Yidishe bilder · 1947-04-01 · Nr. 4 אפריל · p. Seite 22

ביאגראפישע שטריכז װטגו יצחה גרינבוים װען עם איץ געגריינדעט געװארן א םפעציעלער צענטראל קאמ, פאר פױלן - איז נ* געװײלט געװארן אלם זײן מיפוגליר. איין יאר 1909 א״ז ג. אריבערגעפארן קײן וױלנא אלם םעקרעםאר פון ועד מרכזי פון רוסישע ציוױםמן♦ דערנאך איז ער געײאין א מיטגליר פזן ועי־מרםי. זײענריק אין װילנא האט ער א געוױםע צײט רעדאגירט דעם ״העולם״ צוליב דער רךאנקהײט פון רער. א. דרויאנאװ. נאך צװײ יאר ארבײט א״ן װילנא זײגען די מיטגלירער פון וער־מרכזי געשטעלט געװארן פארן געריכט אלם באשולריקטע אין פירן א פאליטישע טעטיקײט. דאן איז פארגעקומען א נעתײמע קאנפערענץ אץ מאםקװא. גרינבוימען האט מען געזוכט און צוגע־ נומען בײ אים די רעכט פון אדװאקאטור. ער קערט זיך אום קײן װארשא, װי ער זעצט פארט זיין צױנ. אין זשורגאליםטישע טעטיקײט, אין 1912 באטײליגט ער זיך אין דער פערטער ״דומע״ און געמט אנ־ טײל אין די װאלן פון יאגעללא♦ אין דער דומע שטײט ער אין שפיץ פון דער פאליטישער קאמיםיע. אין 1914 װערט געגריניעט א צױנ. װאכנבלאט ״י־אם ײרישע פאלק״ װעלכן גריגכױם רעראגירט. מיטן אױםברוך פון װעלט־קײג פארנעמט זיך גרינבוים מיט װיםנשאפט־ לעכע ארבעטן, פאליטיש־עקאגאמישע, צוזאמען מיט א גרופע חברים. אין 1915 פארט ער קײן פעטראגרא^ וװ ער רעיאגירט די צײטונג ״פעטראגאדער טאג־בלאט״ ער נעמט אנטײל אין רער ארבעט פון ועד־מר־ כזי פון צױגי רוהיה, באטײליקט זיך אקטױו אין ״העם״ םון גליקםון און ״ראזםװיעט״♦ אין דער קאנפערענץ פון רוםישע צױניםטן אין פעטראנראד, נאך דער צױײטער רעװאלוציע רעפערירט גרינבוים איבעי דער פאליטישער לאגע און די פארערונגען פון דער צױנ. פארטײ, נאכן אויםברוך פון דעם באלשעװ. קריג װערט ער װידער ארעםטירט אויך א קורצע צייט אינצוזא־ מענהאנג מיטן'ארויםגעבן די צײטונג. אין 1918 קומט ער צוריק קײן װארשא װו ער װערט א מיטגליר פון וער מיכזי און שטײט אין דער שפיץ פון דער לײטונג. נאך דער באפרייונג פון פוילן איז צונויפגערופן געװארן די פאר־קאנפערענץ פון פוילישן ײ־נטום, זועמענם אייפגאבע ם׳איז געװען צוצוגרײטן די גרינדונגם־קאנפערענץ. ם׳איז אויםגעקליבן געװארן דער נאציאנאל־ראט מיט גרינבוימען אין דער שפיץ. דער נאצ״־ראט האט זיך באטײליגט אין די װאלן צום פוילישן םײם, און די מערהײט ײדישע דעפוטאטן און ג.יצװישן זײ האבן באקומען מאנדאטן ■פון זײן רשימה. אין םײם זיױען די ײדישע דעפוטאטן ארואניזירט געװארן אין דער פארײניקונג פון ײרישע דעפוטאטן אונטער גרינבוימם לײטונג, אץ דעם םיים איז גרינבוים געװארן אײםגעקליבן אלם א מיטגליד אין דעי קאמיםיע פאר אױםארבעטן די קאנםטיטוציע פון פױלן און אקטױו זיך באטײליקט אין דער איבעט. אין יענער צײט איז פארגעקומען די לאנרעס־קאנפערענץ פון דער צױנ, ארג. און גרינבוים איז געװארן אױםגעקליבן אלם מיטגליד פון צ, ק,־ ג> באטײליגט.זיך אין 12 צױג. קאנגרעם וװ ער איז פארזיצנדער פון רער פאליטישער קאמיםיע און װערט א מיטגליד פון א, ק> אין 1922 גרינדעט יצחק ג. דעם בלאק פון נאצ, מינדערהײטן, װעלכער האט אפגעהאלטן א קאלאםאלן זיג בײ די װאלן צום םײם, אין 2־טן םײם זײנען געװען עטלעכע און 30 ײר♦ דעפוטאטן - אײנע פון די גרעםטע פראקציעם, דער בלאק פון נאצ> מינדערהײטן האט ניט מאריך ימים געװען װײל די װײם־רוםן און אוקראינער האבן אנגעהויבן גלײבן די הבטםות פון דער פױלישער רעגירונג און געפירט א פאליטיק פון ״אוגארא״ אונטער דעם אײנ״ פלום זײנען ארונטערגעפאלן אויך די מערהײט חברים פון דער ײרישעי קא־ לא — און ער ג> איז געבליבן דער קעמפער קעגן דער לאנרעם־פאליטיק, אין יעגער צײט האט זיך אין דער צױנ. באװענוננ אנטװיקלט רער קאמף פאר פארברײטערן די ײדישע אגענץ. גרינביים איז געװען א שטאר־ קער געננער פון דער קאנצעפציע און דאן אױ ענטשטאנען דער ״על המשמר״ און זײן ארגאן ״צױניםטישע־בלעטער״ - װעלכע ער האם רעראגירט, ו. איז געװען דער פאליט♦ רער. פון ״הצפירה״ רעד♦ פון טאג־יצײטוננ ״דאם ײרישע פאלק״ נאכן צוזאמענגיםן מיטן ״הײנט״ זײן שטענריקער מיטארבעטער♦ אין 1933 אויפן 18 קאנגרעם איז ער געװארן אויםגעװײלט אלם מיט־ גליר פון דער צױנ> עקזעקומױוע און איבעךגעפארן קײן א״י> אין די טעג פון דער מלחמה־יארן שאפט ער דעם וער־הצלה און שטײט אין זײן שפיץ. אין יאר״ 1946 װערט ער ארעםטיתט און זיצט 4 מאנאטן אין לאטרון> , נאכן ״22־טן קאנגרעם װערט ער אויםגעװײלט אלם״ װיצע פארזיצנדער פון דער צױנ, עקזעקוטױוע, אין יאר 1879 בײ פארמעגלעכע עלטערן אין װארשא איז געבזירן גע־ זוארן דער ײרישער נאציאגאלער פאלקם קעמפער יצחק גרינבױם, אלם קינר האט דער פאטער גע־ פרװוט מיט אים לערנען העברעאיש, בײם טאטן האט ער זיך ניט גערן גע־ לערנט, שפעטער װען דער פאטער האט פאר אים צוגענומען א הויז־ לערער, האט זיך רער ױנגער גרינבוים אנגעהויבן שטארק לערנען און אין א קורצע צײט האט ער איבערגעשטיגן אלע זײגע חברים, - ■זײענריק אין גימנאזױם, האט ער אנגעהויבן צו פירן צױניםטישע טעטי־ קייט, ארגאניזירט צװישן די שילער א זאמלונג פאי לערנען העכרעאיש, נאך דעם ערשטן צױניםט-שן קאנגרעם, פלעגט ער ארומפארן אין א רײע שטעט און שטעטלעך און אגיטירט שטארק פאר די צױניםטישע אידעע, אין יאר 1898 ארנאניזירט ער די ערשטע עפענטלעכע ײדישע־העב־ רעאישע ביבליאטעק, אין יענעם יאר האט ער אויך ארגאניזירט א קרײז פאר םטוריע פון ױראיזם וױ ער אלם שילער פון 7־טן קלאם האט געהאלטן זײגע עדשטע רעפעראטן װעגן די מש־ח-שע באװעגונגען אין דער ײרישע געשכטע. אין 1899 ענדיקט ג. די גימנאזיע און קומט אן אין װארשעװער אוני־ װערםיטעט אלם טטודענט פון מעד♦ פאקולטעט, ער װארפט זיך גיך איבער אויפן ױריר פאקולטעט, װעלכן ער ענריקט♦ אין װארשא האט ער אנגעהויבן א ברײטע צױנ. טעטיקײט צװישן די םטודענטן און אינטעליגענץ, ער װערט אויך א שטענריקער אײנגײער בײ פרץ און םוקולוב, דאן שרײבט עך אײך די ערשטע ארטיקלען אין דער צײטונג ״דער ײד״ און אין די העברעאישע צײטונגען ״הרואי״ און השלוח1,♦ אין 1903 האט ער צוזאמען מיט ױ לעשציגםקי געגרינדעט א גרופע ״ארבײטער־צױניםטן״ און ארויםגעלאזט פראקלאמאציעם צו רי ײרישע ארבע־ טער♦ די ערשטע צװײ פלוג־בלעטער ״אונחער־צוקונפט״ זײנען געשריבן גע־ װארן דורך אים. נאך דעם 6־טן קאנגרעם אױ זיך די גרופע צעפאלן, לעש־ צינםקי חאט געגריניעט די ם, ם, גרופע, גרינבוים און זײנע חברים זײנען געבליבן טרײ דעם צױנ. געיאנק. געגאנגען זײער זעלבםשטענדיקן װענ און געגרינדעט די ״התחיה״♦ אין 1904 האט ער געענדיקט דעם אונױוערזיטעט, פאדן אפגעבן די עקזאמענם אױ ער געװארן איעםטירט און געזעםן א מאנאט צײט אין 10 פאװילאן, אין דעם זעלבן יאר א־ז ג♦ ארויםגעפארן קײן אױםלאנד (לײפציס זוכן מעגליכקײטן פון ײײטערן םטודױם, פאר דער ערשטער רעװאלוציע אין רוםלאנד אין 1905 קערט ער זיך אום קײן פוילן און באמייליקמ זיך אין 7־טן צױנ♦ קאנגרעם אלם דעלעגאט, דעם מאניאט האט ער באקומען פון התחיה, גרינבוים האט זיך אויך באטיי־ ליקט אין דער קאנפערענץ פון ״צױני־צױן״ אין פרײבורג, װען םוקיליב האט איבערגענומען די לײטונג פון דער צױג. ארג, אין גליל פוילן, אױ גרינבוים געװארן נאמינירט אלם זײן םעקרעטאר♦ הױת םוקו־ לוב איז געװען זעלטן אויפן ארט, צוליב זײנע אפטע רײזעם האט ער גרינ־ בײם פאקט־ש. געפירט די ארבײט פון גליל♦ װען ם׳איז אייםגעבראכן די רעװ, אין 1905 האט די הנחלה םון גליל אױיסגעלאזט רעװאלוציאנערע אויפרופן און דאם ערשטע מאל געפאדערט נאציאנאלער רעכט װי אויך אוגטערשטיצט די פאדערוננ פון א זעלבםשטענ־ ריקן פײלן, אין יאר 1906 האט ג, זיך באטײליקט אין דער קאנפערענץ פון ציונ, צײטוננן - אין װילגא. ם האבן זיך דאן באטײליגט פארשטײער פון די רע־ דאקציעז ״דאם ײדישע פאלק״ ״ראזםװיעט״ און 8ס01״ בװן װעלכן גרינבוים איז געװען רעראקטאר♦ דאן האט די קאנפערענץ אױפנעאר־ בעט דעם צױג> פראגראם, װעלכער איז, באשטעטיקט געװארן אין העלםינג־ פארם. אזיף דער העלסיגג, קאנפערעגץ האט גרינבזים רעפערירט איבער די פאליטישע פאדערונגן פון צױניזם און די פראגע פון גלות> 22