Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

5 4 'עקב לעשצינםקי ״זי שױן נ$ר ווײבינער םון צוויי דריטלן אין אמע־ דיקא ה$ט נעלעבט אק 1897*טן י$ר װײניגער םון איין צעגטל םון אלע אידן און אין 1925 שדן כמעט א נאנץ דריטל, אץ אלע איבעדינע ערד־טײלן ד$ט זיך דער םראצענט ניט נעביטן בזזדײטנדיס ם>ד 27 ץץ איז צװעקומען אץ דער נאנצער װעלט — 4,488,832 אידן אדער דורכשניטליך בערך 7—166 טויזגמ אידן א יאר. דער נאטירליכעד צידאקם םונם װעלטיאידנטום םאר 27 יזך — פץ 1897 ביז 1925 װעלכעד ה$מ באטראםן כםעט פינף מיליז^ן גםשות, הזןט זיך םארטײלט צװישן םארשײדענע , ױעלט״טײלן אויף ם^לננדינן אופן: אמעריקא. 3,365,000 75,0% אײראםע . 691,882 ״ 15,4 אזיע. 256,000 ״ 5,7 8פריקא. 166,500 ״ 3,7 אויםטראליע ...... 9,450 ״ 0,2 שך־הבל . . 4,488,832 100,0% אמעריקז^ װעלכע ד,זןט פארמאנט אין 1897־נק י$ר םך׳הכל דײניגעד פון א צענטל פון נאנצן אידגטום, ה$ט באקומען ד ר י י פ ע ר ט ל פון נאנצן צוװאקם בײם װעלט־אידנטום םאד די םא־־ נאננענע 27 י$רן םארקערט, אײר$פא, װעלכע ה$ט םארמאנט אין 1897־טן יאר מער םון פיר םיגםםל םון נ&נצן איױשן ם$לק, ה$ט באקומען סך־הכל אײן זעקםטל םוגם דזןזינן צוװאקסן די , א־בערינע דרײ װעלט־טײלן, װעלכע האבן נעהזזט אי[ 1897יטן ־$ר קרוב צו זיבן פר^צעגט םונם װעלט־אידנטום, הזןבן באקומען ק־וב צו צען םראצענט פונם צוװאקם םאר 27 יאר. מיד זעהען, אז װי נרוים ס׳איז גיט נעװען רי איבערװאנרעװננ פון אײר^פא קײן אמעריקזנ איז דזןך נעבליבן אין אײר$פא צװײ מז$ל זןזױ פיל איק װי דזךטן, און םזןר די שארנאנגענע 27 י$ר, .לען ד$ס אײסןםײאישע אידנטום האט איבעתעלעבט אזוי פיל קאקאםטראםעס און חורבגות, מלחמות אץ עפידעמיעם, איז דאך ניט נזך גיט #נגערירט נעװ$רן דער קרן םץ אײח$םייאישן אידנ־ טום, נזך ס׳איז נ$ך צונעקומען 700 טויזנט גםשות. פון רעם איז צו רױגגן, אז לויט דער צ$ל אידן בלײבט נזןך אלץ אײרזןםא דער װיבטינערער צענטר םאר׳ן װעלט־איתטום. דאם איז $בער .אלץ נ$ד נערעדט, װק מיר האלטן ױך בא :אנצע װעלט־טײלן; גײק מיר $בער איבער צו אײנצלנע מלוכות, דעמאלט אמ נריננ צו אײנזעהען, אז די םאראײנינטע שטאטן זײנק נעװזןרן םאר די םארנאנגענע 27 י׳אר דער נרעסטער צעגטד פץ איתטום. ס׳איז אינטערעסאנט צו באטראכטן ױ ענדערונ־ נען, װ$ס זײנען םזךנעקומען אינם װעלט־אידנטום אין םרט םון פארטײלוננ צװישן פזןרשײדענע מלונות. מיר װעלן נים נעמען אלע (מער םון זעכציג) מלוטת, נזך די יענינע, װזןם םארמז^גן פער םון 100 טויזגמ אידן און װ$ם אלע אונאײנעם האבן זײ םעד פון 90 םרזןצענט םון אידישן םזךק — דאם בילד םץ ױ שנוים און ענדעדתגען, װעלכע זײנען פזךנעקומק םאר דעם גענומעגעם פעױזך, ,װעם א־ױם א םך בולטער און קלזךער. נענומק אין אכמ ױ אינעװײנינסטע איבעהװאנרערונגען, וױ למשל, םון אוקראינע קיץ צענטדזןל־רוסלאנד. מיד ד,ז)בן אויך גיט םאתעסן ױ רעםאט־ײרונגק, װי דזןם אומקעק זיך םון אידן קק פויק, לעםלאנר און ליטע• אױםן םמך םון ױ אלע ענדערועען האבן מיד אויםנערעכנט ד־ צאל אידן אין יעדן לאנד צום אנדדב 1925. ל$מיר איצמ איבערגײק צום תוך םון דער מאבעלע. צופ אנהויב 1925־שן יאר איז נעװק אידן אין רער נ$רער װעלט 14,830,832, מער וױ אין יאר 21—1920 מיט 667.290. אזױ ױ בערך לינט צװישן ױ צװײ צ$לן א המשך םון םיר י$ר, קומט אויע זןז דער יזךליכער צו,װאקם םון נאנצן אידנטום באטרעםט אוככעפער 165 טויזגט נםשות. אינטערעםאנט איז, װז^ם ױ ד^דגע ציםער םון יזךליכן צװואקם םאלט צונױף מיט׳ן דודכ־ שניטליכן יארליכן צוױאקם בײם װעלט־אידנטום פאר ױ לעצטע 27 ץך. זןזוי ױ אין 1897־טן י$ר איז נעװען ױ רוםישע ם^לק־צײ־ לוננ װען מיר האבן באקומק נענויע יױעות װענן דער צז)ל רו־ סישע אידן, װעלכע ד,אבן דעמ$לט אויםגעמאנט מער פון א העלםמ םון אלע אידן; חוץ דעם איז נעװק ניט שװער אויםרע־ כענק ױ צ$ל אידן צום 1897־מן י$ר אין די לעגדער, װאו ױ פאלק־צײלונגען זײנען םזךנעקומק אין 1900־טן יזך, ה$בן מיר כעפונען םאר .־װעקמעםינ םארנלײכן ױ צאל אידן אין 1897־טן און אץ 1925־טן. און מיר ד-אבן דעמזןלט באקומק ם^לננדינע טאבעלע: טאב• — 11 — .5*1 אידן אץ םארשײדענע װעלט־טײלן 1925 גי 1897 1£11102)>611 1160:)11שסגז ״6£1 10 112 נו״ס 1)111״)זע *01 0)11ס7 0}5זו11)10 *ין •רןמנסן -06 10> ס/, ס1 11611ו1061ו1ב1ס*8 *1ס$לוםע *$ל 280160 60)8010<!< וו1 װעלס־טײל 1)416ז£ 1925 1897 1925 1897 63,03 83,66 9 343 882 8 652 000 אײראפא - 8(£0101 . . 2932 9,53 4 351000 986 000 אמעױקא - . 4,47 4,00 662000 406000 30,3 2,73 448 500 282000 אסריקא-^עמ^ . . . 0,15 0,08 25450 16000 אויםטחוליע-ססגאתזפס^ 100,0 100,0 14830812 10842000 צוזאמן-101^8*1088 נעמען מיר די אבשאלוטע צ$לן, זעהען םיר, אז אין אמעױקא האמ זץ ױ צזך אידן םאתרעסעדט 4% מזןל; אין אײרא&א םך הבל אויף ס,8 פראצענט; אין אזיע אויף 63,1 פר^צ.; אין אםריקא אויף ס,59 פרזןצענט און אין אויםטראליע אױף 59,1 ב־ר$צענט. גײען םיר איבער צו די רעלאטיװע צזןלן, זעהק מיר, אז אין 1897*נץ יזך ה$בן געלעבט אין אײר$םא םער םון םיר ם י: ם ט ל םין אלע אירן אין דער נזךער װעלט און אץ 1925־טן