Yidishe bilder · 1951-08-01 · Nr. 8 אויגוסט · p. Seite 14

נ?ע.. אבות ראים שטאדק אנמװשטי ידזאט אונז ד׳יייװע5-מ. דש״ דײבדע האט פח דעד ווועצט א שעכבדהויו גע־ סאכט, אױסקויצ) האט מען. אײך נעצאזט, גע ־ םויעגקט האט זיך אונועד'פצײש, או ןבצוט, אח די װע&ט האט מיין םיפס גישט געמון. ענבצ־אינד האט גארנישט געזאגט... און אטע־ רי<ע האט נאדנישט געטנעהטי און אומערע ׳אמערי<|.נער ברידער, זייענע דאך נישט מעד ווי ײדן. און די פאר איבערגעבקיבענע — איעטע, מוטצאזע, םון ־הועעד, דורשט אח קע<מ אוימ־ געמאטערטע,. פון עזרעק, גרוי< אח .מױט שדעע טױט קראנקע ~ יתומים שמײען.:-נו*רע*ױיםל• טע און האבן •נישט יװו צו נײן. נישטא?1יין ארט אויד דער וועצט, ־פאר די פח יענער װע5מ צוריקגעומענע. זיצן זיי נאך ווױיטער אין די צאנערן אונטעד ,.שטאבצ דראטן. אײנגע׳טלאםן. און דער תיױן דרײט זיך פרײ ארום אויך גאטמ ■יורעצמצ-און זיצט .זיך במנוחה *װײטער אק זײן םא5אץ. און.צו דעם ײדישן י׳םוב א ן ארץ - י׳שרא? ־האט שוין דעד 5ײב געעםנט 1ײן גרויסן פיםק מיט די ׳צ׳ארפע צײז און.דױ? אים אײנ־ שצינדען. נעכטן דער האקנק־רײץ. הי־ינט דער?ײב! די.װע?ט םון מאתן נאף יהעד 'מ?חמה איז פי? ערגער, װי די ׳װע?ט.פון.נעכטן,: בשעת דער מצהמה. ־ די װע?מ: איז יװײטער פארב?יבן פא?ש און הפהר י ־ מיר גערענקען אײער צװאה. מיר ר;ע?ן און טארן זי 'קײנמאצ ,נ־שט פאדגעסן. זײמ װיםן, דערווײל ךױנקט מען צום• מערדעד.. ' אוגטורד יוייערע, פ?ינ<האט:דעד״'ת?ין שוץ,געגװנען.; אצץ רײפט ױך א־ן אונז נאך נאוצת הדמ.; .נאך נקמה פאר;אומשוצריק קינדיש פארגאסן:;ב?וט. ,נקמה פאד רי מיריאנעז םארג־אזטע, פארברענטע,. פון הונגעד נעשטארבענע .און. פון. רער ביקםי געפא־ קענע, בקמה,: ־פארי.6; מ<יא| אומשו?דיקע הײ־?יקעבפשות.; י;!?1 * װען דאם בײזע װעט פארשוױנדן אין דער ירויסער װם הרין װעט סומען — און עד מוז קומען — אויפהויבן װעט זיך דאן אונזער פויסמ אוחאראפקאזן זיך מיט דער .גאנצער דראפט, אז יצעשמעטערס־װעט ווערין דעד גערכיאנעד צױא״ מען מיט אצע שונאי ישרא< פיקפאכיק װעט רא*מא?ט .זיין די נקמה. זײט מוח< מ־ר האבן נישמ פארנעסן, מיר והז?ן זיי דאס קײנמא? נישט שענקעז, זײט מוה< מיר :׳װע?ן זײי בא ־* צא?ן'! יתגד5 ויתקדש — ״״״• —; א-ד נערענקט, װען מיד האבן ױך געזעגנט.! צעשזידט האט אונז א ס. ס. מערדער מיט דע1 י קא?בע פון זײן ביקס, איר האט מיר דאס <עצ־ ,טע ■װאדט געװארפן, אז־יךער מען חאט אײך — ׳אין פאדערהויז פון גאז־אויװן — איץ יװאקאן. : ארײנגעװארפן. אין מײנע אויעח קקינגט ינאך : אײ-דד. יױײ־נעשרײ. א?ע האט איר דאפאימ, דאפ; זע?בע געשריען. אײן קו< האב א;ך געהעדט, װאס .האמ זיך פון אײערע מײצער געדיםן;״נק־ 1מה. י װען איר װעט בצײבן?עבן< נקמה זא?ט;■אוד׳;נעמעז!ייר* נקמה! האבן מיר מיט א הײ־ ציקן ציטער אין האחצז נעשוװױרן. * * * -און דאס בדיװעצע װאסיאיר האט דאמא?ט, אין גרױ׳ח פארנעפצטן פדימאינז, דורכן קצײ־ נעם פאדקראטעװעםן ״פענכמעד?״ .פון װאגאן ארויסגעשקײדערט. טיר אײנגעקריצם אין זכרון האט זיך ױדעם *ױאיט סי-זונדער. אױפן װעג חיין טרעבציבקע. תשרי תש״ג״.; ״דאם זענען די צעצטע יװערטער װאם אייך ן שרײב איז טײן קעבן. מיר װײסן שיח אקץ. ן נאך 48 האבן מיר צו'?עבן. אין דעם ענגן 1 צאך?יגן 120 ינפשות. ,דאס' שטיקעצע שןיוצר־ | .צע ברױט ביים װאיגן צוגענומען. די שיך אראפ- געצװגן, אײדער מען האט אונז אין וואגן ארײנגעפאקט, זיצן טױ שבלה נאך ז־ך אצײן. צויוײ טעג האבן מיר שוין נישט ק-ײן ביסעקע :;וואיסער. מיר שטיקן זיך. אין אונזער װאנאן:; האבן זײ כקארעק;ארײנגעשיט, .(אקע:;װאנאנען; י ינעװען;מימ;כ$אריק).'עמיפעצט;א ביים? פרישע!■צופט. אױ צופט! מיי' האבן שוין 21 טויטע,; רערונטעד 5 .קקײנטשיקע״קיגךערקעך. אין אונ־ : זער יװאגאן. זענעך נאך פאראן 7 יקי*נדער, װעקכע זשיפיען:ק.וים,,עס א־ז שדעקקעך דאם צחצוזען. :גקיקקעך זענעך די, װאס האבן שוין אויסגעהויכט זײעהע נשמות. מיד זאנן קדיש נאיך זי־י. טויטע זאגן קריש גאך טויםע. מ־ר צײקן יעדע םעקונ״; רע. אין 172.800 סעקונדן װעקן מיר זיך שױך ברענען אין די טרעבקינקע אויװנס. מיר איז ( שוין נ־שט קײך ינפקא מיגא. אבער .וױי אזוי װעח קאנען מיינע אוינן זען-װי מײן צװײ; ■ הרשימדיק עופהצע נחימהציע ן־ועטי פ?אסערן װי;; קיך־ אוי די קיגדער 1 די קינךער א־ז מיר א רהמנות. אוי געװאצט די קינדעצצעך!, ײדן,| 'ברידער, חאדפט אקועק די קאפעטעם. ארבעט) נישט פאר זײ.׳ רי ארבעט העצפט בישט, אגט ■*' צויפט,י צאזט אײך ני׳פט פאקן, בצײבט איר כאטש איבעד. בדי איר זאצט זײ קאנעך ב־א ־ וצאצן, די װעקט האט אונז אפגענאדט, פארשאצטן זאצן זײן די, ומ*צכע• האין אונז נישמ געװאצמ : יאטעװען. שמע ישראל. שטואצ׳/ (׳װער האט עפעם טדאנישעס איבערנעקעבט,' איך שטאט.״ אויפן •װעג קײן טדעיצינקע״ ערשט זיך אג־ : טוישט אין דער װעצט. צו שפעט געװקך ברד : דער שמואצ, דאיס יאמעד?י<כע גע־ױין פון דעמ ז קיגד, פון די פצאמען אדוים,. האט ,אונז תמיד באגצײם. מיר האבן יאשצאיסן צו 'באצאצן! .**3 ־י ווען ■מיד זעגען געשמאנען אויך די שװעצן : פון די״גאז קאמערך האין מיר א תפיצה גדטאך י גאמ!. שעגק אוניז דאכ צעבן ביז א , מאיג, א שעה נאך ״זײן״■ מפצה, בצויז די צוואה אויס־ פירך און דער סוך.. קעז קומען.. * קדושים וטתודים. זײמ אונז אצע מודוצ. טויזנט - מאצ זײט אוגז מוהצ: כיב־ן אײך געקומען זאנך דער קרעמאמארױם־אױװן אין פערגען־בעלזען. י־יך בין אהעי געקומעך מױבזע בײבעי, בײ אײך סחילח בעשן; זײם מיר טיהל1 זײמ מוחל אײער גאמ, איר אײביקע ןןארשענאוע, ואר אײעי בי&וערך שינםצערן צעבך וײיט מיר מוחצ, *אר אײער צען מאצי ביפערן,. ײגסמערךי'טויט< ח. 1, %יבײװ* הזזדגדוײ נרויס איז רער ב־ת עקמיך טדעבצינקע. דעד בציק דעחגרײכט נישמ זי־יד.ענדע,., אןי גדך ברײט, װײט... נרענעצצאז... ציס ער זיך אך ן.יס: אן .אצעעך מןאמיש ציגן דא ריי מתים, אצע אין אײן גדויסן קבר. ארום אין דער צופטן חענגען צװײ דויטע אותױת : 3. 3; צװײ גרויסע בצוטיק פײערדיקע אותױת פ. נ. רא ציגך די מאױטירעח די א־יב־קע קדושים. ©אמעצעך שצײך איך זיך צום קבד. א מורא, א וציטער שצעגגצט זיך דורך די אדעדך אויך א וױיצע שמעצמ זיך אפ דאס הארץ, און באצד הײבט ,עם אן שטארקער צו קצאפך צו דעם האבן״ מיר אזוי שטארק גענארט, זאזוי הײס באולערט. קומען אויך קכך אבות צו־מײן פאצק, צו מײן פאטער און מוטעך שװעסטער און ברי־ ר,ער׳ קרוביס, חבריפ,׳ באקאנטע, נאענטע און װײטע... יא .דא, דאס קבר איז עס. דא האבן :עפוג׳ךן זײעד טראגישן.טויט מיציאנען ײדך טרעבצינקע, דו בייסט ראיס קבד, פון פויצ־שן ײדנטום! אוממענמיק פאצ איך אויפ1,:,קבד. . טיערן שט־קן ־ און בצײבך ציגן איךהאצך :זײ שטיקן אוך-װערגן.״און אפשד װערגך״ ׳מיך רי מתים,;ישט אױםגעפירט זײער צװאה. זייט מיד מוחצ, קדושים. .איךי• בעט אי־ידי מהיצה .פארך גאנצך ־תום' .פאצק, געקומען ביך איך י צו' אײך,:; מײך פארב־טעדטי אוך מימ בצוט ■מרייפנד:■ הארץ זיך איאפצורעדך/אױסנייסן מײנװ־; בייטערע נישט אויםייעזדינטע ■■ טרערך איך: גערענק, מיר אצע;עדענקען אײעד. צװאה. ,מיר װעצן זי קײנמאצ :ישט פארנעסך ־* * :£ י . דו .יעדענק־פמ, פא־טער, איר נעדענקמ אצע?. אײנגעשצאסן אין די גדטאס, געזעםן איןי די שטובן״. בי| השמשות. די זון שיהט אירע יעצ- טע געזעגענונגם שמראצך דעם אװעתײענדיקז טאנ.־פיעז טאד נישט ארװכנ־ײך נישט דעירצוייט דיריז נאו־ױ. נאך ׳5 אזײנער א• שפערע, נאך 5 נ'מ. טאר ןץ ײד נישט עממען קײז צופט (אפיצו א;ז דעד גדטא!) איר נעדעוקמ? דער־ מאנט .או־יך. יגעזאגט האטיאיד דאמאצט,: איוך מיט אן אמתדיק ײדישן בטהון ״אצע װעט מען גישט אומברענגען. דרײ און א האצבן מיציאן מענטשן קאן מען דאך נישס שיסן (נאך נישט •נעװוסט פון די נאז קאמערן). פיצ ׳װעצן פוך הונ־■ גער פץצך פון דורשט און קעצט אומקומעך די מער־הײט פון אונז װעט א־בעדצעבך דער רײטש רהעט פון דער גאנצער װעצט א שעבט הויז בישט מאבך די װעצט װעט נישט רערצאזך יװאס װעט^ ענגצאנד זאגך אמעדיקע!־!יאס װעט מענהך און א־ן אונזערע אמעריקאנעד בריזחד, הסטו שוין אינגאנצן פארגעסן? די װעצט א־ז נאך ניט הפקר! ״מען קען א מענטש נידער־ק בא־הא.נדצ,;־ך אבער נישט דערנידעיריקן״ — האסטו מיר, פאמער, שיצעדן ציטירמ. •׳- מיר רועצן ״אים״ איבער־ צעבך נצח ישראצ צא ישקר! און דאס ערשטע װאס ט־ר װעצן דארפן טון נאך דער מצחמה װעט זײן נקמה! נישמ וזאנדצעך נישט יאנן זיך נאך ביזנעס, נאיד נקמה! נקמה פאר די יארן פון פייך אומנציק, ־דערנידעריקונג און באצײדיקוגנ. פון גצות װעצין מיר אצע אנטצויפך א צאנד. אן אײנן שט־קצ ערד — װו אונזעד אױכגעמאי טערטן קאפ אװעקצוצײנן —װעצן מיר זיך מוזן שאפך ענגצ׳אנד װעמ או־נז ארץ ישראצ צוריק־ נעבך איצט רועט שוין די װעצט א־יינזעך דאם מיר מוזן אויך א צאנד יהאבן״. נישט דערצעבמ די פרײר״. צא ימננו צמה מהם — ועצ״ מי ו,עצ מה מתם?׳.״״ ,,