Yidishe bilder · 1949-06-01 · Nr. 6 יוני · p. Seite 28

ארטור ענבר יפדבה ״ב״ת ירסס״ אױ-צי״לםודע ױיינען ױי פאישיקט געװארן קײן נײ גאמעל, לךין הױריך און ק״יין זאנר־ באםטעל, און אומעמים רבם גלו ותלמוױו עמו. דער ראש הישיבה ר׳ נרשון וױװמ מיר אןי אויף ױ תלמוױםן שמואלקע תבענפ דוד עםטרײך, און אבא פרענקל, װעלכע זיצן אקעגן איבער פארטיפם אין ױ םפרים; אז זיייי שנײדן זיך אױף גרויםע עלוים. צװישן די תלמודים געפיגט זיך א װילנער ײנגעלע חײם לאנגלעבן, װאם האט דעם גאנצן קייג געפ־רט א טאג־בוך, און איז געשריבן אין זײער א שײנע שפראך. איך באקען זיך אויך מיט די אנ־ דערע ראשי הישימת♦ צזױשן זיי ר־ יעהב קרעט א באחנ׳טער ױננערמאן מיט א פרײלעך פנים. װאם רעדט זײעי איבעיצײגנט, און איז בקי בש״ם ובפוםקים, די נאנצע זײעי אויםהאלטונג גיט דעי ועי ההצלה, װאם דעקט דעם מאנאטלעכן בורזשעט פון דער יש־בה,־ איך בין זיכער אז װען ר׳ יהושע בן חנניה זאלט געזען די ישיבה. די תלמויים און די התמ־ה װאם הערשט דארט, װאלט ער געזאגטז מובטחנו שיהױ מורי הוראות ביש־ ראל♦ שטענרלעך געװארן די שבחים און די לױב געזאנגען װאם איז אויף זײער אדי־־עם נעזאגט געװאר׳ן♦ איך האכ געטראכטז אויב עם גע־ פינט זיך נאך היינט א נװארראקער ישיבה בית ױםף איז א םימן אז ״לא תשתכת תורה מבית ישראל״. װען איך האב געעפנט די טיר פון דער ישיבה האט זיך פאר מירנעעפנט א בילר װאם האט מיר דערמאנט א טיפ פון א פאד־מלחמהױקער עכטער ישיבה♦ ױנגע און עלטערע בחורים מיט די פיאות׳לעך אפער, מיט די ציצית ארוים, די קעפ ארײנגעגראבן אץ די םפרים, װאם א־ז פאר זײ געלעגן. אן שום אינטערעם צו אלעם װאם קומט פאר אין דער ארומיקער װעלט איך באקען זיך מיטן ראש הישיבה ר׳ גרשין ליבמאן, א ײר מיט אהררת פניםדיק בארר, מיט פאדחלומטע אויגן, װאם קלערן נישט פון פראזא־שע עני־ נים, ער דערצײלט מיר א פרק געשיכטע פון זײן לעבן אין קאצעט װאם איז ענג פארבונדן מיט רער ישיבה. נאך זײענריק אין וזילנער נעטא, האט ער געשאפן א ישיבה אױף' שאבעלםקע גאם אין ר, שאילעקם קלויז. דארט האט ער געהאט 40 תלמודים, זואם האבן נישט געקוקט אויפן הונגער און נויט, נישט מורא געהאט פאר די דײ־ טשע דראונגען פאר ג־שט ארבעטן, און געלעדנט ײמם ולילד״ די דײטשן האבן אים שפעטער פארװארפן קײן עםטלאנד אין לאגער קאוו אלױ דארט האט ער נאך מער פארשטאקט זײן ישיבה. 50 תלמודים •האט ער דארט געשאפן װאם האבן אין יעפער פרײע מינוט, און אויך בעת דער ארבעט געהאלטן םפרים אין די הענט און גע־ לערנטג םון אונטער דער ערר האבן זײ געשאםן 2 םםרי תירות און ש״ם און געשמאק נעלערנט. אין דאגער שטוטחאף, וױ זײ זײנען רערנאך פאר־ שיקט געױארן האבן זײ שוין קײן םפרים נישט נעהאט, נאר א פאר שמות איז זײ פארבליבן, אין װאס זײ האבן תמיד געלערנט♦ פון שטוטהאף אײנע פון די שענםטע יש־בות אין רײטשלאני־, איז בלי םפק די אזוי גע־ רופענע נױארךאקער ישיבה אין צײלס־ הײם. די דאזיקע ישיבות װעמענם נרינדער עם איז געװען דער גרויםער ואון און רעליגיעזער פ־לאזאף ד ױםף ױזל, האבן זיך אויםגעצייכנט מיט זײער גרויםן אירעאליזם אויפן געביט פון מוםר און הרבצת־התורה נאך פארן קריג אין פיל פײלישע און ליטױישע שטעטלעך. די אלע ױנגעלײט אבי־ טזרענטן פון די ישיבות האבן קײגמאל נישט געטיאכט װעגן א מאטעריעלן תכלית. זײער אײנציקער ציל איז גע־ וזעןז פארבלײבן דאם גאנצע לעבן צוױשן די זועגד פון ישיבה, זיך אלײן אינגענצן װירמענען די תורה, און דאם אויך פראפאגירן פאר די גאנצע ײרי־ שע ױננט. אין די נװארראקער ישיבות האט םען נעפרעריגמן אפולקאמען בי־ מול צו דער װעלט, זיך נישט רעכענען מיט ״מה יאמרו הביױת״ נאר טוען דאם זואם די חכמי התורה והמוםר לערנען. און כאראקטעריםטיש אז פארן קריג האט די דאזיקע באװעגונג גע־ שלאנן טיפע װארצלען צוױשן די ײרי־ שע ױגנר. אין יערער נרעםערע שטאט האבן די דאזיקע נײארראקער אירע־ אליםטן געשאפן מ*ט מסירת־הנפש ישיבות. ײאם האט צוגעצויגן מאםן פון די ײרישע ױגנה מימ דעם ײדישן חורבן אײראפע האבן אזיך די ישיבות אזיפגעהערט צו עקזיםטירן. זײענדיק אין פראנקפורט האב איך פיל געהערט רײרן װענן דער ישיבה אין ציילםהײם. איך האב געהערט פון מענטשן רוהמענדיק זײער התמדה און מםורדיקע אויפפירוננ, איך האב בא־ שלאםן זיך אראפצוכאפן קײן צײלם־ הײם, און אלײן זיך איבעיצײגן מה טיבו של עיבר זח״. שטעהענריק נאך' אויף דער גאם אין דרויםן, דאט מיר א שיאג געגעבן אין די אױערן דער אלטער נװארדאקער ניגון, װאם איז טיר באקאנט געװען פון די אלטע צײמן אין רי פוילישע שםעטלעך. עס איז מיר יעצט פאר־ 28