Literarishe bleter · 1934-05-04 · 18 (4.5.1934) · p. Seite 290

ליטערארישע בלעסער נום. 18 (521 זײם 290 וו־אך צז וויאו־ טעאטסו און קונסם י > :־ױן^״סקןין־-סעןסער *יז ״זיגיק מןד ■רעמיערע סון^וי■ ם*מבערנ יין ג*ג*יס ,רער־זןר•. די ר*י סון ניעםס*ק*װ סעייס רחי ה*יגער. - *ין .ק*מינסקי״סע*סעד קומען װ״סער פ?ר ד נפםסשפילן פון מינ*י םינןיעםק* *ין .יעזזז ס*נץ־. — אין ״עיד*ד*ד*־-סע*ס*ר — הין רזש־יק*נס*ן *ון םרים קרעסין. די ״ײדישע :ןנדז- גיס *יעס ן נעזעגנוננ-פר*נר*ס, *ון דונ 8-זן מ*י פ*רס זי *רוים *ויף * סורנע. װער נפ דמ שסיין דערנזך *ין .נ*װ*שסשי״-םע#םער *יזרן- װ״י *ומנןקןנס• מען רערס װעגן םעסועי נןלוינ■ עורגס קומען קײן װןרשע, *עער װען *ון ־ירין- דערװײי נישס נוקונס. *ין ״ײנג-םעןסער״ װזין םעגיעך געשסיים ״קר*סין״. נ> *. נד*נ#ך *יו *יגעפ*רן ױיף גןמ־ ש*ילן ק״ן װיינע, װו ער הויעט *ן דעם ו-סן מ*׳ מיס דער ״נעיער יוםע״. ם#רן *ספןין *ץ *ין װןרשעװעד ייסערןסן־סורײן סןרנעקומען ן געזענענונגס-ןװנם, *ויף װעינער ס׳זענען נ״גוװזן פןרשסײער סון דער ײדישער ײסערןרישער וזן *רםיםטישער משסחה םון װןרשע. עם זענען נן• ה#יסן געװןרן ועדעס װענן נרןנונן דעם סזנעז *ון שוישסייער. > קײן װיינע *יז ורויסגעפןרן די *רס■:־ סין העיענן נןרקןװםק*, װעינע װעס מיססוילן םיס *. גרונונן. > דער יןדזשער ״ןרןרןס־ הוינם *ן זו עו-ין *־ן קרןקע *ין םעןטער ״נןגןסעי**. > *סהקע נורשסין ה*ס ןננעהוינן נו נומ. רןיירן *ין יןדזש. > *וירװינג דזשײקןנםןן *ון מעי עערנפויו סרעםן *ויף *ין ניוייססןק. > די גןסטשסיין פון דער ״װייננר סרװזי *ין יןנרןן, װעינע הןנן זיך ןנגעהוינן 1י *ומגינססיק ם#רן םעןסער, הןנן זיך יוזם:= פןו■ נעסערס. םוף-פי־סוף הןם זיך דןס קןיסע ײוינו יןנדןן — *מת * דינעד שינם - עעװןדומ• םיר יײענען *ין דער יןנדןנער *רעסע נןנ״- םערטע *רםיקיען װענן די װײםערויקע *ײפיויד גען• עס *יז םןרגעקומען * קניה-*נים פןר יװ כריייע, *ויף װעינן ס׳זענען *ויםגעסרןם;: י׳י י• שטײננערג, װ. גרןםמןן, ש. קןידןװםי.־, י.י• םײן, ססעפ*ן נװײג. ם• םז*ה הןס געענספזוז *ויף די *יע נ#גריםוננ*ן. ם׳*יז *ויך סןרניקי מען * װןרס-קןנזערס נײ דער נןסײי־ק נג פיננ *נםוםני. הניי, דןם *יםע יןנדןן םיס ו־ זקני״ י#סי*ס הןם *רשס ״זעקײס״ דעם סעם סין ײ נײעם ״דישן סעוסער, װןס די ״תיינע־ י יקמ מיס זיך ג*נר#נס. היװוי, ס׳זןי עס גוס פיי■ דײען ו > די ןרםיסםן םון דער ״װיינער פריײי מ. ןריעסקו *ון ח; נוזנןן ז*ז*ן עסיןס] מים נרויס דערםןינ *ין יןנדןנער רןד )■ ײ *ויםסרים ה#ס *זוי *ויסנענוםען, *ז וע• יןניז״ נער רןדין הןם נןשיןסן *ײננויןדן נ# זװן," קינסםיער פון דער ״סרוםע״ *ויף *וידינ נס• ועדאןטאו: נחמן מ״׳יי לאגער צי עשלעכזנ הוגדסרס עקזפמ#לארן. 0 ס40 פין ןלע געדרוקסע ניכער זענען ארויסבעלןזן גע* װןרן געגונדן. > י. ןפןסןסו איז דעם 27־םן *פריל ןס־ געםןרן סון נױ־יןרק קײן פןריז, פון דןדס קײן מערסעל, װו ער װעם זיך זעען דעס 9־םן מןי אויף דער ש*ף קײן ארץ־ישרןל. .ן — ןוןםןשו נעזוכם איץ-יש-אל *ים ערשסן מןל. סוף ײני ױעט ער קומען קײן •וילן. > אץ װילנע איז דערשיבען דער ױבל־ •:קס םון דער 8-קלאסיקער פןלקסשול א. נ. דכורה קופערשסײן, עונײפגעשסעלס דורך גי פלורערמןכער און רעדןנירס סון ש. גןססןמכקי. אינם בוך קומען *רסיקלען װענן *קטועלע שול־םרןנן, ן גרעסערע *רנעס מין ג. פלודערמןכער װעגן דער גפשיכסע און לעבן פון דער קופעישםײן-שול, און זכרלנות סון די *גיפוריענסינס. צו דעם אינ־ סערעסןנטן גיך װעלן מיד זיך נןך אומקערן. > דעם 11־טן *•ריל, ר. י. הןט דער גיו־ יןרקער ײרישער •ען־קלוב אײנגעןידנס לנכוד מלך רןמיטש ן בןנקעט, װעלכער איז סןרװןנדלט גע־ װןרן אין *ן אינטערעסןנסן שמועס װעגן ןקםועלע ײדישע קילסור פרןבלעמען. *ום בןנקעם זענען געקוםען פןרשטײער פון דער ײדישער ליםערןםור. אברהם רײזען, פןרזיצער םון ■ען־קלוב, הןם גע־ עפנס דעם בןנקעט. ס׳הןנן גערעדט; *בײן, י. ל. פהן, ה. לײװיק, קלמן הײזלער, ד״ר א. קן־ דאלביק׳ י•!•ןסןשו, ש. ניגער, א. לעיעלעס, ר. אײזלןנד, ל. גןלדבעדג, ז. װײנפער, י. סלןנים, מ. שװײד און ל. סײנבערג. לסוף הןט מ. רןװיסש געהןלסן ן גרעסערע ר*ד*. רןװיסש קומס סוף מןי *וריק קײן װןרשע. > די סעג הןס ד״ר נתן בירנבוים געפײערם זײן סד־יןייקן געבוירנטןג. ד״ר נ. בידננוים הןס דירכגעםןכס * מןדנעם גלגיל. זײענדיק נןך *וריק מ*ט עםלעכע דרײכיק יןר ןן ןנהענגער פון נאציןנאל״קילסורעלער אייסןנןמיע אין די לעבדער^ װי ײדן לעבן און *קעמשער פןר דעי- ןנערקע־ ניגג םין דער ײדישער שסרןך אין ליסערעכור (ער איז אײך געװען אײנער פון די פירער סון דער סשערנןװיצער שפרןך־קןגםערענץ אין 1908), איז ער אין דער צײס םון דער מלחמה ןריבער אין ןרסןדןקסישן לןגער. > די רןםנסןרבןנדישע רענירונג ףןם בןערט די ײדישע מוזיקער אלעקסןבדער קרײן אין לעװ ■ולװעד מיס די העכססע אויסצײכניגגען סןר קובסס. לעװ ■ולװער איז דער מוזיקןלישער םירער און קןמסןזיכן- פונס ײדישן מלוכהשן קןמער־סעןסער אץ מןסקװע. > נןך * רײ ןרםיקלען אין דער סןװ. ■רע- סע םון די ןנגעזעעבסטע כ*װ. שרײבער װעגן דער גרויסער נןדײםונג פון דער שסר*ך און די װיכ־ סיקײט ןפצודײניקן זי סין די *יפעליקע לןקוליז־ מפן און שםילערײען, הןט ויך אויך אין דער ײד. סןװעסישער סרעסע ןנגעהוינן צו דריקן ןן אינ- מערעסןנסע דיסקוםיע װעגן דער יײכסיקײס *י רײ־ ניקן *ויך די ײרישע שסרןך פון דעם גןנצן *סולת, װןס װערס ןרײנגעסרןגן *ןװוםסזיניק ןדער אומ־ בןױוסטזיניק אין דער ײדישער שפרןך. ליטעואטװ און?ןלםוו > לויט דפר איניציןסיװ פון די סרײבט סון .ייװא״ אין װןישע, װעס *ריבערגעברןכם װערן קײן װןרשע אין לןקול פין דער ״ײדישער געז• פ*ר לןנדקעגטניש״ די שלוס־־עליכס-אײסשסעלינג פון ״ײװא*. ם*ר דער אויכשסעלוננ װעלן רעזער־ װירס װערן םפעציעלע צימעיץ. *זוי *רום װעס די װןרשעװער ײדישע בןשעלקערונג הןנן די מעג־ לעכקײם זיך צו בןקענען מיס דער אויסששעלונג, װןס הןס *יו־סגערוסן *זן גרויסן אינספרעם נײפ ײדישן עולס. > סןריקע װ*ך איז אין ביןל־סטןק געשסןרנן אין עלרער פרן 75 י*ר אײנעי־ פין די עלסססע און בןליבסססע טוער, משפילים און שי־יפסשספלער נח זןבלודןװםקי. ער הןט *נגעהײנן צי שרײגן נ*ך מיס * ס5 יןר *ידיק אין דער הענרעישער און דערנןך אין דער ײדישער ■רפסע. ער הןס מיםגעןרבעם אץ ליןן רןבינןװיםשעס *סןג״, .״פרײנד׳* און *גד. זינט דער גרינדובג פון דער!״*ליססןקער צײסונג ,״דןס גײע לעבך איז ער נעװען איר שסענדיקפר מיטןרבעטער בןזינדערס הןנן אײכגענומען זײנע *־היקלען םון ב־ןליבסן־ קער עב•-. ער איז געװען דער גײנדער און םי- רער םון םיל ײדישע קולטור-געזע?ש*ססן (םון דער געז. ,״ײדישע קינסס״, פין דער שסודיר־ביבל. וײ דער קה לה). ער איז נעװען ן שסן־קער *נ־ העננער ׳ון ,״ײװא״, װעסען ער הןס *װעקגע־ שןנקען סיל ניבער־זעלכגהײסן. מים * צײס צוריק ה*ס דער ניןליכסןקער ליטערןסן־פןרײן געסײערס זײן 50-י*ריקן ױבל פון ליסערןרישער סעסיקײס. > 926 םײזנס עקזעמסלן ן איז דער סירןזש םון דעם מןסקװער ײדישן ניכע־־פערלןג ״עמעס״ אין י*ר 1933. דעײםון איז מןרקם־ אין לענין־ ליםערןטור געדרוקס געװןרן אץ * צןל פון 66 סויזנם עקזעמ§ל*רן, ■*־םײאיש־סןליסישע לערג״ ביבער — 31 טײזנס עקז., ■*ליםישע מןסךליסע־ רןסור — 116 מויזנס, סעכבישע און לןנדװירמ- שןסשלעכע ל־־סערןרור — 21 כײזנס 500 עקז., קינססלערישע װערק, ליסעיןםור״פ^רשיבג און קרי־ טיק ־- 105 םויזנס, לערנניכער ם*ר דער מיסל־ שול און הויכשול — סל2 כײזנט, *לגעמײנע לי״ סערןםור — 296 סײזבס עקז, רער דורכשגיסלעכער סירןזש סון * בוך איז 7.408 עקזי׳ דערבײ בן־ סר*שס דער דורכשגיסלעכפר סירןזש סון די מןרקס־ און לענין־װעדק—8000 עקז. אויף יעדן װערק, פ*רטײ- *ןליםישע לערנניכער ־־ 7750 עקז״ סון ■*ליטישע^ ליסעיןדור — 4018 עקז. םון טעכנישע און לןבד- װירסשןססלעכע ביכער — 2400 עקז, קינםסלע־ רישע — 3180 עקז., לערגביכער ם*ר דער שול — 17.000 עקז״ די איבעריקע ליסערןסור — 18.474 עקז. ײ צןל *■צוג־בוינן הןט פ*ין י*ר דער״ גרײכס ביז 6 מיליןן/ 961 סוײנט, מיס ן קןרגן מיליןן *•*יג־נויגן םעד, װי עס איז *נגעמערקם געװען סןר דעם געגענענעם יןר לײטן ■ל*ן. סון די 108 נעםען, װןס זענען *רויסגעלןזי געװןרן אין 1933 זענען 43 נעמען איננןנצן אויס־ םןרקײפם געװןרן. םון די איבעריקע, * סײל םון װעלכע (26) איז *■געדרוקס געװןרן אין לעצסן קװןרסל *ון סןריקן יןר׳ איז סןרבליבן אויען