antwiklt a kutturclc tetlkejt ln brojtn un tifn?.ln tun wort . . wolt der gedank tun aojfiebndlk jidlsz tolk bakumen hojt un gebejn . . Zainen den noch nojuk dacu kamen tarn? In a cajt wen uncJzer kulturel lebn ir aztark opgc'sztanen. - rulibn farhrn tun dl beste kulturele kojehes. — in dem leetn mllchome period — Zu]neu meehujew dl jechidlm «vas zajnen Ibergebllbn. cu ilcgn un far- *zprejtn cwlszn di ba*jio mns» dl jidisze kulttir * In Und zer We״ driki o\s L özalitun dem ganen wc׳}tok tun der szrjrit haplejta. Noch di Stuttgarter geszeeniszn in a zer szurfn artikl. wos wert tarendlkt: Di Jidbzc Juvrm welche iz baginen in dl botn Iberfaln «eworn plucltn« un umgcricht. hot zieh closmol niszt gefast Et.szcr der tar. vi ojeh in andrer tojtbucl; eugekumen der na]er korbn Di jicHszc Jugnt wet ober dem dozikn tal niszt farszwujgt» Woj cu dl. wos wein es nochamol problrnl Dl dozlke merder-kllke wet bacoln mit ire lebrts. Jo, mir zogn es ofn. Mir wein dem fa)nd tun undzer ganen bitern do-zajn. ojsgis» ojf zejere naclsze kep. Ojf ze]. welche zajnen dt direkte szuldike tun undzere lajdn un matern-zirh in di lagern tun Dajczkuu! " - - 6. nowember 1S3S. wet zieh niszt Iberehazern? / A Jaszcr-koacb h I. Szalitan. In der zelber cajtung «ctinen mir Wejcuns vnt/cr der Erec-Jisroel-komisjc tun elcher mir nomen arojs a zer charukrLstLszn moment. Der Amerikaner mitglid rn der komteje: h' Kram, srtelt *ejnike agn: Kram: — Halt ir zieh noch bajm forszlai:. w׳ns ir :1t gemacht mit a por te« curik *־ ojseu-;trekn a hant di araber un 11m mit zej :iterhandlungen? tVcJcman: - Jo, Jede minul. Jede szo. un dn tog. A mitßlicl, tu» der Erec-JisrockUke körnige 1נ izezogt: ..In di lagern hobn mir ofn Jüngere, Jidisze ontlrer. un a sach )achter hobn gehat dem njndruk. az dt j'/ike JungelaJt, hobn a basztlmte. faszi־ Isze mentalitet tu» hccherkejt. ~ u׳aJJ es derbaj do a me]nun«, az di jidisze jene Iz faruntwortlerh tar di dozlke derajnung Wajcman: .Ich bin paszet dersztojnt. Ich >b kejn werter niszt. Ich ken mir forszleln larblterung fun dl dozlke JunKelalt. ich!n ze] fnmtejn. wl zej zogn: Mir wlln kajn *ec-Jlsroet un kejn zach wet undz niszt )hultn. Dos iz niszt kejn faszlzm. ich warf arf op. un dl sochmit warft op. un untertlct niszt kein tcorje wegn an ojberensL." Dos ejdes-zogn fun Wujcmaneu U ojsge- *rt geworn mit «rojs ojfmerkzamkcjt un!innung fun der komlsje un publikum, 8כ lz bnjgewcn Wajcmans aro]strit. Der forzicer hot badankt Wajcmanen far ]n objektlwn un ojsnrleche derklerungen. 1)i»jt' t Di ricliükc demokratje. Dl katojllaae cajtung: Dl Nation ln Bern hot opgedrukt a lengern artlkl: ..Der kamt lar a jidiszer naclonalcrhajm־‘ ln welch» a״ wert ojsgcdrikt dl fuUte solldarltet mit di Jidisze toderungen. Ale kriaUeche /elker. wos zajnen amol gezesn in felkerbund, torn nlsit derlozn cubrectin dl bavtcchea. wo« m״ hot gegebn Ul Jid». 3' lz niszt in dl intereaa tun England nochn zig 1» krlg. forcuzecn dl politik tu» wajan-papir. Da> artlkl lz baglejt mic fU bllder fun dt jidisze dorgrejehungen ln Erec-JtsroeJ/' Di liberale cajtung Freie Volk, apellrt cu England in an artlkl: .,A folk 2ucht zajn fotcrlimd”. es 201 folgn dem bajszpil fun der klajner Szwajc. wos hot in 1940 eiterndlk Jedn log. tar a naciazn iberfal. brajt ceefnt Ire tojern tar di Jidisze plejtim. ..Mir (!erwart» mit grofs szpanum; di baszlu.sn tun ..Laboury“ in der Ercc-Jisroel frage“ * . . u» in der eajt, wen ojch <li weit pruwt szojn wein tarsztejn dt nojtweqdlkejt tun a jidiszer he]m in E. J. — bamten undzere ejgene jidisze ..tarzorger“ curik ojfboen dos Jidisze tebn ojf eil kworim fun zejere eitern. >zwc>tcr, brider un klnder. — 70״J, dl tempe kep wlln niszt wisn oder machn zieh niszt wisn dir. az a2a bin Jen wet un ken niszt kejn kljem hobn. —Un ansztot mit cu hcltn' mit gecjnikte kojehes, derszlogn .zieh cucubrechn dl tojrn tun E. J. bichdej cu dermegUchn a fraje alija. funm ganen iberueblibencm rejati funm ejropejslzn Jidntum — bamit men zieh cu legn sztckns ln dl reder, un aztem dem drang fun der azoj wejnlker Jugnt. äch eu szal» an ejgn wlakl Andere parazojnen fun der dozlke kategorje-farxorger, hobn ojfgehojbn a gewaitikn fiztum wen dl flrer tun dl fzejrllhaplejta ln Dajczland hobn eich opgeaogt cu szikn dl Kinder Jesojmim in Jeaojffilmhajzcr tun farszldene ejropejsze lender. OV hert. wos dl dozlke pamojncn zogn wegn dem( (Jidiszer arbetcr-fcamltct Feldafing, i ..V/cmen es zajnen bakaot di badingun~ gen. in welche es lebt dos ibergebübene Jidisze kind. <״a)n dernerung. gezundcusztand, un dercu: zajn psichtazer cu• sztaml noch di grojzame ibergetebte 4 Jor Hitler-rezim un ject dl niszt-meglechkajt fun a beeraesdiker normaler szul un dercljun« — wer ken ot dl aie baüinuungen. hot mit beemesdlker frejd ojfg^numen di jedtje. az dl kInder wein in die nonute teg hobn zejer he-rn. rejer dereijungs ansztalt.?der fachszul, u. a. w.M Lajder herszt fn dem Jidiszn lebn ojt der ongüsz-amerikaner-zone in Dajczland aza hefkejreß. az 5' hot gekent kumen dercu. ar der C. K fun di bajrleze Jidn hot gelegt a w־etn ojfn arolsfor ton di klnder kejn London . . ." ck In ..Undzor LzUme“ lPariz- TI F drüct?ich ojs: .,,Mit welche recht derlojbt men zieh es cu bnncen ojfn mlzbejach fun poUtls» cltn 'wi di :r.echabrem alejn zogn es ofn י : umszuldike jidisze kindr-r. welche zajnen kojm opßcratewet «eworn tun nad^tl^zn eehenem Aza uerklerung tor niszt g).1>ch«il- Uk ojfgenumen wem. Es muz ojfßehojbn wem in der jidiszer weit aza szturm. wos 201 mltn?«zojre«z arojsrajszi acclche wilde gewiksn.‘ Der Onhojb funm Sof FCN WARSZKWKR GETO Dune kure hobn «edojert ojch <h dozlke l-irmuhtetn Air \7. «ewen rujlk un sztil Punkt wl «elejmtc für szrek. hot?ich keiner »j.szt «enrt Inn ort. Di onweznde merder hobn 2ic)^ arumgcl:ukt in Jedn winkele. Zcj hobn batracht jedn kegnsztand Zejer blik iz gcfaln ojf di serwirte tl.szn. ojf welche s' iz noch gev «. 7» a slmen tun a geprawetn molcajt. Wos für a fajerun« Iz do forgekumon? . (nit zieh mit u ironlsz szmcjchclc a trog ׳.:*•ton. ejner fun dl dozlke. welcher hot geit.xt an ojszen tun a brutaln ojswurf. — cu hol wer tun ajeh ge ha) ratet? -. Kejn mim ha]rat. — hot im her ö. geentfort. — mir hobn nor gefajert dem geburtsto« tun majn frnj. Un dl dozlke zajnen takc farbeteno gest. frajnt . . — un hot noch a kurcer hafsoke eugegebn: — - Cu ken ich wisn. in wos für an angeleunhajt iz men cu mir gekumen? Jawol. bald wert ir we^:n ales. inforjnirt . . . Natirlech must ir wisn?! Dos leuitlmlrn iz tarendlkt. Ejner tut a biik cum andern. -. Al20 bite szen. Ir her B. kurnt mit und? ... di Iberikc zajnen traj! Do hot zieh dl (roj B. niszt gekent mer alnhultn. ZI hot srojn mer niszt baherszt dem stichiszn ojsbruch fun spazmen. Zi iz rugefaln cu dem. welcher hot arojsßegebn di dcdzjc. -- Majn her . . . bltc. nemt ales cu brihmtn pold. ales bin ich crajt aw'okcu- «ebn. abi nemt niszt majn man Un 21 12 f&rgnngcn ln w״ajterdikc spaznen. Jener hot zi ober la]cht opgesztupt Werndik ober «erlrt etwas tun Ire trern un werter, hot er gcJasn un kalcblutik opge• entfert — welndik zi barujlkn* ץ׳ — Lajder Konen mir niszt das ajrh culib ton ... S' handlt zieh niszt weg» kajn gelt . . A wichtlke ojstorszunß. un mer gor- Uiszt. Zajt rujik. der man ken zieh rotort ahejm Zi hot zieh ober niszt ge!02t Ibercujgn. un niszt ge wolt optretn tun irs Zeendik. az zl wet gorniszt pojln. hot 21 a zog getan — ojb azoj. ge) ich mit im! Ich wil alejn niszt blajbn . . . Blte! Mir hobn gar niszt dagegn, zajnen di lajt maskepi ge wen, un cuwarfndik a diskretn azmejchi cwlszn zieh, hobn zej n 7og getan: — Mir gejn! Forojs zajnen gegangen der her B un froj. Unter der xztarker szmire fun Gestapo י n Jidisze poHcej. üemszcch fun?ujt 2 Farn tojer hot ge wart a grojscr. gvdekter l.Lstojto, In welchn s' zajnen gezesn nach ejnike brojne , heldn׳. welche hobn di on- Kumende korbones b.״u2e״:nt mit fhotze*׳ o.Kdrukn un kloles. — Dl farszoltenc hu nt zajnen szojn do .. S7neler arajn. farfluchte . . . Der bafel lz momental ojsgeftrt ceworn. Dos zajnen szojn niszt gewen kajn menszn, nor poszete ojtomatn. Dos ojto hot geriet In der rlrhtung ru der ..Genszc-tnÄC“. Er lz geforn lanezam in noch ejnike minutn zJch farhaltn. Oj^ztajgn — ir gefaln plucim a haket — ober .sznel! Di ums• likleche zajnen sznel urojsgeszprlngen funm ojto un rsjrren «eblibn sztejn wl farsztajft A kurce wajle zajnen alc ge wen sztum Es iz wi forgekumen a kurce baratum״. cwis2n di wampirn Un endiech iz gefaln a decizje ׳ Forojs. marszt Mit reztgnacje un aropgelo2te kep. hot zieh dos por gelost fnrojs Zej hobn gewt8 niszt ccfltt dos dernentern zieh fun zejer sojf. Un wirklech, rej hobn nb-rt bawizn eu \v׳ ׳*hn ejnike trit. un di szttlkcjt fun der nacht iz ibergerisn ״ewom durch ejnike hilchlke opklangen fun rewolwerszosn Di bcjde hobn zieh u wakl getan, un arojslozndik a kuren opgehaktn ojsgeszrej — zajnen re] gefaln wt arunterseszosene fejgl. Ein szos 1\ cwejter. un adrlter . . . un — tarendlkt ojf a radikaln ojfn dos nu.tomH? fun umszuldike korbones Nochn npton di dozlke . arbet“. hobn zieh dl lajt rujik arajngelejgt dl plstoln in zejere taszr un ajn.utajgndlk In ojto — zieh awekgelort cu der wajterdtker ..hejUker-teUkaJV* Der dozikrr tal. fun Jener hiMorls/er. blutlker nacht — 15 niszt geveen der ejnrtker Es hot rctrogn dem Charakter fun a akeie ln a masnfarnem Der rojb ftm der dozifeer nacht. 12 opgenzact gewom ojf et leche un 50 nran mejnstns ongerrjne un tettke perrenlechkcjtn in goto Nochn farendikn di dozlke . meloche — hobn aie geto-kar.'vanen bakumen ה bald cu roj men di korbones fun der broiner bestIJe. nut der olsdruklecher onwa'run*t ain-cu-ardenen sztile lewajes Der dozlker lsl — wl ich hob 5m>n ojbn dermont -* hot eedint als sl״nal ru wajterdike. ernste geszeenlsn Der!älterer cetohorizont 1׳ badekt «eworn mit a gedieht» srlejer fun trojer. ,ekin lar lebn, lebn lar kowed lebn ar ffrajhagt, lar algemejner trajhait! Ai 4em lz geiuunen » rlchtlker taUer Io ,VnsSMt Weg'1 In an artUcl tm » mJtgUd fun C. K. Dr. Gruniiaui - to welciro ewiszn andere wert gezagt: ,.Ojb mir zo\n *ßie jo darin Uarcfc dem. *08־ mir Juzn bu» undz״re iä&dertech Lrr. kajn England, breiigen cum mlrdejsLd do« teere «ms lz undz gedUdn m«a> mir doch apwarfn di IrajnUeche «jaladung fun Eßeland in onbiiSc funm pottUszn fejmf. welchn mir funm on:״ » . Es zajnen noch fa/lianen J«tn. «04 hobn ntszt gelernt fun der lecter bittrer der- *arung un fun aie leiscje». wos <5: hWtörj* hot undz wgebn. ün eu di dozlke gehen der Band. Hichilk iz di nemtjz «eiche b*l»5jjAe£ *z machrt־waitch umehurjwjlch mlmejcl־* }»rjm: Ch G t. ־< dzaad W o*, lernen und** di lecie M-r 2a!n^n rzojc ב genajent }ar ojf der Lomir zieh op$ebn ± din «ciieafcn. Wo; hoon mir 0}«getan tu? der.osA* Kumt men m lokal fun ütr ' je zet mer. e;ne^ce mtrmn, ln a tejnsdl *z 1-r 1» 2/*ncn pust. vjk Le*-kr»rsv kuar.‘ kinu* kejr. ejner* niszt DaJcegr. bat zieh z-JxiLjXk'ivnt icrafs a kleine! fun untiz ara;1ut״h>zn .r, &zw^rha»di. a tei* tS tonen un r.^eh reiche nsrLMkeJLn SfCE ken trefn Mrsr׳. bachurtn; :r gas gpftArtt mit »intern orent 64 wetnens ta- 1ml}e ameeherike lv*ba noch niit o Jot curik «,*mordet undicre nonst^ un t-a}erste. V L?«rsnen 6: CULULN tun jedn einem fan ־.»;dz w«;;;:r liubr. z^־h gegebn ujendlk in 6. vorder, ojf d; Irontn un kancentracielafrernr׳ :.ach der bafraj^ng wein mir baj Tede xelegnha;*. riskant** nemen ir. dl mer der fun undzere eitern In dem hobn mir .» tränen karges»? Ale f^rgesn. cum hadajm Ober <11 fa52istn raiko! hanvmlm hobn ln undz UjdtT nl52t furgean 2e> 10}m ojf umtzer lebr. ojf trit un szrtt. Ojf ejn ort htfor. umbakante fajztftuzt morde r dentmrdet a jidiss JUiyl. un ergee linderst — ojf an andern plac irr Dajczland — hobn po;Usze A K. ermordet a jldiszn poitejant. Er.;ec w׳u hot a daiezszer faszl^t in rr. uniform fun a poliejant ce*zlogn a jidisz jtngt Dos ir forgekufflen ln Furth. Un ject. di lecte geszeenlszn In Stuttgart. v\; א.׳ zajnen nochkupirt gewom di n?etadn!un <h h!Ü<rL<tlszv banditn. welche tra־.;ndik uniforme» fun der demokruUszer na»-do]caszer poacaj, gemacht an iberfa! ojf der pdtsrer bafelkerung ״׳ lajt f^r undz a genug tro*rlkn munter, un s hot wa|t׳*r gekaut a jtdlss lebn Un cti wi.de mordf; tun d: pujlisze faswo? hot sTojn gekc*: Jidisze leb ns für der kurcer rajt no^h der bafra- }uust für. der Hitler mam52ole^ Mir ivAun fwh ::pgetn .. dm wechessbn az mir sefmdn zieh ojf der bluUker ejro- I>e:y2er-erd * wu 5 iz 01 *gemordet gewom 6 miijor. ״ in undzere folks-beider. Rirhtik az Hitler U szc)n mtr niszt. ILizrte taln.utim zajnen noch ober in a genu5.• :׳ro;**r col farb'ibn 0}f der fraj un 61 w**.ld< szakaln 10jm ojf undzere ledv-c. Der .*:er für. der weit!*gäbe undz. hobn mir szojn gehat di gelegnhajt cu derken*•:; m tos-tegJerhn lebn noch dzr Si<z% kukndtk ojf dem. was a rmf«;ejt tun ,:ndz hat gekemft heidisz in d: rejer. fun <h ahrte armejen. tojjnter fun undzer jugnt hob» 0JsR*ftU di kadm fun parli•? rnen-kamf in di welder. brengvnd^: 5206» der da}«er »rmej. hclfndik azoj an»» di eL1mnkrat;es ln ze)er zi״־ gwn dem mejnzamen sojne bazien mir noch nlxn /«>gar dt recht wes hobn szojn aftte *1. bz-?i :te . Undr-r }:dlsze p.rlreaj iz f.*.rbofn •״»*wer \«>r dt h.t2i«:1e chuc/n. dt *znhhke ״n di lecte rwr1׳ weH-,ufr!'..tc5 ׳ - ze;;*r 52 e.i )0 dcrlojbt Un 2-») nucn takc o»* w t »tf: 0׳f undzere p!e»re^ Der trojriker sztkzal fun uncL*rr feuk 1י> der״'fun undz nemrn a d u^zpil fun und-?err )veiriiszf ueto-kemfer v.clrhe hobn 5ar- U\»dlfct nlv* nor zejer et»:n lehn * ״ - . •a‘:e dem kowed fun Mrfiszn fa!k: cwm• ‘*emtik di hnler*bancN4:• cu haHn dr*} <U*- v־iÄfe< SS in kamt gern zej Mir pkijbr. az dos! ot ba*sUn:r nisst sebrach: kejn szedn d. NVr fark^•'. nucnי Dl m*Uwln 2'0» ׳ י*ז .. m.r ״ vj» gu4 rlrh 0*sUTU<n kedej 2»•‘! mt tu U&n mer;־!' .־י־:» s״.*!u U d; cawvie <\' ׳׳ n / ,an dernro-dete »dn durch dt ־•*.״ '’;*tn miVol harnmrm FX" der k*cN'»!un (Wr -# '״ ־־ ' '■ Ir 4h! 1 % 1 I 1 i! a L n ft מ aa m v m -סי nd -eo »mr ret ie- HZcn U• UL. Ut Ick los bet es. her otk ot•־ aie et* ehr dr.- utreun nit.;t h* .}nt n-*. laet ^;r״ זי. די äer קי-זצ »kh VMl eV.w ׳ .

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.