Yidishe bilder · 1947-04-01 · Nr. 4 אפריל · p. [Seite]

דד שמואל גרינגאח, לאנדםבערג מעבדות לחרות - מחרות רמלוכהי פםח התשיז (5707) מימ דעם פארלאזן מציים איז דאם ײדךפראב לעם, פאר מצמם געװען פארענדיקט, גאנץ אנ־ דעיש אין אײראפע. דא האט מען פון יי־רן־האם נעמאכט א רעליגיע, װעלכע װעט נאך יארן און יארן װירקן װי א מאםן ־ פםיכאלאגישער גיפט, די נאכױײענישן פזן יי נאצי־קנעכטשאפט װעלן די אטמאםפערע אייף א לאנגער צײט פארגיפטל לײזונג פון דער פון דער װעלט און שטערן די ײדן־פראגע. אדן דער פינפטער אזנטערשיר איז א מאראלישעי. די^יציאת מצרים איז געױען דירעקט פארבינדן מיט א רעליגיעז־מאראײשן אײפשוױנג אװ מיט א גײםטיקער דערנײעתנג פזן פאלק. די יציאת מצרים איז ניט געװען קײן ריכטונגםלאזע בריחח, נאר א צילבאוװםטער מאיש צום בארג םיני, וװ עם איז אפגעשלאםן געײאין דער בונײ צזוישן פאלק אין זײן גאט. די יציאת נאציזם איז געװען א לויפן אן א ריכטוננ♦ קײן בארג םיני האט נ ט געשײנט אויך״ אונחער פלוכט־װעג♦ מיר האבן זיך אלײן געשאפן א װעג און דעם װעג חאט מע; אונרז פארשפארט. אנשטאט א מאראלישן אויפשוױנג דערלעבן מיר הײגט א שײערע מאראלישע דערשיטערונג, געױי װי מיט 3167 יאר צוריק שטײען מיר היינט אויף א נאציאנאלן שײרװעג. אבער אנדערש װי דאן זײנען מיר איצטער רעשטלעך פון א צע־ שטעיטע פאלקם־ סובסטאנץ, געפענטעט אין אוני־־ זער באװעגוננם־פרײהײט, געשטערט דורך די קאנ־ פליקטן צװישן די גרװםע מלוכית, צעיריקט פון די .נאכױײענישן פון יער נאצי־קנעכטשאפט, געבראכן אין אוני־וער גייםט ק־מאראלישער אריענטירונג, ניט נעקוקט אױף אלע שױעריקײטן נלױבן מיר פעםט, אז די צײט צװישן יציאת נאציזם און דערשאפונג פון א ײדישע מלוכה, װעט זײן רךרצער די די 40 יאר מ־בר♦ ניט געקוקט אויף אלע שטערונגען גלויבן מיר פעםט אץ די צוקונפט פון אונחער פאלק, אין דעם קױם הע׳מה, ניט געקוקט אײף אלע אנטײשונגען טיאגן מיר אין זיך די חאפענונג פון װעלט־פראנרעם און פון 'אוניזעי נאציאנאלער עתיח רער הײנטיקער פםח איז רער ױם־טוב פון אונדזער נאציאנאלער צוקונפט, װעלכע װערט נאך פאררעקט דורך די שױארצע שאטנם פון רער פאר־ גאנגעגהײטי דער הײגמיקער פםח א־ז רער ױם־טיב פון א פארקראמפטער האפנוננן דער הײנטיקער פסח איז דער ױם־טוב פון טראגישן מוטז —ס— יריחה פון קאלאניאל־פאליטיק און אימפעריאליס־ .טישע אינטריגעם פאלן אונטער די קלעפ פון א צװײטן יהישע בן נון? עם זײנען דא גױיםע אונטערשײרן צװישן רער צײט פון יציאת מצרים אין דער צײט יציאת נאציזם, און דער ערשטער אונטערשײר איז א רעמא־ גראפישעי־♦ די מצרים קגעכטשאפט איז געװען די שעפע־ רין פזן דער ײרישער פאלקם־סויטאגץ, די היטלער קנעכטשאט אירע פאייניבטערין♦ במתי מעט ירדו אבית ך מצר מה ױה• שם לגױ גמל, די תירה גיט אן או אין מײבי איז די צאל פון װאפנפײאיקע יירן געװען ססס.סס6י דאם בארייט, אז מיט פרויען און קינרער זײנען זײ געױען איבער צײײ מיליאך מ ה> אן אומגעהוירע צאל פאר די דאמאלםדיקע צײטן♦ די היטלערישע קנעכטשאפט האט ניט נאר פאר־ ניכטעט 37 פראצ, פון ײרישער פאלקם־םובםטאנץ, נאר פארניכטעט געראיע די יעניקע טײלן פון ײרנטום. דעם מזרח־אײראפעאישן און דעם מערב־ אײראפעאישן, װעלכע האבן רעפרעזענטירט די דע־ מאגראפישע און די גי םטיקע קראפט־רעזערוױארן פון גאנצן פאלל. די קנעכטשאפט אין מצרים איז רער־ פאי נעװען א נאציאיאל־געש כטלעך פאזיטיװע עפאכע♦ די נאצ-םטישע עפאכע איז געױען א נא־ ציאנאל־געשיכטלעך קאטאםטראפאלע עפאכע, דער צײייטער אונטערשיר איז דער אונטער־ שיד אין די צױישנפעלקערדיקע באציונגען. די יציאת מצײם האט מיט זיך געבראכט די זאפארטיקע באװעגונגם־פרײהײט פון יירישן פאלק, אלס א פיײ פאלק זײנען זײ אױעק דעראפערן דאם לאנר אין װיעי רערפאלג איז געויען אפהענגיק נאר פון זײערע קעמפערישע און גײםטיקע פעיקייטן, זײ זײנען געײען גלײכבארעכטיקט מיט אניערע פעלקער פון זייער צײט און דערפאר פרײ; גאנץ אניעיש איז נאך ךעי יציאת היטלער♦ אלע בא־ װעכונגם־ליניעס זײנעו הײנט געשלאסן, דער װעג אין דעם געלױבטן לאני איז פארשפארט. די ״בא־ פרייטע״ ײדן חאפן ניט די מעגלעכקײט צו קעמפן װי א פרײ פאלק מיט דיי יעניקע, ײעלכע וױלן זײ ניט אריינלאזן, די ײרן זײנען ניט גלײכבארעכטיקט מיט אנדערע פעלקער אגן ־ערפאר ניט פרײ. דער רריטער אונטערשיר איז א פאליטישער♦ די יציאת מצרים איז דורכגעפירט נעװארן דורך יעם אינערלעכן כח פו פאלק♦ די באפרײוננ פגן היטלערן א ז פארגעקומען מרך א מיליטערישן נצחין פון א גרױס־מאבט־קאאליציע. רער נותל האט נעװאלט, אז גלײך נאכן ענרע פון מלחמה איז אױםגעבראכן א קאמף צױישן דינרױם־ מאכטן װעגן םטראטעגישע פאזיציעם פאר עױענטו־ עלע צוקונפטיקע קאנפליקטן♦ דערפאר װעיט אוני־ זער גורל הײנט באשטימט ניט מרך אוגיר אלײן, נאר אײך דורך די אינטערעםן פון די גרויםע מלו־ 'חות װעלכע פאלן ניט צוזאמען מיט אונחערע, דער פירטער אונטערשיד איז א גײםטיקער. פםח בתק׳ם (2540) ײרישע ױם־טובים האבן א רעליגיזע פארם. ײדישע ױם־טובים האבן א םאציאלן אינהאלט, ײרי־ שע ױם־טובים האבן א נאציאנאל־געשיכטלעכע באדײטונג♦ די רעליגיעזע פארם — דאם איז דער םימ־ באלישער אויםערלעכער לעבנם מנהג♦ דער םאצ־אלער אינהאלט _ ראם איז דער צװעק פון ױם־טוב. דאם איז זײן װירטשאפטלעכער, םאציאלער און מאראלישער מהית. די נאציאנאל־געשיכטלעכע בארײטונג - דאם איז די פילאזאפ־ש־געשיכטלעכע אנטפלעקוגג, דאם איז די נאציאנאלע קײמ יקײט, דאם אז דער נא־ ציאנאל־פאליטישער קראפט־אויםדרוק פון די פאלקםװיטאליטעט, די רעליגיעזע פארם איז קאנםערװאטיװ♦ דער םאציאלער אינהאלט איז לעבנם בױענייק דער נאציאיאל־געשיכטלעכער בארײט איז די־ נאמיש־גורלדיק, גאנץ פון אנהויב איז פסח געװען דער ױם־ טוב פון פרילינג, דער ױם־טוב פון לעבנם־שײענ־ גערוננ און לעבגם־אנטפלעקונג♦ דאם איז געױען דער ױם־מיב פון ער־ישער ארבעט, פון װירט־ שאפטלעכן אויפבוי פון םאציאלע פארבינדונג♦ אין צײט פון יציאת מצרים - בתקם - איז פםח געויארן דעי ױם־טוב פון נאצ־אנאלער בא־ פרײונג, דער ױם־מוב פון נאציאנאלער גורלדיקײט, דער ײם־טיב פון איבערגענג פון עבמת לחרות און פון חמת למינײת, פון קנעכטשאפט צו פרײ־ הײט און פון פרײהייט צו מלוכהשאפטלעכער זעלבשטענריקײט. און דעם כאיאקטעי האט פםח געהאט די גאנצע צײט פון אונחער מלוכה־שאפטלעכקײמ. אין די 1900 יארן פון דער ײרישעי־ גלותײ־ קײט, אין די יאיהונ־ערטער פון די ײרישע קאנטי־ גענטאלע װאניערונגען האט פםח פארלארן זײגע נאציאנאלע באיײטונג, די באגריפן פון פרײהי־ט און קנעכטשאפט האפן פאילארן זײערע פאל־טישע קלארקייט און װיער פאליט־שן צוזאמענדאננ♦ א ן אוניזערע יארן פון נאציאנאלער גורלדי־ קײט האט פםח װירער דערדאלטן זײן נאציאנאלן באיײט♦ אין אונ־זערע יארן איז פאחעקומען דער איבערגאנג פון עבױת לחרות פין קנעכטשאפט צו פרײהײט. די פאראלעליטעט פון דער נאציאנאלער גורל־ דיקײט װארפט אײף די פאראליטעט פון נאציאנא־ לע דערגריימננען, עם איז היינט אוממעגלעך צו באגרענעצן די נאציאנאלע באיײטונג פוי פםח אױף דעם געשעעניש פון יצ־את מצרים און נ־ט אײפצו־ שטעלן די פאראלעליטעט מיט רער באפרײוננ פון דער היטלער־שער קנעכטשאפט♦ װעט די נאציאנאלע גורלויקײט פון אונדזערע טענ אונח נאכאמאל ברענגען די אײגנמלוכהשאפט־ לעכקײט? װעט די באפרײונג פון דער היטלערי־ שער קנעכטשאפט אונדז, גענוי װי אמאל, ברענגען צו דער דעראבערונג פון ארץ ישראל? גײט הײנט אונחער פאלק צו דער שױעל פון כנען? װעט דער