Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 3 (15. August) - נומער 3 · p. Seite 186

םטנריקן הןןט פק נעסתגו האנן.נודסע מוטחים ערד ארף םלזוטנן נװןןקעס״ און •*ידן איז גישכו דעדלױנם נעזזק צו ער׳ װעדנן דן ניטעד (אימןניעם), םיעק װען זײ ו$נן נאקומען נאזוגדערע •ריװילעניעס), אין אױסאונעטן םטנעות (מען הזןט זײ נו דעד קןזינעד ארנעט ני׳טט נונעלןןזט), אין קזןדטןיםאגי ריקאניע, אין םאנדיק&ניע םון קוטשען, םןןרטעסיןונעם, םודיק• אינ&טרומעטטן, סאלישדע און שזזענל♦ נװישן די נסנ הינטי שלעגער, ח־ןןם זײנק נעװען אין לאנר, הןןם דך קײן אײנ״ נינער איד נישט נעםונק. עס דינק אויך נישט נעזזק איי דישע מעסער<מוכערם און שןןףישערערס. נךן וןחדןןקאטן האנן אידן נישם נעםןןרס זײן. געםענדינ אין אכננ אז אידן זײנק אױף יעדן םדיט נא• נרענענט נעװען אין זײעדע רעסט און םאר יעדן עובר זײן אױף א נןןנרענצוננ איז סען באשםדןןםט נעזזןןרן סיט ארעסט >ןרער סים געלנ^שטקןף, םאר װעלכע מען ורז אױך *רעסםידט נעװןןרן, אוינ מען הןןט ד דשם נעקאנט באנןןלן, װי אויך קןס, אז די פןןדאטקעס (שטײערן) נכלל און סיעניעל אידישע זײנק געװק נרױם און םאר נישט סןצןןלן די אאדאטקעס איז םען אױך ארעסםידט נעװןןרן, — קחםמ אױם זעהר קליץ די נןןל םו־ן אירישע אועסםאנםן (943) אין אלע נונערניעס סון לאנד, בםרם נןןך, אז זעהר םיל איד־ן וקןק נישמ םארשםאגק *ײליש און זײ ןקןנן דך אלקן נישט נעקןןגם םארטײדינן םאר .דער מאכט און עם איז אויך גישט נעװען קײן אידישער ארודןן׳ קאט, װןןם זזןל דיער לשון סארשטײק און זןןל קאנק זײ םארםײדינן. נו נןןװאונדערן איז די נןןל אידישע דןןקטױדים, וױ קלײן ד איז גיט נעװען (37)♦ װי נאװאוסמ, זײנק אידן נישט אנגענוםען נעװןןרן נישט נןןר אין הױןסישולזסס, ןןגער אױך נישם אץ םיםלישולעס (ניםגןןויעס). נו שםודירן אין אױםי לןןנד איז אױך םאחכןןםן נעװען♦ םונדעםםזזענן ה$נן רך נעי םונק אץ לאנד נענדלינע אידישע דןןקטױרים װןןפ גןך עטליכער םון זײ (אין װןןרשע) זײגק נעזדען אױסלענדער (זײ הןןנן זץ■ אלע אויסגעשמד׳ט) אץ אלע איגערינע זײנק נעזוען אוילישע אידן. די דןןזינע רשימוה םץ די אידישע באשעםםינונגק, װןןס דינק נונױםנעשםעלס נעוזןןרן חדך די רעניחיננס-אתאנק, הןןנן נאנץ נוט און זיכעד נעקןןגט איגעדנײנן די דענירונג אץ די םױלישע נעזעלשאםט, או זעהר םאלש זײנק די משולדיי נוגגק, מים װעלכע זײ זײנק שםענדינ ארױסנעשדעק קענן אידן, אז אידן זײנק םויל און װילן נשום אױק ױך נישט םארנעםק םים •רןןרוקםיװער ארנעט אץ אז בםרם װײק אידן אויס שװערע אחנעס און שטדענן נןןר נו לענן ק ארנעס.' םיר זעהק אין די רשיםות, ןןז די נןןל נעלי׳םלאבות אץ שװעריןןרנעטנרינע גלױז אין די שםעט, נישם דעכענעדינ די, װןןם װעדן ןןנגערוםן .םאנריקאנםן,׳, איז נעזזען נרעסעד םץ דער נאל םץ אלע םינים סוחרים, קחןםער אץ הענדלעד אין שםעט אץ דעדםער, ארײנרעכנעדינ אםילו באנקידן אץ ליװעדאנםן, װעלי כע זײנק םון רער רעניח׳נג •חןןםעושידם נעװןןרן♦ חוץ דעם הןןנן אידן, םענער אץ םרױק, שװער נעארגעס אין די דערי םער אלם קןןלןןגיסטן, טשינשעװניקעם, געםײנו־ע׳םױעױם, םילךי •אכטעדס און דינעד, הנם ס׳איז איזץ נישט דערלויגט נעװען נו קויםן דך עדד אין זץקף♦ נלױז?ולס דןןרםסיםוידן הןןבן אידישע םײד־לאך נעןןרנעט אין דןןרף אין א נןןל םץ 4.941, װןןס דערװײזם, אז זעהר נרױם איז נעװען ױ ^ריםקײט נא ס נונױםנעשטעלם נעװןןרן חרך(דעד, םינאנץיקןןמיםיע (מיני״ םטעריום) םץ קענינרײך *ױלן. ז געזאסלם נעזןןרן דינק דיז^יםערן אױף אזא אוק: ױ טיטונץיקןןםיסיע הןןט ז^ין יןןר 1843 םאנאנדערנעשיקם אלע נתערניאל&סטן אין לןןנד נידקליאק, אין װעלכע ד האט םארלאננט, אז ױ דןןדנקאםנץ ז*לן איר נושיקן נענויע ניםעדן םון דער נןןל אידישע ^ץ קריסטליכע אײנװאוינער אין ױ שטעם און דערםער אין יק־עו־ גובערניע אץ נןןזתדער ױ נןןל אידן און ריעדע משעםטינמגק♦ ױ נונעתיןןל-שמיק הןןנן דך נעװענדעט יעדער נו(ױ קרײזישעםן — (נאםשעלניקי •ןןװיןןםזװ) םון דין גזנעתיע ^ןים א ניחקוליאר, אז זײ ז*י1 אים נושטעלן ױ דןןוינע ניםעק םץ יעק קרײז(*ןןװיאם). די קרײוישעםן האבן ארױםנעשיקמ נאעניעלע רעםעדעננץ אין ױ שטעט און רעתוער און הןןנן נונויםנעשסעלמ ױ רשיםות ױ אלע רשיטחז נוואמען םים •וץסןןקןןלן רינק נחנעשיקמ נעװןןק נו ױ נוגערנימל׳אסנק אץ ז!י הןןק דעם נאננן סאטעױאל נזנעשיקם דער םינןןנץיקןןטיסיק אץ נק דעם דןןױגן םאםעױאל הןןם חװ־ רעכנםײסמער נענבקן^סקי נונױםנעשםעלט ױ רשיטזת סץ נאננן לאנד. לויט ױ ד^ינע רשיםות הןןנן זץ־ דעםןןלס נעםונק אץ %ע שטעם אין קץנינרײך •וילן: ניטאיק .. , . . 638,606 איק . . . ..... . . 448,961 ױ נןןל גיטיאחץ אין אלע|שטעם םץ •ױלן איז אלזןן געי װען נרעםער םון דער צןןל איח נןןר םיט 189,645 נםשות. היות םיר זדיםן, *ז אין םץ שםעם הןןנן אידן לנםױ גישם געטןןרט װאױנק, קןןנק םיר | םארשטיץ, אז אץ ױ שםענ^ װןןם אידן הןןנן אין זײ נעםענם װאוינק, הןןק דך נעםונק זעדיר וױינינ קריםנק. _ אץ ױ דערםער םון- קענינרי|ך •ױלן הןןנן דך נעםונק: ניטיאיק . . 1 . . . 3,631,501 איק 74,435 ױ נןןל קריסנק אין ױ דערםעד איז אלוןן נרעםער נעװק םץ דעו נןןל אירן סיט נאננע 37,066^3> םך׳הנל הןןם •וילן דעמארם נעהאם א באםעלקעחע םון 4,643,603 נםשות. םץ זײ:■^ \ . ניטאידן ......... 4.170407 אידן.. . , . . 523.396 אין טאבעלע 1 ברמגק םיר ױ נןןל אידן אץ מ• זונדערע נובעתיעט ן םיר זעהען, אז בא ױ איקן חןןבן נעװאױגט אין ױ שטעט םער םץ 85 •רןןנעננג און אין די דערםער סך׳הכל 14,2 •רןףג, װען, םארקעדם, ױ •ןןליאקן/הןןבן נעװאוינט אין ױ דערםער פםעט 85 (84,7) *רןןנענמ אוגאין ױ שםעם סףהנל 15,3 •רןן• נענט םץ מלע •#ליאקן. ) אין טאנעלע מ מנן םיד א נענױע רשיםה םו־ן ױ איױשע באשעםםיגוננק נו יענער נײנ4 איק זײנק לחלוםץ נײ*4 נעװען םארטקןנק: אץ א•• טײקן (•שומ, װײל םען הןןנ^ אידן קײן קןןננעסיעם ניט נעי נענן)• אץ ארטטעקנװו (װיך םק װאלט קיץ •ןןססן נים נענענץ אידישע ארכיטעקנק *ץ *ױװאטע ארכיטעקנק האנן נאתישם נעקןןנט םארדינק),< אין נוקעריםאנױקן (נו נוקערי )