Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 3 (15. August) - נומער 3 · p. Seite 184

184 )4 3 די צאל אידן^און זײערע באשעפטיגונגען אין די ׳ דערפער פון קעניגרײך יפױלן אין 43*ז־טן יאר * ** / ע• נ♦ םרעגק / חוו חש1נ\ן ו1סו6ז0וחס)1 וחנ זס!) 6י}נתס6 1>חנו 1ו1ס2 * וסזתין.£ סס▼ '5!.י'?■*!־ .§0>? 1843 ה$ם י$ר 1843 ק$ן גערעהענט װערן אין דער נעמרנטע םק אידן אין קענינרײך יויק םאר^ן איגעדבדוךסנײפג די •ײן און נוח/ או קײן שום קןןגםענםן ו#לן נישם ארױעענענן װערן אױף נו האלטן א קרעטשמע און דין נאשעםסדגט בא אױםארנעטן שטארקע נעטראנקק אויםן דק^רף• נא ױ םױזנםער אידישע םאטיליעס״ װ$ם דינק נעװען גא׳ שעםטינט טיט אױםאחנעטן שטאהקע נעטראנקק און האנדלק םיט די און האנן דעםאלט טארלן^רן דיער גאננע חיונה״ דך נעםלענט שםײון צענדליגע טױמטער םאטיליעס, װי, למשל: םשדתים, מעקלער, הענדלער, מלםדים א, א, װ♦, און אױך די אלע דיגק דורך דער דערםןןנטער מרה גענליק $ן ברױט, לױט דער רעכגמנ םון װארשעװער דאו^ר׳גחניטש (ראשי נךל), װ$ם ה$ט זיך םיל מ$ל נעװענדעט װענק דעם ענק מיט טעםןךאנדוםס צו רעד רענידתג, ה$ט'ױ דערנ^גטע נורה אוזעקנערױבט די םרנםה כא םיל םער װי א דריטל םון דער נאנצער אירישער 3*• םעלקערתג אין קעמרײך םוילן. לױט א נורה םון י$ר 1824 דינק אידן ארױםנעטרינן געװ$רן םון םיל שטעט און שטעטלאך, װץם ו$נן נעהאט אלטע םריװי׳ לעניעם םון 1$טג1>ס1 ג11>תג־ו16ס1 חסס :>(£ (אידן זאלן אק די גישט ט^לערירט װערן). אין םיל אנדערע שטעט דינען די ארױסגעטריבן נעװןןרן םון די נאםן און מארקן, אק װעלכע די ה$ק געװארנם, און מען ה$ט וײ נאםוילן צו נויען נײע באװנדערע אמ־ישע נאםן. אק װארשע אמ איזץ דערלרנט נעװען צו װאוינק נ$ר אק עטליכע נאםן. װען א איד איו נעקוםען צײט• װײלינ אין װארשע, ה$ט ער נעםווט אויםקויםן * ,ם$ג*עטל״ םאר א נילדן (15 ק^םיקעפ) א ם#ג• אין קןר 1822 איו ארױםנענענן נעװןךן א טהע או אידן ט$רן נישט װאוינק אין ױ דערםער אױף א שטח םון דױי טײל (אן ערך 22 קיל^מעטר) נענן דער נרעני׳ן םון םרײםן און עסטרײך״ אין י$ר 1834 איו םארנ$טן נעװןקן אידן צו װאוינק אויך אויף א שטח םון דדײ מײל נעק דער נרעניץ םק רוסלאנד. לרט א נורה םון 1836 וײנק אררםנעםדיק נעװ$רן םיל איזק אױך םק ױ שטעט, װ$ם נעםינען דך אין שטת םק דער נרעניק אק אױך םון נעדננרי♦ חדך ױ אלע נזדות דינק םיל טױונטער םוילישע איוק נעװ$רן אםת׳דינע קנצנים. די אלע םיט דיערע םרױק און קינדעד הן^ק דך ארוטנעשלעםט אינערץ לאנד אק ארוםנעװאלנערט דך װםער אק װינמער אין םעלדער אק װעלדער, װכנריג א שטיקל *רױם, אום דן)ם לעק צו דעדהאלכק. ױ טאםן אידן, װןק וײנק נע׳ נלינן אק ױ שטעט אק שטעםלאך, ה$נן נעלענט אין דחקות, אק נרפנ אק אחת, אק שדעקליכעד ענגשאםט״ צו עטליכע םאמיליעם אק אײן צימערל♦ קיק חיונה אמ נישט נעװק. ס׳אמ אלזא <עהר זינטערעםאנם צו װיםן, װי נרױם איו דעמ^לט נעװק ױ קןל איוק אק דעם דןןוינן קענינױיך םױלן און מיט װץס ח^ק די דך נאשעםטינגג קײן גענױע ציםערן קןןנק םיר, ועלנםטםארשטענדליך, נישט ה$ק• מיר מוון ןןנער ן^גנעמען, או מעױװײגינעד רק)ק א װערא ױ אםיציעלע ציםעדן, װעלכע ױנק נעזא&לם אק עלענדקײט, װןןם אידן ו$ק איםעתעמרןןגן אין דעם דןןזינן לאגד ױט עס אמ נענרינדעט נעװןןרן חדך דעם רוסישן קימער״ אלעקםאסדער 1 (1815), וי&ען רעם$לט נעקוםען צו זײער העכםטער מדדנז/ אק ױ א׳^־ישע םאםן אמ אױםגעקוםק צו . קעםםן םיט דער נרעםטער ס&יצזױיםלתג םאר וײער קױם. ױ םיק אק עלענוקײם ד£ןןק נעשםאםם םק ױ םיל שרעק״ ליכע נורות און רדיםות װן)ם#רדן ה$ק נעליםן♦ #נגעהױק ה$ק דך ױ נןרות און רדיםות טיטן ארםםידן ױ נזדה םק זאקםישן קענינ אק פגךםט םק װארשעװער הערצןןגטום, םרידריךיאתוסם, װעלכע.איז *־ױםמסנעק נעװןץן אק קץ־ 1812 אק לוים װעלכעד עפ אמ ם^רנןףק געװןף־ן אמק דך צו נא• שעםטינן מיט אױסארנעטן ^טאוקע נעטדאגקען און האנדלען םיםזײ• (" ױ דןקי־נע טהה ה$ם שםאו־ק רואינירט דעם עק$נ$םישן צושטאנד םון םיל םויזגטער םוילישע אידן. אײנענטליך איז ױ נןןד, (קיק מ$ל נישם אין נאנצן. אױם׳ געםירם נעװ$רן, נןץ ד אמ 1ןק י$ר צו יןןר #םגעלײגם נעװןץן. ױ איזק, װןןם ה$ק ױך #נעו/׳נעװןסלט װײטער נאשעםפונן מיט שטאו־קע נעטראנקען, הן^ק /עוםוזט אױםקרםן א .קאנסענס״, װאם ויק אםצאל אמ נגשפרנךבםעט םון י$ו צו יןןר, נאוםן, או םיל אידן, נםדט אין ױ דערםער, זײנק נישט איםשטאנר נעװק ױ קאנםעגסן אויסצוקױםן, און/עדעס יאר איז זײער צאל קלענער נעװארן♦ / ן . אק 1815 אמ נעװען ױ 1נ$ל אידן, װ$ם ה$ק נעהאט שײנקען ׳ (אין שםעט) אק קרעטשםעס|אק דערםער) אק זײנק נעװען נא״ שעםטינם נא נראנםן׳נרענעױיק אק נירינרױעדײק — 17,561. םק דעםאלם ןק אמ זײער צ^יעדעם יאר םארקלענערמ נמװןןיץ, ניזאקיאר 1830 האטזײערמלאױםנעםאכט אינגאנק 2,084. נאך דער םוילישער רעװןלוציע אק יןך 1831, בעת װעלכער זעהר םיל איזק זײנק םאנר%דט געװאזק, האמ דעד נאטעםםניק גענעק םיל א׳דן קאנםענםן אױף שײנקק. עס האם געהײםן, או ױ דאוינע אידן האנן געליטך םאר זײער טרײקײם צו דעם םא׳ נארך — אזױ ה$ט נעפאםם^אר דעו־ רוםישער רענידוננ — און דאדורך םאוױנק זײ חסדי^ $נער שםעטער, שוק אין יןןר 1835 הןןם ױ רענירתנ ןטנעהױק צו׳ױק או׳נטערצודו־יקן ױ דןןזינע אידן אק ױיער צ$ל איז װידער װ$ם א י$ר קלענעד גע׳ װןךן, נאו־ק, או אק יןק 3*^1 איז נעװען ױיער צ$ל — 2,109 און םק ה$ם שוין נוט געוח&שט, או אין ניכן װעמ ארױם א גײע די ייטײרן זיינק (ענוטען: םון בשר-שטייעו־-אקפק 4 )1 14 אק םינאנק״ארכיװ איק װאו־שען ת איבעױנע םאטעריאלן - םק די אקטן .ק$נםענםן *ר אידך *ין דעם זעלק םיכיװ״ 1-׳ז111; .אידן אין די שםעק נעבן די נרעניצן* 01-1▼־, איק *ק נענימ נעגנט 1-נ־, ,װאױנוננש םםר איק׳, •רכיװ *לטע •קטן אק