Literarishe bleter · 1934-04-13 · 15 (13.4.1934) · p. Seite 238

ליםערארישע בלעסער נימ. 5נ (518; זײם 238 פ>ו וואר צז וואר 1■■■■■■£■■■■■■■■■■(£■■*■■■■■■■■■■■*■■■^■■ טעאטער אח קונסט > די װ#רעעיוער ײדיעע סעןסערן זעגזן אין די-ײס*םרכ סעג נעװע, סיל געיןקס. אײניקן סעעסערן הןבן געססילס םא- אינגונגן־אויםשןר״ קויפסע הײזער. > דער נעװוםסער דײםשער רעזשיםער ■ינ- קןסןר הןס עדורכנערײזס װערשע. געװען *ין ,סקןלא״״סעןסער אויף א. גרןנוכס 1 פןרשסעיונג ״קײסן״. — ער איז אויך געודען אויף ן גלעזל־סיי אינס ןרםיססן*סןרײן״ װי זיך געםײלס סיס זײ;ו איבסערעםאנסע געדןנקען װעגן סעןסער. < ״ןרןרןט״ (קינסס, ןנס. מ. גרןדערזןן( שסילס אינט םים אײסערגעװײנליכן דערםןלג *ק לןדזש. > אין װילנע שיילס איץ אײן סעןסזגר פיען פישזןן/ אץ עװײםן מריס קןרןלןװן. — > יןנןם סורקןװ^ הןם געשפילס מיט גרױס עדסןלג אין ליבלין/ כעים/ לונויסןװ. דער נןנ־ סעי מןרשרום: קעלץ״ ןבםרןװיעץ׳ רןדןס. > אין ניןליכסןק ששילט ■סהקי נורשכײן. > מןרים שװןרץ זענס ןלץ םןר זײן םורגז אינער די ןסעריקונישע שבעס מיס *יןשע קןלג׳. אין די גרעסערע שסעס שפילס ער אויך אײגיקע ■יעסעש םון זיץ סריערדיקן רעאערםוןר. דעי וג. סןסנל פון דעם קינסס־סעןםעד אוי־ף דעס םורנע בןשסײס םון די ןרסיסטן: ױליוס *דלעוץ ױזחײת ןנןינןנעל/ הנה ןפעל, רןזעסן ניןליס. װןיף גןלדסןדען, שארלןם גןלדשסײן רןנערם הערינ, *נןסןל װינןגרןדןװ. ליזן װאראן, העלען זעלינס. קאין׳ משה זילנעײקןססען/ על*ע מינםץ/ ליה נעשי. לןזןר םריד, ינחק םװערדלןװ, נן־נײן ק*ץ׳ איזידןר קעשיר, םשה ששרןסבערג/ פןריס שװ#רץ. 4 אין העלסיגנפןרסער םיגלענרישן סעןסער װערס איעט געשנילס םימ גררים דערםןלג ןגסקיס ״דינוק״ אויף פיניש. > נןך מ. רןזימגיס פיעסע ,דער גליקלענס• סער מענםש אין יער װעלס״/ םירס זיגמינס סיר* קןװ אויף אין ■ןריזער לןנקרײסעןסער י. ס■* ■וס ■יעםע ״איװןר קרויבער״. װןס הײסס יץ > דער דירעקסןר הןנרי לןכסיגער אין •ןריז סירט אויף *ן זײן ערגןװנט דעם 9״םן םןי ו סענסועיןגעלע ■יעסע .שלום שװןייעגןרד״• זײעי סײן! ןנער דערװײל גיט ער עי אץ ן נןםיז אין *■ןריזער הײנס׳, ןז ״װי נןקןנס איז יי ײדישע עיעסע ״שלום שװןרגבןדד״ סשרװערס גע* װןרן אין װןרשע דורך דער מןכס־־־. ןנער זײ הןנן סןרגעסן גוגעגן, *ז זײער ,סעגסןעיןגנײ #יעסע״ הןס קײן שוס שײכות נישם עו *. קור ציזנעס .שװןרננןרד״, װןס דןרף געש#ילם װערן אין װןרשע דורך ן. גרןנןך. > די ״װילנער םרויע (|נם. ם. סזאי) הי״ אין לןנדןן געגענן *קידוש השס״ און דעם .דיני7• > צו זײן ערשסן אויססריס *ץ קןװבע הןס סעמועל גןלרענבערג נעגעבן ה. קןלמןנןװיהסיס ״אץ ן רימענישער קרעסשמע״. נןך קןחנא ן1י ער קומען גלײך קײן װןרשע. הלואי! רעדןקסאו: נחמן מײזיל ליםןמירסק און לענששיץ, נןקימענדיק על ■י יוב װיכסיקע מןסעריןלן *ץ עײןגן אויף מיסןרבמס. די דןזיקא עקסעעריציעם װעלן אײך אויף להבא קןנסינואירס װערן. > רער נןמוששער ■יעלײעײךטוער, דער שריפסשםעלעי־ ג. י. רןסןלקעס (ניר) איז אינס ןלט געװןרן 50 יןר. ער איז גענוירן אין װןר- שע. װו ןנגעהײבן אץ דער יוגנס זײן ■ןליטישע סעםיקײס. זינם יןרן װוינט נ. י. ר*פ*לקעם אין תל־אביב. װו ער איז אויך פןרזיגער םון ײדישן ליסערןסךפןרײן. נ. י. רןסאלקעס סארעסנסלעכם סון נײט נו צײט *רטיקלען אין די ״ליס, נלע- םער״. די װןרשעװער *ןרנעםער עײסמג״ הןס געװידמעס עםלעכע *רטיקלען דעפ בעל־הײבל. — > עס איז דערשיגען דער 1* טער נימער ״דןס װירםשאפסלעכע לעבך, חורש־שריפם פ*ר עקןנ*םיש*כם*סיםמישע סרןגן פון דעם ײדישן לעבן אין עוילן, ן־ויסגעגענן דורכן עקןנןמיש- ססןסיססישן בײרן נײם *עעקןנע״ (צענסרןלע געזעלשןפס פין גמילות־חסדים ק*סעם און פ*ר סרןדיקסיװיזירונג פון ײדישן לעבן אין ■ײלן). *דןם װירטשאפטלעכע לענן״ אײ די עישסע ײדײ שע נײםשריפס אין סוילן ם*ר װירסשאפטלעך• ססןטיםשישע סר*נן. די מליכהשע ססאסיססישע אויפגאנן ניכן אינז נישס קײן יריעית מענן די םפעזיסישע םר*גן פינם ײדיסן עקןנןמישן לענן, דעריבער ד*רף סען נ*גריסן די א*ניני*טיװ םון עקןנןמיש־סס*טישטישן נױרן נײס ,.צעקןבע״, װןס ה*ט זיך אמסערגענומען צי בולײכםן ■ערי- *דיש *לע געניסן פון דפד ײדישער װירסשאפט. > אויף *ן ןװנם סון דער ײרישער ײגנם אין נױ־יןרק אױ עװישן *נדערן אײפגעפירט גע־ װןרץ *ן אײנןקסער ,דער זװײטער דור׳־/ ןנגע־ שרינן דורך דפם 6נ*י*ריקן דוד *■*םןשו, דער זון סון י. *■*טןשו. רער יוננער סןרפןסער הןס אויך געשנילט די הויעט״רןלע אין זײן שסיק. נ. נ. ליגדער שרײבט אין ,״סןנ״: *דןם דןזיקע %16*ריקע נחורל הןס *רײסנעוײזז * סך שײ- שפילערישן טןלענס און ן זעלסענע צינעסןסטקײס עו דער נינע אין *לגעםײן. שײן געװןקסן. הײך״ שלןנק, * לויטערער סןן, * קלןרע דיקניע און ן סרײהײס םון זשעסט און ב*װעגו:ג, װי ער װןלט שוין געולןט הינסער זיך װער־װײס װיסל ין־ן גינע-דערס*רוגג...״ > דעי נומער 17 ,״ליט. נלעסער״ װעס זײן געװידםעס משה זילבערסןרבן און זײן *רט און רןלע אינם ײדישן געזעלשןפסלעכן און קולסור־ לענץ. ס׳תעלץ זײן *רסיקלען פון בךאדיר, יעקב לעשטשינםקי, י.׳ סשעדביכןװ, װ. לאצקי־בקױ־טאלדי, י. יןשונםקי, נ. מײזיל און *נדערע. ס׳װעם אײך געדרוקש זײן דער לעצטער נישס-םןרענדיקםער *רסיקל םון פוישסןרבענעס, װי אײך ן רײ נילדער. > דער בןקןנטער ײדישער שריםםשסעלער אץ *מעריקע *נ. נןלרבערג סײעי־ם איצט * טן־ ■עלן ױנילײ — זײן 50 נענורסססןג און 30 יןר ליסערןרישע םעםיקײט. לככוד *ס דעם ײבל װערם אין נױ׳יןרק *רויסגעגעבן * זןמלבוך אין דרײ שםרןכן אין ײריש, העברעיש און עבגליש. — > *לעקסןנדער הןרקןװי, דער בןמוססער ײדישער סןרשעוי, איז ערנסס קרןגק. ליטעואטװ און קולטװ > דעם 7־טן סןג ■סת איז געװןרן 15 יןר זינס ס׳איז סרןגיש אומגעקומען אין װילבע א. יײיטער (א. מ. דעװענישסקי). אין שײכות מים דעס יןרצײט הןס דער װילנער ״גין״ אײנגעןרדנט ן רײ צײןםענסרעםן, װו מ׳הןם גערערס װעגן װײסערן און װעגן זײן רעװןלוציןנערער און לי- סערןרישער סעסיקײס. מ׳הןס אויך געלײענס אייס־ צוגן םון א. װײטערס װערק, און בןזוכם זײן קבר• ־ > אץ עלסעד םץ 56 יןד איז אץ *מערי־ קע נעשסןרבן דער ײדישער זשורנןליסס ישראל דער יענקי ך. םרידםןן). דפר פןרשסןיבפנער איז געניירן אין קאסאשאן, רומעניע, אין 78ל1, אין די ױנגע יןרן אױ ער געװען * סןציןליסס, איז *רוסגעגןנבען איבעד די דערםער אין רומעניע און געארײדיקס צװישן די ■ויערן םןציןליזם. *נגע- הוינן צו שרײנן אין 1893. אין 1900 *״ויסגע־ שיקס געװןרן פון זײן לןנד, געקומען אץ נױ- יןרק, װו ער הןט םיטגעןרבעס אץ די *לע ײדי- שע צײסוגגען און צײסשריפסן. > דןנערשסיק, דעם 5*םן *■ריל הןם זיך געעםנס אין װײנע אץ לןקוי םין ײװא די שלום• עליכם־אויסשסעײנג. עס זענען אײסגעשםעלס *לע װעיק פון ש״ע אין די סוישידגםשע אויסגעכעס, די איבפרזעצונגען פון ש־ע אין םןרשידענע ש#ר*כן, די סןרשידעגע צײסשריססן, אץ װעלכע ש״ע הןם זיך בןסײליקס, זײגע בריװ, *ריגינןל־מןגזסקדיעסן סון זײנע װעדק, בילרער, סקולסשורן, *לבןמען, דןקומענטן װעגן איפ םון דער ק עװער זשונדן״ מעריע, די קריםיק אינער ש־ד, ש״ע און דער ײדישער העןטער (ןסישן, ילןקןסן, •רןגרןמען אןז״װ), ש״ע און די ײדישע שול אןז״װ. > בײ דער ײדישעי־ געזעלשןשם ס*ר לןנד־ קעגסשןפם אץ יןדזש איז *גששטבנען * װיסנ״ שןפסיעכער קרײז, װןם שסעלס זיך די אויפגןבע צו םןרשן די היכסןרישע, עטנןגי״ןפיס־סןלקלן- ריסטישע אין עקןנןמיש־סשןכיסטישע שןרהעלטענישן פון דעד ײדישעי־ בןשעלקעי־ונג אין דער לןדושער װןיעװןדשןסט. דער קרײז צײלס איבער דרײםיק װיסנש*פסלעכע *דנעסער סון לןדזש, אי־םער * רײ מיסגלידער״קןרעספןנדענטן םץ *נדעייע שסעט, װי ■יןטרקןװ, זגעיש, סםריקןװ, סןמןשןװ און *נד. דער קי־ײז הןט *דורבגעםי־רס *רכיװןלע קװעי־ענדעם אין ■**סי״קןװ, װןרשע, זגערש און •*ניןניץ. עם זענען אויסגעןרבעס געװןרן צװײ ןנקעסעס: * היסםןרישע םון ד״ר סרידםןן און *ן עסנןגרןסיש־סןלקלןריסטישעד •ין י. זעלקן־■ װיסש. די *גקעסעס זענען געװןרן םו-ןגדערגע־־ שיקס אין םןישידענע שסעט אין רי װיםנשןסס־ לעכע קןרעסעןגדענסן. דער דעדמןנסער קרײז הןמ זיך געשסעלם אין פןרבינדוננ מיס סןרשידעגע װיםגשןססלעכע אעססיטיציעם, נשרם םיס דעם ײדישן װיסנשןםטיעכן א״גםםיםום אץ װילגע און םיט דער גפזעלשןםס םרײנס םוץ ײװא אין לןדזשי גדי מי געהעריק *דורכציסירן די *רבעטן, הןט דער קרײז *דורכגפפירס * גןנצע רײ עקםיעדי־ ציעס אין םוישידעגע ששעס םין דער װןיעװןד־ שןסם, װי םןניןניץ, זגערש, ■יןםרקןװ, ססריקןװ,