Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

.!* 5 יעקנ לעשציגסקי 6 ראל רוסלאנד םיט װײםירוםמןנד אמ צוגעקומען מןו 4 יןר (24—1921) םך־יהנל 46 טוינוט אידן, כ$טש דער נאטירליכער צוװאקס אלײן בא די חארנדגע אידן מאכט אויס פערך די ד^זינע צאל םאר ד נעטמענע םיר י^ר — מען ר*דף ^בער נעדײנקען, אז םון צענמרמלדוסלאגד זײנען אין די דזןדנע י*דן אפנעםןדן ניט װײנינ פוילישע, לעטישע און ליטװישע הײסל^זע; חױן דעם, ד׳^בן דאך פון װײסרוסלאנד און מםתמא אויך םון צענטראלירוס־ לאנד עםינרירט קײן אויסלאנר אײנינע טױזנט אידן. םו; די איבעױנע אײר^םײאישע לענדער איז כאדײטנדינ אויס־ נעװאקםן די צ$ל אידן אץ דײטשלאנד, װאוהץ אין די יןדן םון 1919 ביז 1923 איז נענאנגק א צוםלוס םון רוםש־אוקראינישע, אבער אויך םון םוילישע אידן. םאר׳ן 1924־טן ייד ה$ט א טײל םון די ד^זינע אײננעװאנדערטע אידן נעמוזט צוליבן עק^־ נ^םישן?ךיזים און שדעקליכער יקרות עמינריק םון רײטשלאנד, אבער אײנינע צענדלונ טויזנט ^ננעקומענע אידן ה$בן זיך ד^ך אםגעשטעלט און װעלן מםתמא םארבלײבן אויף א לעננערע צײט אין דײטשלאנד. א טײל םון דעד ד^זוגער?דויעעשטויםענער םון דײטשלאנד אידישער װאנרעמדעער מאםע האט זיך איבערנערוקט קײן פראנקרײך און בעלגיע, װאו -די אח־ישע קבוצים זײנק דעריבעד םאדהעלטניםמעסע אױמעװאקסן. אץ לעטלאנד איז די צאל אידן שטארק אויסנעװ&קםן, מחטת ערשט נ$ך דער צײלונג םון 1920־טן יאר ד$בן ױך א סך אידי־ שע הײמלזןזע אומנעקערט םץ רוםלאגד. םון רי אזיאטישע לענדער די^ט א באדײטנדינן צוװאקם םון דער אידישער באםעלקערוננ נעהאט םאלעםנדגא — םון 83,794 אין 1922, װען די םאלק־צײלונג איז םאמעקומען, ביז 110,000 נפשות ^נהויב 1925, אין אזי^טישן רוםלאנד האט זיך אויך באדײטנדינ םארנרעםערט די צאל איז־ן. םון די אמעריקאנישע מלוטת שטײן, םארשטײט •זיך, אױםן ערשטן םלאץ די םאראײנינטע שטאטן, װענן װעלכע מיר הןןבן גענויער שױן אויבן נערעט. א נרױםן צװואקם האט געהאט םאר די לעצטע יארן *ינענטינא, װ$ם װערט מער און מעד רי צו־ ציאוננ־קראםט םאר די נרויםע אידישע מאסן, װעלכע זוכן םרײע ערמער םאי זז און םאר זײערע קונדער, בכלל סעדקמ זיך, אז די אידישע װזןנדעדגדינע און נרײטע צו װאנדערן מאסן טאםן און זוכן אץ די װײטע סארו־^רםענע דרום־אמעריקאנישע סלוכות א מקום־מקלט םאר זץ און סאר די קומענדינע חדות און מיט נרױם מאטעמיש און מיט שרעקליכע קרבנות לײנן זײ דורך 8 װענ אץ ךי ד$זינע םרעמדע און נ^ך נ$ר װיםטע לענדער, װי קובא, משילי, פראזיליע און אנדערע — אומעטים האלט ד^רטן אין װ^קשן די צאל אידן. פארקערט, דרום־אםו־יקא, װ^ם איז אמאל נעװק 8 צוציאוננ־ צענטר פאר עטליכע טױזנט אידישע עםינראנטן יארליך׳ איז נעװז^רן װי םארשלאםן םאר די װאגדעדנדינע אידישע טאםן; און דאס זעלבע ק$ן מען ז^נן נאך אין 8 נרעסערעד םאס װענן אײםטר8ליע. ל^מיר גאך איגקורצן זיך ^םשטעלן אויף דעם םר^צעגט, װאם אידן מאכן אוים לגבי דער 8לנעטײנעד באםעלקערונג נעמען מיר נ^ר די לעצטע שודה, זעהען מיר, אז אידן טאכן אויס םך־הכל אײן םר^צענט םון דער נאנצער במםעלקערוננ, צװישן װעלכער זײ לעבן. קוקן מיר זץ צו צו אײגצלנע לענדעד, זעהען מיר, אז מ׳זײגען םאראן בלרז צװײ לענדער, והאו אידן ר-אכן אדם מער פון צען םר^צענט. ד^ם זײנען: סדד םון די מלוטת נעװען סך 8 אנדערער. רוםל^נד ײ8לם דעס^לט געװק אױםן ערשטן *רט; עםטרײך אויםן צװײטן; ם^ראײגינפע שט8טן אויםן דריטן. איצט זשע ^בער םמחנעמען די לעצטע ראם ערשטע זץט; רםלאגד סא־־נעממ דאם דדיטע ארמ; עםפדײך א־ז נאר נעם8לן און םארנעממ ד^ם נײנטע 1ץט. ד^ש אויםנעקומענע םוילן םאדנעמט ד^ם צװײטע ^רט. רו־ מעניע, װעלכע ה^מ םאמומען אין 1897־טן י^ר ד8_ם זעקםטע 8יש לױמ דער נרױס םץ דער צזץ אידן, םארנעמט שױן איצט ד^ם פערטע ןדט. אונגארן, װ^ם ה^ט סאמומק אין 1897־פן דאס פערמע 8־ט, פארנעמט איצט ד^ם זעקםטע 8יט. נײ־אויםנעקומענע מלוטת זײנען םאראן םיר, װעלכע םארמזןגן צוזאמען ב8 4!3 מילי^ן אידן$ די נרעסטע םון די נײ־אויםנעקו־ מענע מלוטת איז פױלן, װ^ם טערמ^גט במעט דדײ בדלי8ן אידן. פון רער ד^זינער טאבעלע זעהט מען אוץ, 8ז צװײ דריטל אידן םץ דער גארער װעלט װאוינען אין דרײ מלונות (פאראײג. שמאטן, פוילןי און רוםלזץד). 1 מיר ד׳^בן ביז 8ד,ער ב^האנדלט די אנטױיקלונג םון דער אי־ דישער באםעלקערונג סאד די לעצטע 27 יזץ און אדך ױ שגוים, װ^ם זײנען פ^רנעקומק אין םרט פון םארטײלוננ םון א־דישן ם$לק צװישן םמוישײדעגע װעלט־טײלן אץ םלוכות. ל8־ מ־ד א־צט זיך אוםקערן צו דער ערשטער טאבעלע, װעלכע ניט אונז דעם צושטאגד אין 1925 און די טענדענצן, װעלכע האבן ױך^גנעמערקט אץ םארשײדענע לענדער םא־ די לעצטע םיר— ם*גף ־8־־ םון גאך ד ם^חגעקומענע ם^לק־צײלוננען. האשית, װארםט זיך אין ד אױגן, 8ז ד טענדענץ םון די לעצטע צענדלכע י^דן — ד^ס אריבערטר^גן פון צענטר פץ זדדנטום פון אײר^םא קײן אמעײקא — ד׳אט זץ אין די ם8־ינ8ננענע םיר — פינף י^ד אביםל פ8־ד,אלטן; אמת, אמעדיקא איז צוגעקומען או־ך פאד די י8־ מער םון 450 טזיזנם אידן. 8 נומע העלםמ אבער םון די ד^זינע צונעקומענע ״45 מרזנט אידן פ8למ אױף דעם סזטידל־בן צװו^קם; די אינדנר8ציע ד^ט א־ן די ד^זינע י^־ן נענעבן אומנעםעד 8 העלםט םונם דורכשניט םון דער יזץליכער אימיני8ציע ם8־ דער מלחמד״ 8ז ד^ם איז ניט מחמת אידן ד׳אבן ניט ב8ד8רםט ^דעד ניט נעװ^לט עמינ־ ר־דן קײן 8נמייק8 םזןרשפ^דט מען צונעבן. דער דורכשניט פא־ ד לעצטע םיר '8־ באקומט זיך י8ך 8 נעכוג הויכער — םעד פון 50 טויזנט אימיג־אנםן 8 י8־ — נ^ר מחמת אינם יאוינעם 1921־טן '8־, אײדעד די קױ^טא־באנרעגצונגק זײנען אײננע־ ם־רמ נעװ^רן, זײנען ^דײנגעם^דן קרוב צו 120 טויזנט א־דן קײן אמעדיקא. די צװײ אײר^םײאישע לענדער, ױ^ם פארמ^גן די נרעםטע אידישע סאםן, םוילן און רוםל8נד, ד׳^בן פ8ר די לעצטע י^ו־ן ניט גענ^נט ב8ד׳8לטן ב8 זץ דעם נאטירלינן צוװ8קם און די8בן א־ס אדער כמעט איגגאגצן ארױסנעשיקמ אין םרעמדע לענדער (פוילן) אדער ה^בן נאך ם8יל8וץ םץ קרן (רוםל8גד). םו,ן ד׳^ם 80־־ דרײ '8־ (24—1922) באקומען 8 צוװ^קם פון 8לעלכע 20 מויזגם אידן; אײר^ם״ רוםלזןנר ד׳^ט נאך םאר• לאיז 0*י פיר '8־ (24—1921) 83 100 טױזנט אידן םון ק־ן — דער נרעסטער מײל פון זײ ד׳^ט עמינרידט אין 8נדעדע לענדער; 8 קלײנער מײל אין 8זי8טישן רוסלאנד. אין די ר8־ מען םון אײר^םײאישן רוסלמנד גופא זײנען פזץגעקימען אינ־ . טערעםאגטע איבערװ^נדערוננען: אוקר8ינע ד׳^ט ם8רל8וץ נאגצע 147 טומנט אױץ םץ ק־ן םץ 1920־טן י^ר — 8 טײל פון זײ א־ז א־בעדנעפ^־ן קײן צענטראל־רוםל^נד. אין צענט־