Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 4 (15. Juni) - נומער 4 · p. [Seite]

יעקכ לעשמסק' 222 *6 4 נאענטער צום םעדביאידנגװם, די צוױיטע — צום אידנטום םון םזדת. אוץ פאוץ םיק םובהק, לרט װעלכן סיר טארדעכענק א נעװיםן אידישן ישוב צום מערכי אדער מורח־יטיט, נעמק מיר דעם טעםם, מיט װעלכן ם׳נײט די ירידה םון דער צןןל נעבורק אינם נעגשנענעם ישיב. לאמיר אנהויפן םון אונגארן. ׳ ז; י־. מיד הןןנן פמ אהער נעד.אט צו טון מיט לענדער אק ישובים, װעלכע נילדן, אזױ צו ו$נן, ד עקיםװקםן(םאלױםן) םון אידישן עקאנאמי׳ק און קולטורעלן לענן. אלע אינערינע לענדעז־ און ישובים נעםינק זיך צװישן ןןמ די צװײ עק׳סונקםן: אײנע זײנק סאב• .<1*7 געבורטן׳ שטארבליכקײט אץ צװואקם אץ אונגארן 1881-1913 י*•;■!! ■1 }וסז110ג7>6 וו<11)18ו>8|11ס[ס 8ס■ ■>1ס<1ג8[ ־!■ג *■■)6**8 ■ווס!!;!)*■ *ש אױף יעדע •••ו נסשות איז אויסגעקוםען: — :■*מ) <**>$ ס##ו •( יאוץ - *־וו!*!• געבוירן םער װי געשסארק *ע*)**ז*51 *1• ז•*■ ■*!ז•**{) $(*•*<*11• — שסאדבםאלן געבורםן - *•■ייז ■•6■( 1*1> )ס< נ8י*ר,ג8נמר מ *יח 460■( 460 4•^ <8 תד. ג^נמר מ אידן 460•( 460 >6ל מ דזיר. ג*גמר 118(46( 061*86?. ממלקידונג .?86*061 )•4>6ל ♦ . 36,8 44,4 1881—1885 ♦ 373 43,5 1886-1890 16,5 8.6 19,1 33,1 35,6 41,7 1891-1895 17,7 12,0 16,9 27,6 34,6 39,6 1896-1900 14,7 11,8 16,7 263 31,4 38,0 1901-1905 13,4 113 16,2 24,9 28,6 36,4 1906-1910 11,6 9.9 153 25,1 26,9 35,0 1911 123 13,0 143 233 26,8 363 1912 12,6 113 14,1 233 26,7 343 1913 װאס םאר דער דערמאנטער צײט איז נא ד אידן םון אונגארן דער צוװאקם קלענער נעװןןרן אויף 24%, און בא דער נאנצעד באםעלקערוננ איז ער, םארקערט, נאך נרעסעד געװןןרן אויף 28%. דער צוװאקם םק דער ניט׳אידישעד באםעלקערװג נענומען ביזיװרער האט זיך, בלי סםק, נ$ך מעד םאר* נחעסערמ, װי טיר ה$בן שק העכער אנגעװיק, אמ אװנארן א לאנד פון 8 איבעתאנכם־מים, און ד אידן םון אוננארן םארנעםען אויך א צװישן׳םלאץ צװישן טערביאון מזרח׳אידנםום. דעד רוב בא• םעלקערװנ אץ אוננארן םארנעמט ױך מיט ערד׳ארבעט און נע• םינט זיך אויף א זעזע• נידעדינן שטאפל םון קולטורעלעד אנם׳ װיקלונגן דערםאר $בער איז אק אוננארן םאראן אויך אזעלכע ראמןנען, װאו ד אינדוסטריע האט דעתרײכט נןןד א הױכע שטוםע םק אנטװיקלװנ און װאו ד שטאטישע קולטור, םיט אלע אירע ליכט׳ און שאטןיזיעק, אמ םאקטיש ד הערשנדנע. נ$ך נרעסער זײנק ד ק$נטדאסטן בײם אידישן ישוב םק אונ׳ גארן — ם׳זײנק דןן םאראן םארלעגענע אידישע שטעטלאך, װעל׳ פע ק$נק אףשהאלשן א םאדנלײך םי׳ט ד םאחװאחםנםטע װינקלען םון גאליציע, און ם׳זײנק אויך םאראן דןן בורזשואזע אסי׳ מילידטע אידישע ״שיבימ װעלעע שטייען וױינינ װאם אם םון דער אידישער נרױםיבודושנאזיע םון בעןרלין, סןם װייזט זיך בולט ארױם, װען מיר םארנלײכן ד נאטירליכע באװענונג בא דעד אי׳ דישער באםעלקערװג אין גאנץ אונגארן טיט דער נאטירדכער באװענמג בא דער .אחרישער באםעלקעדװג אק בודאםעשט — אינם צעגטד םון רעד אװנאריש*יד׳שער בװזשואױע, םאר דרײסינ י$ר איז ד צאל נעבורטן בא דער אידישער בא־ םעלקערוננ םון אװנארן קלענעד געװארן אויף 27%, בעה בא דער נאנצעד באםעלקערװנ מאכט ד ם^״קלענעדװג אױס נאר 21%, דעדבײ דארף םען נאך אק זװק דאבן, אז ד .גאגצע באםעל׳ קערוננ״ איז שוין אין זיך כולל אויך דעם אידישן טײל, אזױ אז אין דער אמת׳ן אמ ד נעבודבק׳ידמ־ד. בא רער נים׳אידשעד בא־ םעלקערװנ נעװק נאך קלענער. ד שטארבליכקײט אמ םאר צװאגמ יאר — םון 5*1891 במ 1913 — נעמאלן בא אידן אויף 27%, אק בא דער נאגצער באםעלקערװנ אויף 29%. צו׳ ליב דעם זעלבן ערשט אננעװמעגעם טעם, דארף מען אנגעטען, או בא דעד ניט׳אידשער באםעלקערװנ אמ ד שטארבליכקײט געםאלן נאך עטװאם םער םון 29%. ד קלענערע ירידה םון דעד שטארבליכקײט בא דער אידשער באםעלקעחװג םון אװגאוק נעסט זיך גיט דערםון, װאס ד לאגע םון ד דאחטינע אמק האט זיך םארעתעחמ, נאר םשז׳ט װײל בא אידן אמ ד שטארבדכקײט געװען א נאגק נידערינע שױן אין 95*1891, — פסעט צװײ סאל נידעדנער, וױ בא דער סאנצער באטעלקערװנ, — אק אק 1913 אמ ד אידשע שטאחבליכקײט שוק צונעקומק נאנץ נאענט צו דער נאטירדכער נרעניץ, םון װעלכער ד שטארבליכקײט קאן בכלל נידערװער ניט םאלן, דער םך׳דגל אמ אלזא אזעלכער: כא דער אידשער בא׳ םעלקערװג םאלט ד שמארנליכקײט באגלײך מימ דער צאל געבורפק, אק בא דער באםעלקעדװנ איננאנק נענומען יאנם אריבער דאם םאלן םון דער שםארבליכקײט דאם ם%ץ םק דער צאל נעבודק. דערטיט דערקלעדט ק־ טאקע,