Literarishe bleter · 1933-10-20 · 42 (20.10.1933) · p. Seite 675

זײט 675 ליטערארישע בלעםער נומ. 42 (493) וןאך ןןאך םעאםער אח קןנסט > דאס ײדיסע םעאסער אין װ*רסע הןס רערװײל אזא אויסזען: אץ .,נאיואשסשי״ רנװי- סעןטער *ײדישע באנדע״, װןום נאססײם סון שןלגנדע *רם־־סשן (אײביקע םין *אראראס״): רחל האינזגר, ױכבר זילבעינ, ליליאנא״ לא״ן סאלמאן, מאלװינא ראעעל, שמעון דזש־־גאן, ד. לעדערםאן, ם. מן- רע־יםקי, ז. קאץ, ■. רעיםען, א. ראםמאן, י שוסאכנר. מיזיקאל־־שע לײםובג — דור בײנעלמאן. אין ,״סקאלא״־סעאסער ײדיש דראמאםיש־סעאסער (קינסטל. ןנס. מ. לאמפע). אין דער סרוסע — ר. שושנה, ש. לאנרײ, רעלעבא נאסלינ, הדסה האליש, סרידע ײריע, הערש הארס, י. םסרוגאסש, א. װאלששסאט א. א. דערװײל האס מען נאנײס *אורס־יל״, װאס גײש שוין אינער 120 מאל און ס׳גרײס זיך א ■־עסע *דרײ דניקיס״ (סרײלעכע סאסירע — אויסא- ו) אין .,עלרארא״ (געװ. ■אװי־ לאך־) אן אטעיעסע ״חלומרת סין ליגע״. אין פרו*ע: נחמה״ קאדיש׳ כאש, מאקס נאזשיק, מ, קלײן, עװא שסאקסעדער, ל*זא שלאםבערג, מ. קײזנראװיטש, א. גראדנער, ש. ראסשסײן, א. איג־ װפנטאזש א. א. אין ליסעראסן־סארײן סרערן או־ף לידיא ■אסאעקא א״עקס שסײן אץ װל. גאדיק, — אין ■ייאגראס: ערנסס און שואס, סקעסשן, מאנא־ לאנן אין א-נאקסערס. אין ,״יוגג־םעאסער״ (דלוגע 19) די װײסערדיקס פאישסעלדנגען סץ דעי גאלדסאיען־ שאיל: ,טױו9 סאבעננא■-', — > אין װילנע שאילן אין -םןלקם-סעאטער״ תנה גראסבעי־ג, העי־םאן םענ־גשםײן, סראניא װינ־ סער, •ערל אוריק, שמחת ראזען, י. מאבדע״גליס, ח. ראזענעװײג, ל. קאסװינער, י. רײנגלאס א.א. — אין ע־זײםן סעאסער — א טרוסע מיס מ. װיטלער 1יאש. — > אײסער רער ״װילנער סריאע״ שסילן אין םאדיז באך עװײ טעאסערס. אין ״שאלי״-רראמאסיקיי םעאשע־• אן אעזןרעסן-סרוסע מיס מרים קא- ראלאװא. אין *לאנקרי״־טעאסע־ — רודאלף זאם־ לאװסקי. ס׳איז נישס סײן םין זײן זײם, װאם עד םןרלוישט דעם װעג סץ די װילנער אין ער האט געגעבן קאטאיעװס *א םיליאן וױת״ און .דער בונס אץ אויםנעסע־ינגס־הויז״, װאס די ״װילנער״ האנן אין זײער רעסערסואד. זײעי מיאים ז > רער באקאבסער ײרישער קינםסלער ברוך אראגסאן סין ניײיארק. װעלכער הןס םארבראכס אײביקע חרש־ם אין ■אריז, איז איגעסאי־ן קײן ארץ־ישראל. > אץ לאקאל םון דער ײדישער געזעלשאםם סאר לאנד-קעבעעביש איז גועשנס געװארן אן אויםשסעליננ סין דער ײדישעד אלסערסימלעכער קונסס אין ■וילן. עװישן די אויםנעשסעלסע בילדער סארנעסען אן אנגעזעענעס ארס סאסאנראסישע אויס- נאמען, װעלכע גיבן א םארשסעלונג םין דער ארכיסעקסור םון די ײדישע שילן אין ■ײלן. סיל עקסיאנאסן האס אויסבעשסעלס דער ארכיסעקטישעד אנשסאלס בײס װאדשעװור ■אליסעכניקוס. > װארדי אין יאעליס גיבן אי*ס קאנזערס איבער לעסלאגד. — רעדאקטאר נחמן מײזיל םין ײדיש ן אס אזוי גײס עס אימעסום סים אײ־ בענע הענם בויש מען אסימיליאגיע סעססובגען, אין מ״חידוסם זיך, װאס די ײבנם גײס אװעק סץ אינז 1 > דע* נאקאגספר ײדישער ביבליאנראף אין סאדשעד דור מניד א*ז אלס נע־וארן 70 יאר. עי ארבעם אינס אין דער לענינגראדעד מליכהשער בי- בליאסעק. בײ אס דעד א־ינעס ש:ײם עױ זינם *ענסליקעי יאי־ן. > שבת דעם 14־סן איז סא-נ*קוםען אין װילנע א םײעי״לעכע אקאדעמיע לגנוד דעם 25 יאריקן יי־ בילײ םון דער רזשערנאװיבעד שפ־־אך״קאנםעדענץ. > ד״ר מ, װײנרײך איז!■געםאדן םין װילנע קײן װץ *י םאיענדיקן דארט זײנע שסידיען״ װאם ער האס איגס סארגאבגענעם יאר נעזירס איגס םיעב־על־נעגדינדעסן םעמינאר בײם יעיל׳איניװער־ סיסעט. ער װעס םאײבדענגען אץ װין ביו סיף װינסע**. > אין עלם*ר םין 64 יאר א*ז אין װין נע־ שסןיבן דער ײדישעד םאלער ישדאל עדעלמאן. > די געזעלשאםס .סרײנט סץ ײװא״ אין ריגע הןבן אײננעארדנס אן איז־נס, אויף װעלכן ם׳זענען אויםנעסראסן מים רעםעיאטן; ■ײאם. ש• דיבנאװ— די גײסטיקע או*רות םון ײמסיס, אץ יעקב לעש־ טשינסקי-די עקאנאמישע םדאנלעסען אין איעטיקן ײדנסום.- דער אװנט איז געעםנס נעװאין דורך ד״ר *. הערזםעלר. די חשיבע געלעי־נסע האבן געריםן רעם ע־לם *י שטי*ן רעם ײװא יון מעב־ לעך מאכן םא-*וזענן די װײםערדיקע אי־בעטן םינם איגססיםיס. אויך דער עלסערן־םאי־באנד אין ריגע האס ארגאניזירס א *אגענעגיש םיס ש. ייננאװ אין ינקב לישבינםקי. > יין ילסער םץ 64 יאי ייז יין מאםקװע געשסאיבן אײנער םין די אמאליקע בונרישע סיער, דער גרינרער סיגם םארלאג *די װעלס״ סימאסײ קאנועלזאן. זינס 1923 איז ער געװען אין מאסקװע, געארבעס יץ מליכה־סארלאג, רעדאנירש א רײ םא־ װיבסישע אויסגאבן. הײ־יאר איז קאעעלזאן אץ מאםקװע איבערנעםארן נע־יארן דורך א סראמװײ, װעלנער הןס אים אעגעשניטן בײרע םים. — > אינם םארלאג ■ין ל. מ. ששײן (שיקאגע) איז דעישינען י. איאשאשים א דערנײלװג *■ינדקא רםיבתי״, *־יכענינגען סין ה. גליזענשסײן. ם״איז א ■ראכס אייסגאבע י־יף א סםזגיעלן ■!■יר מיס אן ארינינעלן *אנד. > אין סשעדנאװיץ איז םארבעקימען די אנסהי• לינג םין דער ם*בח א*יםן קבר סין אליעזר שסײנ־ בארג, ױיסנעארנעס לויסן םאדעל םון ארטיר קאל־ ניק. ס׳זענען געקירען םארשםײער םין סאישידענע קילםיר־אינסשיסוביעם אין ריםעגיע. — > סין תל־אביב איד אנגעקימען *ום ײװא א *אגריסינג סין די דארסיקע ײװא־םדײגט: ״מיר זענען זיך אייםגעקוםען לבבוד דעם רערשײנען ■ון ■עדאנאגיש־*ס*כאלאגישן נאנד און, א קלײנע נרו־ ■< װי םיר זענען, װאם גארן אין דענקען נאך א ײדיש װארס, הא*ן סיר דאס דערשײנען סון אזא װערק אי*ם אין אזא געדריקסעד און געשס־־קסער *ײם אייסגענימען װי א ױס־סוב, א דעיקװיקוננ סאד םארשסאכסע נשמות. רער נאנד שסעלס סאר מים זיך א שםיק קיביץ גליות םארן װיסנשאעט־ לעכן ײײשן געראנק. ליםעראסװ און קולטװ > מיר אלע געדעגקען װאם סאר א •ראעאגאנ־ דע םאר דער ײרישע• קולסור, ײדישן סעאסזר ע0 ױז געװען מ*ס א 10—11 יאר *וריק די סיר• נע סין די אשאליקע .װילנער״ ױנער מערב״אײ• ראןע. זינס דאן הןם זיך םיל״פיל נעענדעיס א*ן אײראעע, סיל האס זיך אויך געענדערם אין דער אינעװײניקססער ײדישער װעלס אין אץ די *וזא• מעננזן*ײנגען סין רע• גרײסער װעלם *י רער ײדיעער. אין דער *ײס האס די ״הביםה״ סריים־ םיר© איבער אײראסע און א. גראנאװםקי םיםן םאסקװער מלוכה־םעאסער. די ערשסע גריםן סץ ■ארי״ װײזן, אז ױיך איבס זאל דער סיר םין דעי .װילנער סרואע״ םארװאנדלם װעדן אץ א מאניםע״סאביע םאר ײר־ש. נדי אײםזינעמען די .װילנער־ אץ ■ארין, האש זיך געשאפן א ■אסרא• באס פין ײרישע און סראננויזישע שריםסשטעלער, קינסטלער ױן בלל סוער. אץ קאמ־םעס גײען ארײן; דעד באװיססע• פיאננויזיש-ײדישע־■ הימאריסם םריםטאן בערנאי, זשא-זש םיאק, גאבריעל ביאםי, לאשנער, ערמאנד סלעג, אנדרײ סעי־, *אליאקאװ• לישא־דנעװ, די קינםטלער מאדק שוגאל אין נחום אראנסאן, י. עסרויקץ, מ. יארבליס, ה. ם־יעס,?. הע-מאן, י. גיאדזע:ס־,י, י. סדאנק א. א. - די ,״מילנער״ האנן אננעהויבן מיס ״שרײ, כינע״, דערנאך ״קידיש השס־. אין רפעערטואר האבן זײ אײניקע ■יעסעס, װאס זײ האנן אויסגעפירס די לע*סע יארן אין ■ויז־ן. — > אין קאװנע איז פא-בעקוםען ן באדאסונג םין םא־־שס־יער סון רי ײרישע עקאנאמישע ארגא־ ניזןױעם אץ ליסע. די באראסונג האס ארומנעיעדס די סראגע, װי *ו באק׳״מםן די סענדענבן ארויס״ *ישסויסן ײרן סץ זײערע עקאנאמישע ■אזיגיעס. ס׳ייז בןשיאסן געװארן *ו שאםן א ײדישן עקא־ נאםישן ראס< די *אראסונב האס *װישן אניערן באשיאםן ארויםצונענן א ײדישי צײסונג אײף ליס־ װיש, װןם זאל ױיפקלערן די ליסװישע געזעלשאפש די יאנע סין די ײדן אין דער ליסע. — װי בא־ קאנט זענען ױיך אין װא־שע, לארזש אין אין אג־ דערע ײדישע שםעס סא-נעקימען סארשידענע בא־ ראםוננען מנוח דער עקאנאמישער לאגע םץ ײדן אץ ■וילן. מ׳האס גערעדס, דיםקיסירס, אבעד קײן ממשותדיקס איז דערסון גארנישם ארויס. — > ױן אקםאבער־חודש — לײענען מיר אץ א *־םא-ידיעה — עםנס ויך אץ ביקארעשס רער יינ־ םסיםוס םןר ױדאיםסישער שםיריע יינסער דער לײסיננ סץ ד״ר 43 הלוי. דער אינססיסיס װעס* *ונרײםן .צוקינססיקע קילסיר־סיער אין געזעל־ טאסםלעבע עםקניס״. װאס םאר אן אויםזען אס די ״ױדאיססישע ייגססיםוטן״ האבן אומעסום — װײסן מיר גאנץ-בים. ס׳זענען האלב־אסיםילירסע אינםסי־ גיציעס םיס א גרויסער דאזע סאראכסונכ סין ײדי״ טער םאק״קילסיר ױן שנאה *ו ײדיש. װעס אויך אס דער דיגזעגישער *ױדאיססישער אינםסיםוס״ זיץ געבויס ױיף אס די ,״הײליקע״ •רינגיאן, נאר ריס דעם אינסערשײד, װאס אנשסאס אבריתײריםית, עברית־אנגלית, עביית־ױלב־ת װעס זײן עברית־ ײפגית? אץ ד״ר ס. חײי ייז ײכס ײך׳ *ן ןיג״* דעגגער פין ײדישער קולסיר אץ א סימאאםיקער