Literarishe bleter · 1933-09-01 · 35 (1.9.1933) · p. Seite 570

ליטערארישע?לעטער נום.׳35 (6ט4> זייט 570 3>ן וו־אך וואך םעאםסר אח קןנסס אץ דער ײדישער ס**סער־װעלס אין װאר־ שע אמ נאך עלץ קײן נײעס נ-עסע מכח דעס קו־ מענדיקן םיז$ן. רי ,״װילנער סי־ואע״ האז גאזאלס פאי־־ן קײן קןזײנע, מישמועסס מכח גאססשעילן אין ■אריז, $נער מםחםא װעס זי קיםען קײן װאי־שע. ענעי־ דער׳־וײל הןט זי ג$ך קײן סעאםער נישם אין .״סקאלא״־םעאסע־ װע ז ערגעניזירס װעי-ן, א סברא# א רעװי־סעאסזר. דערװײל ניז יוס־סוכ װעלן םםחםא שיילן די זעלנע סרויעם, װאם ש*ילן אינם. קײן ענדעריננען װעלן שוין מכממי נישש םןרקימען. — > .ייננ־טעאסע־״, װןס ד׳אס געשיילס ״בןסםאץ״ דעם גיננן םעזןן, אץ זאל סון שגײז ער־ עעך (גאלעריע לוקכעניורג), האט איגס!•גענוםען א נײעם שײנעם לאקיל אויף רלונא־גאס מיט א 400 *לעצער. ס׳װע־־ס געגרײס דןיס א נײע סיעסע דורך ם. װײכערס. — דער נאמען פין דער •יעסע װערס דערװײל געהילסן בסור. — > ,״יא תחמ ד״ (רעזשי ז. םורקאװ) איז גע־ גאגגען אץ װיל^ער סרי9ע 25 מאל• ראס איז א רעקארד-ניםער ן > מאר־ס שװארעס קינסס-סעאסער עפנס זיך דעם 21־םן סעאסעמנער מיס י. י. זינגערם ,״יאשע קאלב״. דעם 10 אקסאנעד װעט ענדלעך זיץ רי ■רעמיערע סון אהרן בײםלינם .כעלםער חכמים׳*. די װײסע״דיקע אויסירונג — ל. םויכסװאנבעי־ס .״יאזעפוס״ (ײדישער קריג). > לודװיק זאץ הויבס אן דעם סעזאן מיס דער אבערעסע ״איך בענק איזײם״ סון 4 באדער, מוזיק — י. רימשינסקי. — > קײן װאדשע איז געקימען דער באקאנסער ײדישער ארסיסס ייסף גרין. מעלכער האס געשעילס עםלעכע יאר בײ מ. שװארבן. י. גרין איז לעבסנם אויפגעסראםן מיס גרוים דירםאלג אין לעמבערנ. — > ם׳איז אץ װא־שע געבראכס געװארן א ביבלישער קלאנג־םילם .ייסף אץ םברים״, רעזשי־ סירס דורך דזשארזש דאלאנד מים גאקאנסע אק־ סיארן אין די הויים־ראלן. — > דער קולסיר־סארבאנד םץ די דײםשפ ײדן ארגאניזירם אין בערלץ א ײדישן סעאסער. רי קאנבעםיע אויף *ו עסענען דעם סעאסער איז ארוים״ געגעבן געװארן נאר גתנאי, אז דער גילעסךסאר־ קויף נו דער פארשסעלונג װעס נישס פארקוםען ע&נסלעך. דער נאנבער •ערבאנאל סץ סעאסער, סײ קינסםלער, םײ סערגישער װעס באשסײן נאר •ון ײדן. בילעסן אויף ני באזוכן די םארשסעלונ־ גען מעלן פארשפרײס װערן נאר *תישץ םיסגליךער סון קולסור־פארבאנד. > דעם דריםן סעפםעמבער ע&נס זיך אץ *אריז א נײ גרויס ײריש טעאסער ״■אלי דראמאי סיק״ מים דער *יעסע ,ד*ו מאן מיסן ■ארספעל״.- די דירעק*יע געפינס זיך אין די הענס פון סאקס מאשקאװיסש, װעלכער זאגס *ו גאר םיל *ים סעזאןו - אין קוםענדיקן נומער: ד״ר ס. זילבערסארבי־ ,״נאר אן *אניק״ (אן ענטםער ח׳ י. לישבמסקױ). וזדאקםאו גסמז ־מײזיל םון הסמדרות, זעען דאס ביך און קאנען א*ם לײע־ נען, װיבאלד אז ס׳איז געשיייבן אץ ײריש? װעס די הסתדרית גײן פאו־שפרײטן א ײדיש בוך אםילו סון אײנעם םץ אירע פירער? > אץ דרוס־אפריקע איז געגרינדעס געװארן א געזעלשאפס, װעלכע האס ןיך נעשסעלט די אײםגאבע צו שםיען די ײדיש־װעלםלעכע שולן יוין *וילן ליסע און לעסלאנד. — די געזעלשאפם האט געמאכס אין פארשידענע שסעם זאמלוננען און שוין געשיקס אײגיקע סימעס קײן װילנע, קאװנע און ריגע. — > ז. װײנפערם *יעסע ,״דאס םארכ־שוסםע לאנד״, װאס איז געדרוקס געװען מיס א פאר יאר *וריק איץ ,״אײםקום״, װעס או*פנעפידס מעין אין נױ־יארקער ״אמעיאךםעאסער״. — > אין װארשעװע־ ליסעי־אםז־סארײן איז אײנ־ געארדג־* געװאין א גלעזל סײ לכבוד דוד הערמא- נען *ו זײן א*£ארן קײץ נױ־יארק• ס׳זענען אויס־ נעטראםן מים רעדעם אין באגריסונגען א רײ שייפסשסעלער און ארסיססן. — > דער שריסטשסעלער נתן גרינבלאס (יײינם איצט אין קאװבע) האס ץנגעעריבן א גרויםן ראמאן ,״1905״, װי ס׳ווערס געשילרעיס דאס ײדישע לעבן םון רוםלאנד און בעיקר די ײדישע ארבעטער-באװעגינג פון יענעד צײט. קאעיסלען פונס ראמאן זענען פארעפנסלעכס אין דער קאװנער ײדישער *י־עסע. > אץ קיאקעװער ראייא איז געלײענס גע־ װארן א רעםעראס װעגן דער ,״װילנער םרו*ע״, װעלכע דאס נעשפילם מ ס גרײס דע־םאלנ אין קראקע. פ־עלעגעבס — קאראל מילער. — > אץ בוענאס־אײרדם איז דעי־שיבען א ביך לידעי־ םי משה דוד גיכער א. נ. ,״לידער און פאעמעך מיט הילע, אינאמענסיק און אנהויב אות־ ױת געשניצט אין לינאלעאום סין קינםסלער משה סײגנבלום. דער דיכסער שטאמס נוין *יילן, אין װארשע האט ער דעבױסירט. אין ביענאס־אײרעם װוינט ער זינס 10 יאר. — מ. ד. גיםער האס אין ארגע:סינע שוין ארויםגעגעבן פאלגנדיקע לידער־ בירער; ,״פלעמעלעך און פײערן״ (לידעלעך פאר קינדער), ״נײ די פײעיך (לידער און געזאנגען), ״•אעמען און באלאדך. — > אין *אריז איז געגיינדעם געװאוץ א ײדישער א־םיםטן־פארײן. *װישן אנדערן האס זיך דער פארײן געשסעלס די אײסכאבע 1) אויסקעמסן פאר די מיםגלידער א *אסיקן לוין, װאם זאל זיכערן זײער לעבנס־עקזיםסעגץ. _ 2) באקעמפן יעדע עולה, פין װעמענם זײם זי זאל נישס אנגעװענדס װערן קעגן זײנע מיטגלידער. 3) שאסן בײם פארײן א קעגנזײסיקע הילפם־קאםע, פאר קראנקהײס, ארבעססלאזיקײס אין אבדערע גויס־פאלן. 4) אויפ־ רויען דעם קולסורעלן ניװא פון דעם טעאסער, םירן א ברײסע קילסורעלע ארבעט צװישן די חברים. אין *ארײ ש*ילן לעצסע 2 אין אפס דרײ ײדישע סעאטער־טרײעס. — > זינס א *אר חדשים שפילם נישס אין לןנדאן קײן ײדיש םעאטער. יארנלאנג האבן גע־ ש*ילס אין לאנדאן *װײ םרופעס — אץ *אװילאן־ סעאסער און אין גראנד״יאאלעי־סעאסעי. דערװײל, װערס דער *אװילאן־סעאסער רעמאגסי־ס, איגגיכן הייבס אן *ו גאססראלירן דארם מ. סיכאלעסקא. — ליטפואטװ און קולטװ > _ ש. דובנאװ איז די סעג געקומען *ו־ סארן קײן ריגע, ײו ער באזפגס זיך. דער חשו־ בער היםםא־יקע־ האס זיך אפגעזעגנס מים דײסש־ לאנד, װו ער האס געװוינס איבער סנ יאר. > דער לערניאר האס זיך אנגעהײבן אימעטום *ון אײך בײ אונז אין *וילן. װאס סיס זיך אץ ■ונזערע ײדישע שולןן — װי איז מען *וגעסראםן *ים גײעם שיל,יאר ן קײנער װײטס נישס. יעדע שול באזונדער ראנגלס זיך פאר איר קױס — און ךער *ענסר — די *ענסראלע ײדישע שול״ארגאניי זאציע — װו איז זי? װאס סום זי? טייס? ו > אץ שײכית םיסן אנקומעגדיקץ לעדניאר דעישײנס אין ריגע א זשורנאל םון דער *ענסרא־ לער ײדישער שול־ארגאניזאציע א. נ. -פ*ר אונ־ זער שיל״• דער זשורנאל װעס ברענגען א רײ ארסיקלען םין היגע און אויסלענדישע שול־און קול״ סור״כוער װעגן אקשיעלע שול״פראבלעמען אין *ע• דאגאגישע פראגן. אנב, דאס איז שײן דער דריםער זשורנאל, װאס די בענסראלע ײדישע שול־איגאני״ זאגיע אין ריגע נים ארויס במשך פון יא,־. חוץ דעם האם זיך די צענסראלע ײדישע שול,ארגאני״ זאציע געשסעלס אץ אויםגאבע אײנציארדענען אץ שײכות מיםן אגקומענדיקן לעדגיאי־ א רײ אונסער״ געמונגעץ, װאס זאל אײםקלערן םאר דער ברײסער ײדישער עלסערנשאםט די מיכםיקײס םון דער ײדי־ שעי שול און זי רופן *ו באקעפםן די אסימילא- *יע, װאם לײעייס אויף דע־ ײדישער גאס. אזוי א־ז אין ריגע? בײ אמז אץ *וילן הערס מען גאי־נישט פון דעי שיל־ארגאניזאציע. א נײער שול־ יאר, די שול אױ אץ געםאר, אין גארנישס ־־ װי אלץ װאלם געװען אין בעםסער ארדענוגנ י — > די פארװאלםוננ םונם ײדישן *ען־קלוב אין רומעניע האס זיך קאנססרוירס אויםן פאלגנדיקן אופן: ד״ר מאקס דיאסענס (טשערנאװיץ), יעקב שסעיענבערג (בוקארעשס) און זלמן ראזעגטאל (קעשענעװ) — אי*ס עקזיסםירן 4 ײדישער *ען־ נריפעס: אין װארשע, װילנע, נױ־יארק און סשעי- נאװיץ. אין ארגענסינע האס זיך נאך אלץ נישט געגרינדעס קײן ײדישער *ען-קיוב, הגם דארם םאר- בגאגן םיר א גרויסע שדײבער־םשיחה, דיכסער, נאװעליסםץ און עסײאיססן, װי אויך א םײנעם פארלאנס־װעזן. > אייםן װעג קיץ *דאב האבן איץ װאישע פאיבראכס א *אר סעג די שריפסשםעלער פון ריגע ס. געדץ /מאװשאװיםש) אין ס. קיםאי. > ז. װײג*ער, װאס האס ארריםגעגעכן אי*ס א בוך ,ײדישע שריפסשסעלער׳* גיײס אי*ם *וס דרוק רעס עװײסן באנד׳ װאס נעמס ארײן אין זיך *ארסרעסן סין דער גרי*ע ,״ױנגע״. דאס דריסע *יך איז געװידםעם אינגאנצן מ. ל. האלפערנען, אין םערסן בוך װעלן קומען *ארסרעסן םין פאר־ שידענע ײדישע שרײכער פון אמעריקע אין אײ־ רא*ע. _ > ס׳דערשײנס *קוײב אץ ױארשע א *וך םון ד. *ן־גרױן ,״אונזער שליחות״ (פןרװירקלעכונג סון עײניזם אין אויסגאבען סון דער ארבעםערשאפס). דאס *וך האלס א 320 זײסן. ס׳איז אינסערעםאגס: װעלן די ײדישע ארבעסער אין א״י, די מיםגלידער