Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 4 (15. Juni) - נומער 4 · p. [Seite]

233 <^^9^.>^ןו.ן^|8י ■■**??ס&ך?■;״ ל*ײר•.-!י־יז •**־ײ ^.^*■^^ול^דזןווודיז ^^'.־?■<י' וודױסטױט םק איתטסס >ק בודמןקעד <זס איתבאס >וין ודן 4 איינגמליך גיס 3סגורסכגו דמןרן םאר בןןגוגדעד *־^םעסי^געלע קאנזענ^ױע — נימ אזא הױכן פרןוצענט (18,1), איז אעעױנ זנו רעדקלערן!אזתדעד. איגס ללזכוד חזורסן כןופדצ? קודזון בר״ק אױף דערױף, װי איז ןנזממזנגען זזןום #מזל״סן זיך אין די רױפכו״קידכעם און װןום םאר א עלעפענם איז דעדבײ *תעםאלן דעד א״רישער קידכע (זעה טאב. מע). ד$ םחיםען אויך ״מארף $פםיילן די נאמיע *יים ביז דער רעי װןולוציע, און דערנןןך רי וױיטעדדינע ר$רן. אין ןןלנעפײן קןק םען ז^נן, אז ביז דעד תןז^למיע הןןט דעם נױעםםן זנװואקש אין דעם םרט נעהאט <ײ עװאנגעלישע ק׳דכע. דןוס הןוט דך בלי םםק גענוםנען דעדםון, װןום דעד ר״סהול םון *מיל׳קן דך אץ דער דןךעעד ק׳דכע א״ז לערך דעד נריעםטעד און אײכ־י םאכסנזער. ׳די זנןול איבערממןננענע בו אידישקײש איז די נאטנע זניים כעװען זזןדד א באמײדענע. םון דעד רעדוןולמיע >ון דןומ שטארק נעט׳מען זמאקםן םײ די ציול ןןרדסנעםרןוטענע בא מלע רךחמן^ םײ די צ*ל זנחנעקוםענע. און וױדעד *םןול נעוױנט דער עי׳קר די עויאננעלישע קידבע, װאו די צןןל זמדע־ 4|4^|*|44 4444 ,| ^4 .^14 קוסענע איז ס סןול נרעסעד, װי כא דעד רױמישיקןוטר׳לישער. אין לעצםן קור $בער הןןם די נרחיע ק$נםעסי$נםל$זע װײש אחבעתעקןמם אםילו ךי עח׳אנגעלישע ק׳דכע — בכלל ה$ט דך די נרחיע זײס דער רעוסןלמיע סאתרעסעדט אין 8 פןול. די אידישע קיזחפע ה$ט מדך וױ׳מזג נעזדאונען םון ץט דעד באװענונ^ כןןטש אױך דןן קןןן טען םאחױ״כענען די לעצטע רעװןולמיע״ יןןרן א כארײםנד׳יג נדעסעױע צןזל אנשלהםן. כײם םעסטשםעלץ רי נעשלעכם־טארסײלדננ םון די צחנע״ קוםענע זם־ אידישקײם קןןנק םיד אױך, װי בא ףי אװעקגע־ נאננענע, ^פעדידן םי׳ם ידיעות םון 1868 יאר $ן, װק סק םאחגלײכט ןוש־די טאבעלע מיט דעד טאבעלע 1ם (ױ?זרױמעטהןןטענע לױמן נעשלעכט), װארםט דך קמ־ם בל אין די אױנן, אז די עדשגמ 8 יןןד איז די זנןןל צונעקחמענע צו איױשקײם נעזוק באדי״םנױנ:רעםעד םמד דער צןןל אװעק־ נענאנבענע. די סיבה דעדםון איז שװער צו רערנק. סעןנליך, >ןז נןןסדעם װי די אידן זײנען נעװןךן פןוליםיש נלײכבאחעממט, חןןט דך א נעןױסע צןןל םריעי *װעקנעשועענע םוץ אל־נטום צוױק אופגעקעדמ, וױיכמד איז אױםםאלנױנ, וגןןם אין טאבעלע ¥111, להיפך זנו דעד טאבעלע □1, איל רער םרױק־יעלעסענט א סך שסארקער םןוחםחןןטן םארן םעונסגידשן. דןןם װימס, אז בײם אחבעדנק צום איתטום שפילט ױ װי׳כטינםםע רןןל דעד דהחגה־&ןןטיװ. מיד זעחק אױך םון דעד מןובעלע, ןןז דער פרןוצענם םק םענער חיולס בםוד אין איק קלעגעד װעדן לםובת ױ םרױק. םאר יי זח 80—1868 הןוט רי צןול םרד׳ען (צװישן ױ איפערנע- נאנבענע צום אימבג־ם) אויסנעמאכט 57,20 פרןןזנ^ םאד ױ י$רן 90—1880 שוין נ)66,3 פחןצ״םק ססס—1890 שזק ס,69 םחןוצ אק םק 1911—1900 ןוםילו 78,8 פח^צעענ צװישן ױ איבעתעמונגענע צו דעו־ רױמישיקאפנױדשער קירכע איז אױך נרעםעד רי צןול םררק, ןובער ניס אין *זא מןוס• םאר ױ יןןרן 1914—1904 הןוק זײ רןווס בןוטרןוםן 55 םר^צענט. ןוט דזן־ אחנםעדשחר צוױשן די איבעדנײענדינע צו דער אידישעד אק צו דעד רוחמיש־קןוטוילישער קירכע — ױ פהןו* פןוױן זװוישן מענעד אק םרױען — םחדט דערצו, אל צװישן ױ ןונקו׳טענר״נע צחם אמ־גמוים איז די צ$ל לײדינע נו־עםעד — 79% — װי צוױשן רי, וחןום שליסן דך ןק *ו רעד דד׳גדש־יקאסױלי׳שעד הק מק מושדאסט מימ אטןול די מונצע צןול אדױםגע- סרןוטענע, םאר רעד צײם םק 1886 ביז 1914, באקחםט זיך, *ו 13,25 פרןוצ, זיי׳נק נעוזק אין עלסעד םק 20—14 קור; 48,92 פרןוצ. ז״נען נעח׳ק אק עלטעד םדן 30—20 יןוח 24,19 *דןו*, — אק עלמעד םק 40—30 יןור, אק 13,62 פר$צ. זיעען נעװק עלטעד םק 40 יןד. עס קוםט, אלזן^ אױס, אז במעפ א העלםם א״ו כעװק םק חחמה־םעהינן אלסעד. אין רער עלטעו־יבחםע םק 20—14 יןך איז ם§ור דעל־ צי״ס, װןום םיד באםדאבטן רן^ םןותעקוםק א באםערקבאדע ענדעדדנג. במן יןור 1910 נים ױ דןוזינע נרועע דורכשניסריך םק 13 ביז 14 פרןו^ םון אלע ארוימנעטחןוםענע םק אידנגרם, און ןונד־רבנדע םון עור 1910 שוק נןור 9,76 *זוזג אזױי וױ אין דעד נרופע דןוק םיד צו טק מיט יו׳נגט — איז דער םןווקלענעדסער פדןוצענט בלי סםק א סמן, אז דעד רעל׳ניעזעד ןודעד ממיןו־ נאלעד נעםיל אי׳ו נעוו$רן בא ןום דעד יװגט שסארקעד♦ װען טק םאנס א ק^סבינידטע איי׳נטײלחננ םק רי ארױס־ נעסוןוטענע — לױטן נעשלענס און' לויטן %טעד אינא״נעם — םיור רי יןורן 14—4910 זעהט םק, אז אק דעד על׳שער־ נרופע םק 30—20 יןור זײנק םרױען א סך שטאחקעד םאר־ טוןוטן, אײדער מאגסבלק. דד־יינו, בא םרױק גיס ןום רי נרוופע 63 אױף יעדע 100, אק בןו מאנםבלען גןך 46 אױף 100. רןוס באװײזפב ווו םחװען םווחלןדן ד^ם אידגכרם םעד םאר אלץ צו׳ליב חחמהימןונמק♦ איבעױננם, אמ דןום אן אלנעםײנע ערשײנחנג — װןוחחם מון ױ מרױסגעטרןוטענע אק זולנעטיק נעהעדן נןונצע 52 פרןו>ג צו דער זעלכער עלסעד־נרוםע םק 30—20 יןך, אק בא םרױק מוזתדעד מונם ןום דעד םחןוצענט 444^1 444^^ ױ ,י אר׳פ מםילו סס. א מוזתדער אתטעדעס שטעלט טימ זיך ס$ר ױ מושעם־ פתתגסשןוטי׳םטיק םון די זודױםנעםרןוטענע. מיר װעלן דןו ברײננק וװעלבע מ־יעות בלויז ם§ור די יןוק 14—1910. ם*ב• — ¥1 — .6*1 דער פר$םעסי$נעלער צוזאפענשטעל םון די איד• אפםרינימ 811611)76)11886^ 06611*061(?46 )גת6€ % *6*. פר$םעסיע - *8610 21.1 556 16,1 424 םלאכה און אינדוססריע —־.11181)6611.111*78^68 16,0 423 ליבעראלע פו־ןוסעסיעם - 18םז88 810זמ . 1,7 44 6,8 178 אנדערע - 0)0*88 ^•סס8. 383 1010 ןק םר$סעסיעם - ס6ס1)ס887 . <י[ זײ: — :19סמ1(1 4.8 127 לצ״ייגגס - 7)841:01 .װ 40)60^810 .... 18,1 478 סײדלסך 1יו 30 יאר - סנ .81 ס114ס14>< . 100,0 24X5 סך״הבל — ס6סוסו**ס2 ' די בכלל סיור א׳וק כןוחןוקטעױםטישע פרןוםעסיןונעלע ־ םןורטײלונג שםינלט דך אױך ןופ אין דעד םטאםיסטיק םק ױ מדױסנועטהןוטענע. ןװױ װי ליבערןולע פדןוםעמיעס — דןוס מיינמ קודם נל שדיםטשטעלעד, קינסטלעד, ןוקןודעםיקער א, ד. ג — זיי׳סען בכלל צןולדײך בןו איזק, אמ קיק חידוש נינב װןום זײ מןונן אױם אק אחמעד טןובעלע ןוזא נרױסן פרןוצענם, וױ 16,0. אױםן צװײכק ןוי־ט נײט ױ נרז׳פע טלאכה אק אינח׳םטױע; אויםן ערשטן ןוחש װבעד ױ ד&נדלערחפע, ױ נדוטע ״שיליער אק םםודעפטן״, מןוכמ אױם 4,8 םחןוצ, _ םןוחוחןום די נחטע ,םײדלןק־ במ 30 י#ר״ — װעלכע קןונק