Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1946-04-26 · 6 (26.4.1946) · p. Seite 2

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
1 (1946)
Issue
6 (26.4.1946)
Date
1946-04-26
Page
Seite 2 (sequence 2)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
62% known words query
IRI
…/7242850-8596732-10081132--051-10067860
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

No entity mentions on this page.

OCR text

ZAJT 2 IM)/.Ui WOBT FHAJIlk. 2t. AFhfj nr i B.Or»n!cJn Mir Cum driln jor-iotf siüht vRtydei vü Refln» Bfeanowik* aoht• «Jo! Rtort״ B*m1 nw <« v»*4 Cbnrtnc Lobllner auht kroj' äaberg. S***e Mi btj BUiysl cuebt ktoi' ■MT Wort*' B* BmJbn «, Fertiger 52»r % Tract. tfn Warn Wdtrr. Ana an Aff Äitföberg.; Io jedn men&zlech harc derwckt zieh a gefll fun grestn derechcrec far di Warttetrer heldissc geto ojfwumdcr. In jcdn metUBüech harc derwckt zieh a slmpatlc cu dl Jldiizc hero(s2e martlrer, welche hobn geflrt a raechtlkn kamf kegn di tiranen fun ojropa. E& 11 mer wi cu bawundern. w| azoj 00 baj woaere badlngungen der kam! iz!־0׳ flrt geworn. Fun ajn zajt kemfer mit a fr;1j־ balU Ideal, on milltcr un מס specjclc klej•׳ «40. un tun der cwejter za)t oJsge&zuUe ttdtstn, tiranen un merder, wos hobn derbaj bartet di najste krlgs technlk. Der War* «*wer geto hot doch ojsgehaltn fUUch langer wl dl gante pojlisze amiej un azoj lang wk dl ejropeisze grojsmacht Frank״ nUch. Wl azoj tr dos forgekumen chrono*!ogta. In aprll HM2 hot der prezes fun Jkin-Kat ln Wanze, wos ho! gecejlt 600.000 JIdn bagangen zclbaUnordJFIl hobn niszt farszta- 0en «ajn tat, ober szpeter iz far ulemen ktor geworn, ar er hot nlszt gewolt zajn kajn Icbedlker «}de» un euren di naclaze merderajen lder zajne folks brider un tarwester. Untern pretekst fun szlkn aitn&zn cu ar* bet senen 2 mol teglech lange eugn mit centliker fl Wagonen, ongelodnte mit Jidn. geflrt geworn cum toJtn-lager^Trebllnkalun dortn zenen zaj glajeh umgebraeht geworn. Dl ernte cajt hot men nlszt gewust wuhin <U transportn gehen, ober szpeter ln chojde« ojgust hot men zieh alc derwust, fun dl wos renen ontlofn fun dortlkn szojder- Uchn gehenem. Dt Ibergebltbenc 60.000 Jidn hobn baszlosn tich cu retn un. ar faln iz nur in kamt farn kowed fun kolk. Aiemen hot baherszt e)n «eciank; nekome cu nemen in dl hitlcrlsUszc merder. ln geto Iz klbr gewen. az men muz rieh forberajtn cu a antgUUkcr szlacht. Fiberhaft hot men forberajt bunkert. erler unter der erd un ajngeazaft gewer. Dl geto organizaeje hot Lieh farbindn mit dl pojlisze untcrerdisze 0rganizac]c5 Zej hobn cugesztelt granatn in n nlszt ojsgcfertiktn custand un in geto hot zieh ongcfangen a prodükcje fun ojsfartlkn granatn In der geto organisaeje hot men nur ongenumen 100 % zlchere menszn Masnhuft 13 gekojft geworn amunieje un di pra)7n zenen dergangen cu fantastisze sumen Dl wos hobn zieh gefllt amzlcherstn. dt mltgltder fun Jidn-Rat un di beamte, zenen \d a gewinn log in col fun 3 MO ptrxon arojsgefirt f?1n Kcto un glajeh farnlchlel geworn M S •S hobn farlangt no^h 5 000 j)rln narl. TrebUnke ober dowucit ir 3eJ nhzt gelungen « forgekumen der erszt*r 1 Ajdrr.*«tatid in junuar IM3. ln geto zerren Reuen 570p n fun Teben< szulc un Alu;..ns I>I Dajivn. <U cjKntlrn״r /un dl szopn hobn gemacht zu «roj.v un k05!״ale nv^iln Zej hob״ dl Jidbwr arb״׳ Ur far.'i׳ i.״*N az 7e) wet jms.n w<4JI 2<*j /e״M1 pr׳AlukM^״> uv. u btm tm <wt pr«־d:Untern pretek:.״ f..:: h.: י s c1״r ar^T nobn th /Hb* do)rzii?c thnkron» mit u jmu:׳״ nunc - gefirt a t״•d fun d: Jidim* arbeter nun umszlag plar u» fun dort 2emn /ej »•pu.uvportlrt gewurn noch TrebUnkr un u.nn:(*• bracht geworn.!ה merc fOA'i hr,״.;»SS mau mit a ciwiln ojf der Mile gas farr/epet a Jidlszn Jmc:en׳ man. Der Jingerman hot gla)rh reagirl un derszosu dem S S mau un ciwiln dajcz Szabcs zenen bawofnte S S mene ז ara n ln geto un svu.un zaj hob» nur getro.n glajeh der5/05n Der tat hot gekost dem 10״ MO korb״״״ l). Jirfix״ m/icjf hol »)nue»״־ m n 0»w Ainflro »ewlsn (JJscJpiln ZI hot .troj^egfbn a biule* Un wfgn <h angelfgnhajt. on xogar oj4gehonwn ln geto Df organlzacje hot ongehojbn ru lernrn di mUßllder praktüZ um* r»-׳׳׳n?!Wi inlt ••׳'•־r. Dl 11!,״/״׳ hoon .׳ ׳woit paraUzirn dt Jioisze ־.jrtf; /:.tfid•; iun«.:ung durch ewakuim dl •,/ j:!1 S'111!• Aimans ojf andere erter u,; nrt«r< sztei Di direklom hobn eugeruuiikn Deserc farflegung. g»Jte •.vtnr.un :en :..:enc kleJdunR. c׳bfr kejner oot!׳) mt yfglb)bt Dct rnller Iz gewen. »r 61 •:.i.inen fun di :uopn zenen onlergecundn •t •Aiiri! un J-!c iz :»vek mitn rojch Di ent-;.zpll hot •/.ich ongcitojlm. IJCIII 18-tn April IS43 hajnacht liobn di 1 b>crw;Uorn fun der organlzacje «emo’.dn der onfirimg. az di goto!;renen wem gedieht un .■zu־-rk arumgeszteit mit nsje kordonen p&jhs-e un letfsie policaj. Dos 11 gewen der rejehen funeni bluMfcn sspil' wos wel Jdch ׳.!ajcli 1 nhojbn D! nacht iz szojn kajner ntoit ce:^!ofj) Di org3ni7.!cjc hot b;»zect di lokal« fun Jidn Hat un Ordnun2s־D!n5t K B 300 0rgan.i1.wrje mltgjider, äjfszteMer ajngetejit geworn cu S p£r*on.!tut un bezect geworn ojf kamfs punkto 0 fri zenen 8 s mener ojf 4 n arajn In geto. B$ hot zieh giajet! ׳,uw a formele azlacht. Di 8 8 hm zieh Stk gecojgn. iberiozndüt ejn maaztn *«*u *' sztert geworn. A cwejte grup׳• s g b kumen. ZI 12 baworfn geworn a n Krt * un in panlk hot ri sieh crurlJcgeeojgn u urg 12 ongek uroen » gancer garntton mil mit a tank ln geto arajn. A 13 jerik hot tm untergeeuiuin un derbe} *efafn kamf mit a heroiazn tojt La hobr. zieh c: liojbn regulere szlachtn bajtog un &»jR- 7 wochn hobn gedojer* di heldia.:״ 0)1 di gaen, ln di hajrer. bunkers. fceisr» cum leetn graust. A klejne col wnen <1«t& di kanaUmcje rem arider ojf der <4/11*3 kKC״ ai *1(מ Vi naci merder hobn geworfn jui bmbes in di Kanallrscje iajtungen fa'-hfe] megleeh cu machn dos arfberb:ic •men ttci. ojf der arleier iwjt. Cum tu: Main r ׳ar. fon Der 4; 1 na L reglf Sowjet* *Äikn!4;nk! recht u UmrUt hot di geic ornanaacje apehn eaA»»-h k der weit noch hilf. Kejner hot ka)n hilf«. teilt GletchgUtlk hot rtrtf cagekakt dt achzoriesdike weit cu di herouze un farnrajfjt« kamfn kunerri Jidisjn get« V/arsze Dmzlst hot ojeh gekernt! Vr b^jmar׳:. Ubier Warsaewer arbeter tu« Artur '/,yft! bäum Wegn hilf far di geto 0jfsst*»f!cvT Ak! Astral Protest kegn der weit fun glajchr;:־ ־«»' cu pmam di Warazewer geto kemfer Ir Artur Ayzri- 0jf c bäum baganeen- 7aJtUfn«rd in 80מ׳־>.1א stertum. In dl sziwchtn tz oje‘« geta.v. 5*31 *:^g; u Dos Geto in Namen. Grawiur C11 EpUioic heidum tojt der komendunt far o'fsztand. Anicicwicz a chawer fun Hanfvagc iyjjt^zu fun ilaszotner-Hacatr un hl bakantc un ut&- bakante pcm־ni*chkuj;n fanen. ojfszt.1n<״ Ale wos renen 'gefar.r.cn K<־w,-.rn m >»;׳ .«tanrt zu.en &p‘rnr,5)10r'.irt ז!ג־•' .:ז!■*•״• plajdanhlgitftut Lub.in un :י t.ijl rw-c!.;r׳i Unke nehn Malku; ln (tet<׳ zenen;:ntttekun-.c:« :Vt J.U►•.•״ itl<rntc •*1 profcs״rlDalab״n. Ai..1rur. C..jtbc der grojser ׳ander p^1cfn׳>.^ K׳.:cjak. der histonster t lechok 57.»p*r\n: Brandti/teter Dr\RmRc!b1um Awrc.hi.m Cr--;1!tfr. di Dzojnt direktorr. mit« general d.r--Ltcr Xeusetadt berosr. un M hl andere Mit« faln fun Warsz-.*wer geto 11 d: .•׳j״■ stik fun umgekumene«: Jidntum!« Po>ln 'S mit a halfen mlllon Ciwlszti dt ev. .1 far- <./nltn geworn da«, leb« fun 3 milior. Kinder un jugntliehe Dem W Ma) IW hot zieh ßevr.dtk* L heroisze kamfs r!>opec fun V.‘jrszew״r ceto rech«! mein &c' xs Di d m'-erg raub ׳ praktil 1)eszrl recht, ren t? saafun anneir. r.or a monte Wen terr.ae ale ar farbr? Di 3 pojel-j o)fn r a rcw< onwer nale 1 Ch. SuchoJlckl Der Onhojb hinm Sol’ Sun Warsiewer Gelo I. (Sl) DER BLUT!HER FRAJTIK-CU-NACHTS Ren — a<lureh rujlk. un Ui lU'to-brifHkc•״ runc hot frajer opRectomt 1 A barf fnnt wln«t (41)! Pem fakt, welchn ich wel do dcrnioncn 1ת majnc szures, un welcher hot gedint als ״Prolog“ zu der srpeter 0JSRc52pllter drame. — hol gehat zajn orl in dem. emtn halbn choJdc52 maj, 1942 — der genojer tdg in welchn es 12 forgekumen, iz etwas szwerlech cu gedenken; cullb der algemajner nerwn״ons3trengung in welcher mir hobn gelebt, di ״derwujl*geretotc fun taljcnshent. Eins, welches Iz Jo gedenkbar un weh che3 hot rieh tlf ajngekrlct In Jedes zikorn: 12 der nomen mit welchn 8׳ iz gekrnint uevom der doziker moment als der blutiker frajtik-cunachts“. . . Dos lebn in geto iz zieh bi.׳ geflosn gnnc normal. Jeder U 7A< farnumen mit 2a)n tegiccher Kejner hot niszt gepruwt Mn. a/ dch on a szwaree chnvare geto-htral. Fluclm hobn rieh far.vpreit klan< . dos mit v. bUc-smeikeh;17. ,.epes־ rieh farn warszewer jitl!11um Di ״'׳ JedlJe» zajnen gegangen iun »'jnem . Ahsi andern, un Itobn geliat fac^uiuartlkc men. Oenojes, wos un wen , gre)t zu*1 44g hot kejner niszt gewust Di ernste bar; ober cu di klangen, hot bawi/n dr: wos In dem log hobn di ofirjcle jiu stituejes frijer wl sxtendlk bafra׳ gj boomte fun der srbet. un amlcre י •18 ימ0^ו»חeratn cu rien In der hr)1n wu1*^ ojscumajdn umziste korbones D« r וויי־״ ־ .: f;1 Di nacht iz gewen a sztiie un a kile. A lajcht mizrach-wmtele hot geblozn yn t׳e״ Certlt. Di «asn fun ceto zajnen szoj» ge״ wen pust cuhb der poUreJ-szo Nor fun eajt cu cajt iz farbaj 11 patrol. wemens szwen* trit hobn ״huch ich! in der sztilkejt fun der nadu, Dl )ewnrn•!.׳׳!׳ ׳ ^Purrn h״jch un hot zieh bawizn m :.־ pr.irl;• irr durchzieh״ hze lu!(?4r.dn-hrbn (ar.0.״M\ di /imlike ׳״rd. ui►:׳*)!! t/. nt.M11;, ji nur der menszhajt;ewen י3נ 21־ •׳י 1 ״י ui .. ufn s/wvrn szlof!* o r iU h-d wi ue^zmajchU •*זי w: /! woit לי1<ןיו u sod \ Ufn sod der m! n>z- 1 ׳ •jern f.irsztcjt kejner D inher Iw' zi /jrli .unr»* :1:.mtl fun s7w.4)1mi 1< Di!!in . ,, ׳!׳;־ er. I י bi 1 <- •\> ewolr: iujt. in r ׳״״׳. nWzt ir ״ ׳. ul! in• .11 י in. da» aweic th papjrn un nemendjk in h«*»t d^ trajbl. wendet er zieh in an wmtlechn t׳.n Halo! Ifojptkomende fun der jicHszer «.*dnuriRsdinst. Do redt der lajter fun Pawiak. Milor An oficjeler bafel! In farlojf fun ejn .-/oh 7u!n zieh mcldn cu mir 20 man. welehe baherszn gut di dajeze *spräche. Za) zenen nojtik ru an extra ojfgabe. farsztanen! Cum bafel. her obers/arhrer, hot im der dizurntT upgeentfert Der doziker plucllnger bafel hot ufHe urojsgeruin grojs farwunderung un. ojfmcrkzamkejt ba) ale onweznde. ober der bafel iz 0J*Lehrt geworn mit der genojster pmk\U*ehkej\. un cu der ongewizener cajt. hobn opgemarszirt in der nchtung fun m trojrlg-barimtn Pawiak di geloderte col puUrjantn D) dureh1:eürte formalitctn liobn mewcjink m Pawnik niszt lang üedojert. un uort\ .׳ k ave er h.1tM>ke liobn zieh wider ge- ׳:!'־׳ d! m.iMwr t«*נrn. durcli wanen *׳ hobn /rd> .1n/j.sRe!:!u7־t ejncikwaj;; irrojse. gedrkie lastiiR« welche hobn zieh gelozt mit •׳ ’-iTi׳rwr»>rht׳r s/mdkejt iber di puste י; יי י i.1r>/wrmdnwerndlk in der fln• חך׳ /•'(«־"•י tlrr nacht I ו Dos bin! •;.u; יח f ׳ •I'IH 4. 1r׳״ . <lrr ־ •n l!<1׳ 1,1 ׳- r«• Wtl S hM .'׳ ‘.!(•hlTs?.! r I.'. cowrn di h>jp! 3!ח*1/י11ו orc11nm׳!s*dm-t 1•׳!!׳ ־ ur nivzt farmarh» B.i.uun ' * kuir.rn 1» fars/Jdrne an״r»de1!:*• du ho* men ::ebracht far*־/j>r• ״. : stam nachtfrjw*k׳ch־ ־ iz gowen di s /.»}nrn J>ortn. melduji•:( וז mit ejn •‘ ׳.» v Un r.»-h b.r i.ijtn ' .rüder ch׳ it!.׳ /:ch t!r/e>n l» atiwbr,--» U.cr .\ bare, fun f.\r- ׳ ri uv w׳hhv vr hot rieh ge- 1!׳ ichndik daba) farszldcne notirn ־kliniü YU׳h der tclefon. Fr lest (n ' i.׳ \\V' n; .׳ / •.׳ ז D׳ v.y hoj.׳ lu» m v.u\ b.ikantn un zropu- .1 rn .irbciter-tuer B . her*71 ha)nt a specj*d* JiMn-To)w-sztununu In u spectflsz!.iuTlcchn »jszen zajnen ajngehilt (U herhc , j1art4׳rm׳ntn zaiendik baclrt mit di ונ?ךז -erwirte tUzn. un *ztralndc lieht- ׳ f׳> '» Ales hot bacojbcrt mitn estetiszn »US 111׳ s wert hajnt geprawet der geburtstog fun der IroJ B Fa Je rieche toa«sln welche zajnen gekumen nflead di farzamite gest lekowed di Jubilantn. zajnen gewen durchgeflochin 5 זי ‘< י י: י י U02e humor, un untergehaltn d; fre)leche atmosfere. welche hot g*> s3uttn mit n uetchmv; tan dt ho,*־•mir «Urzlech wajn Der zajgvr wa)21 szojn bald cwt־, T'cr ojtom u «ojn vegdvfn EJnctk^a.z Lv* zegnt men rieh, un nv farszwtndt. y ' •a zajn winkele a hejm S׳ hobn noch. bawizn awekcugejn dl lectc ewej «zoh *1 in der tir hot zieh derber! a *xtaה•• ..־׳ energt« klapn. Ntat 0Jsn2״alend1k kejn *rum ^eeh*: hot rieh die froj B reibst dementen cu der ז... un a freg geion — wer dort U? — Ordnungjtdtn5t dZte efnen1 -״ ^v• nisrt wartndik ojf kejn entfer. het zieh dl Ur ojfgepraH un s zajnen arajn 4י״^׳ jidisze poUcJanln. baglejt ober •:l ejnlijc h.echere gestapo-ofteirn Du• froj B U momentaJ w l cern:>.' worn Wos epes fara ,.asokem״ ke5u־n di dortke lajt hobn baj Ir in liojz? Vn far K'ht iz gewen farszttndlech. dos wen iweh* •« lajt kamen cu a jid. 12 dos nisat umrrst 7.\ hot 2H־h ober baherszh un mit a nt erthko sztim a freg-geton:. Mit wos ken ich ajeh dinen majnc hern > Cu liobn mir ge;rofn dem her B ־־- .ל hot rieh a )idisaer pohejant a fres geten. un niszt wartndik genumen dem weg in di wajterdike cJmem baglajt fun äx ibertke Ojeh di froj B. 12 arajn noch zej. — Dl hem hojch!. hobn di Cesta^Ujt bafojln. ibertretndik di s?wet tunm ebner m welchn s hot zieh ge tunen der her B noch in geretsrakt fun zajne ewej frajnt. ־ ke)n *zum pruw tun rtrn rieh fun ortt Wajl . . . wajl — do hobn zej mit a gewiser handbawetjung gegebn cu fars^tejn di nisztfarendtkte werter. -׳ Majne hern — hot rieh gewendet ru di s3tubmens2n der Jldiszer policaj•ofleir — es drot keinem kejn &2um ge far . Ich bet nor wajzn dokumentn . . . un nof cum her B. tajnen mir gekumen ln a priwatn injen . . fun t recht! kajn s: z c Du« wos > rejn s/tur. - pu w*rr. solda natt. sztiX' gewa ojage 12n 1 men: ו!0 szjta webt fus. cimt wos fcag; 2elb Ot farg es-c noej wa; SOd R mit aro ll*r mW orn pek bui 1«) f«. EJNIKAJT LIQT UNDZER KOJECH ale. net cur hot r

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.