Literarishe bleter · 1933-08-04 · 31 (4.8.1933) · p. Seite 503

זײט 503 ליטער*רישע בלעטער נים. 31 (482> בו׳,-״,- וו/7.1'ט=7,,ט/1.ו־י\ט:ר םיש ז־יע־ע זזןרנן אין ס־יירן. - רי ק־יס־ק רופש זיך >ום ז־יער נימ װענן דעם ע־שםן ריןטזון סין שע־יף. םאװעטישער טעאטער אין מאםקװע וו בוןקזןנטער ע־וונצײזישע־ םזןדער־דעקןן-אםזןר *נדרע ביןד ד.)וש פא־ב־אבש * לעננערע צ־ש אץ םוןםקדע אין םםעציערע־ סליחות םין דער פ־אנצויז־טער רעגירוננ. ב־י צו באקענען ז־ך םישן םןןדעשיסן םעאשער אין םןןשקװע. איצש םא-עשנשלעבש ע־ זיינע א־נדרוקן אין א ש־אזצויזיסע- צ־טס־ישש. דוןש בןןבקװ־.— טעאשעד־לעבן שלאגש װי א קדאל. דע־ אינשע־עם צו שעאשע- א־ז גװאלםיק גרויס. אין טאםקװע גיפא סבילן א־צם 64 םעאטע־ו, א־ן ארע זענען טאנ-שענרעך שיל נעאאקש. די א-שיםשיסע שש־ד איז נא- א״ף א הויבע- םדרגדװ. צי א סיעםע נ—ט םען ז־ך נושע עםרעבע חדסיט. אין רעאע-םואד באנעזנש םען נאך אלץ די נעםען־־ אשש־אװםקי, נאגא־1, טסעבאװ, םירנענעװ, אוןאי־ך דעש קראםיסן רע• אערשיא־ - סעקשסיר, סידע־, םא״־ע־. ט׳שש לש אויך שאו, אניעל• א־ן דע- אאערע נ־ט ר־םםקי־קארםאקאד און םישא-נםקי װי אויך װאננער. דע־ עירש קיטש א־ן םעאטע־ שינקשריעך, םען שא־ססעשיקש ניסש. בעחן סא־לן זענען די ם־רן נעסראש;. אם-אדיםםענםן ארער א־טצוש־ידנק־ם לאזש םען איבער ציש ם־ף ש־ן רע־ שא־סשעדוננ. די ציקיקערם קרויבן זיך גוש שינאנדער אין דע- סםיל1 אין א־ן דער אקצ־ע. - אין שעאשע- הע־סש װע- רעזסיםע-. ער קלויבש אוים די ם־עשע, טים װעלבע ער באקענש אלעםען — די אקםיארן םאש־ניםםן, עלעקש־אטעבניקער א. א. דע־ דעזס־םעי אױ םא־־ אנשװא-שלעך שא־ אד•;. ארום טשעכאװן א־ן םאםקװע א־ז א־צש דע־ס־נען א בוך שון ם. ס. םסע־ באװ, - ״ארום םסעבאװן״ ־ באנעגעניסן און א־נדרוק;. אנשאן םסעבאװ — דער בא־יםשער רוש־סער ש־יששסשעלער — װע־ש נאך א־ץ אין ריםלאנד סשארק נעליענם אין דער אינשערעם צו אים א־ז נאך אלץ ז־ע- נרײם, נ־סש געקיקש אויף דעם, װאם די ליםעראםור א־בע־ שסעבא־ן איז נװא־*ם־ק ג־וים, און בשעש אלע ס־טים סון ז־ן לעב, אין שאסן זעזען אי־םנעשארסם נעװארן, שאר־ םאנט ראם נ־ע ביך סון א. םסעבאװש ב-ירע- םיכאײל טסעבאװ א נ־ויש א־נםע־עם: עם ש־לרע-ט בעיק- די ה־םישע םביבה די םססחה, די עלםע-ן, דאם הויז, ד■ ס—נש, די ק־נדער אוי ױננש־ יא-ן סין אנשאן טסעבאװ. דאם ביך ביעננט אינז אין דער אםםאם- סער, א־ן װעלבער טסעבאװ א־ז א״םנעװאקםן אין דעקם אויף ס־ל ס־ט־ם, װ־ניק ארער איננאנצן איםבאקאנםע, װע״בע װארסן א נ־ ליכט אויף טסעבאװם סעריענלעבק־ט. — אין ביך קיםם א־וים די נאנצע טשעבאװ־פססחה, װאם יערער א־נער סין די םינף קינװעד איז נעװען אין ז־ן נעב־ש ז־ער באנאבם. ־־ צוזאמענפאר פון םאװעטישע שרײבער אנהייב ױלי אױ סא־געקיםען אץ םאםקװע די זיצונג סון א־- נאנױיריבױרא סונם סאר־ן סון די םאװ. ס־־בעד. סאדעיעװ האש םיםנעש־לש אויף דער זיצונג דעם אינהאלט סינם נעשס-עך, װאם א נרוסע שו־בע־ האש געהאט םיט םאקשים נארקי װענן דעם סארשט־ענדיקן צוזאסענסא-. לויט די אנװ־װננען סון ם. גארקי, האם דאם ס־עזידױם באסש־םש א־ויםצ־נעבן צ־ם צײאםענסא־ א בראשזד װעגן דע- קינשש־ע—סע- ליםעדאטוד סא- קאלװירטשאסטלעבע־/ א־ויםנעבן א םסעציעלן זאטלבוך א-ביקלען װענן די נרונם־סראנן סון לישע־אטור, באא-בעטן די טאשע־יאלן סון די שא־נעק־םענע אויף די ע־טער ל־ענער־קאנסעדענצן, עם װעם באזונדערם באהאנ־ װעדן ד■ ס-אנע װענן די יוננע א־בעשער־ש־־בער, װענן רעם צו- שםאנד סון דע- ליטעראםור״באװענוננ אין םבח די אדבעטן סין א ריי ש־״בער םיש אנסאנגעד. דער ש־־בער־ציזאםענסאר װעם צו׳■ ויסגעדוסן װעיץ, םםתםא, ע־סם אץ הארבבט. ־־ נײע פראנצויזישע עגציקלזןפעדיע אין ס־אנקרייך הויבן זיך אן יײ א־בעשן צוציגרײםן א נ־ע א־־סלאנע סון דער ,סראנצוױישער ענציקלאסעדיע*. די ל־שע־אריסע אץ װישנשאששײעבע קר־זן אין סראנקד״ך האבן אט די ידיעה אויסנענוםען פיש נרו־ם צוס-ידנקים. — נאך דעד באריטשעד ״ענ- צ־קלאסעדיע״ סון דיררא אץ דאלאטבער, װאם האם געל־נש א סשעםסל אויסן גאנצן 18יםן יאדה׳נדעדט, האש ס-אנקר־ך טע- נ־סש נעהאש ק־ן א־נענע ענציקלאסעדיע. יענע ע-שםע ענצ־קלאסעריע האט איצש בעיקר בלוױ א היםשא-ישן װערש. די סארס־דענע קלע־ נע־ע ע־-ציקלאסעריעם, װאם זענען דעדשינען ססעםע- אין ס־אנק־ ר״ך, זענען בלויז האנטב־כער און קענען ניסש ס-עסענרי-ן אויף אוניװע־םאלק־ם. דע-װ־ל האבן ענגלאנד, איטאליע, ססאניען, אס־לו נ-יבנלאנד, װי אויך ם־ל א:רע-ע לענדער א־ויםנענעבן דעם לעצשן יא־הינרפ־ם ם־עבםיק־צינויסנעסשעלשע פנצ־קלאסעדיעם, סון ז־ סארנעטט דעם ערסשן ארט די ״ענציקלאסעריא ברישאנ־קא״. די נ־ע סיאנצויזישע ענציקלאסעריע אױ אויםגערעבנש אויף 20 בענד צו 500 ז־טן יעדער. עם װעש ז״ן א םך-ה־ל סין רע־ ה־נשצ־םיקער ציװילױאציע, אן אביעקשיװע באס־־בוננ סון די םענשסעלכע נ״םשיקע דערני־בינגען או־ף אלע נעביםן סין װיטן א. א. װ. פם זענען צינעצוינן צו דער ענציקלאסעריפ ד• װ־בם־קששפ ־יםנסאסטלעבע בוחוח סון סראנקד־יך. ד■ נ־ע ענצ־קלאסעריע װעש נ־סש ז־ן ק־ן ״װע-שערבוך״ אין ענגן ז־ן סינם װארט; דער לעזעי װעם נ־סט נעסינען דא-ם ק־ן סארש־טס סון א ל ע באגריסן. דעי־ סאר װעלן א־נצלנע קאםישלען ז־ן געװירטעש דעם םאםע־אײםסיד־ לעבן אין ט־שן אנאליז סון די װיבשיקםשפ א־רעען, נעסעעניסן אין סאקש;, װפלבע באצ־בענען דאם לעבן סון דע- טענםסה־ש בםסך שץ די לעצשע 2.000 יאר בױ די ה־נטיקע שענ. - צען בענד װעלן נעװידםעט ז־ן דעם ״טעא־עשישן שאסן סץ פענטס׳ און די א־בפ־ ײקפ צען - דעם ״ס־אקםישן שאסן״. די צ־כנוננען, קאיםעם, דיאגראםעם אין סלענער װעלן סא־־ניקם ז״ן אין א באזזנרפק באנר.־־ ״צװײ װ$כן אין םעפטעמבער״ דעד עננליסער ס־יסםסשעלע- ר. ק. סעד־ף, ־אם איז בא־ ריםש נעװארן אין דעי נאנצער װעלם םיט ז־ן םלחםה־רראםע ״דעד סוף סון װאנדע־ונג*, האט צו־יק םים עפלפבע יאר רעדקלערט שאר דער ס־עםע, אז די סיעסע האט עד נעשריבן א־ן ד• אקאסן ״סאי זיך״, אץ אויף װ־טער האש ער נארניסט בדעה צי סארנע־ םען זיך טיט ליטעראשור. ז־ן ע־קר־באדוף און אינטערעם ל־נש נאי־ אין םםארש אבער נישט אץ ליםעראטו־, װאם אױ נעװען ב־ אים בלויז א צוסאל. אבער דער רום, װאם עם האש א־ם סא־סאשט די ם־עםע, װעלבע אױ נענאננען אץ עשיעבע הינדעדט שעאטעדן א״ף די סארש־דנםטע שם־אבן (די דדאםע איז אויך איבעדנעזעצט אין ־דיש, אץ די ״לים. בלעםער״ 1930)׳ האט אים דאך צ־נפבונרן צו ליםע־אטור. איצט האט ד. ק. שעריף סאדעסנםלעבם א גדויסן דא• טאן סון עשלפבע הינדערט ז־טן ״צװ״ .װאבן אין םעסםעםבפר״. עם א־ז א נעסיבםע סין א נעװ־נלעבן ביבהאלםעי אץ א לאנדאנעד קאנטאר םםעװענם, װעלבער סאיט זיך יעדן יאד אויף אודלויב םים ז״ן סאם־ליע אץ א קל״ן סםעםל ב״ם ים. צװאנצ־ק יאר, יאר־א״ן יא־־אוים, אין םעסטעםבער/חודש סארש זיך סשעװענם ק־ן באננאר, אין אלץ אץ א־ן אזן דעםופלבן סענםיאנאם. סריעד אױ ער נעםארן םיט דער ױננסר סרו/ דע-נאך — טים א־ן ק־נד, םיט צװ־, םיט דר״ קינדער; שסעםער — שוין םיט דע־ ש־ױ, װאם א־ז סא- דער צ״ט עלםע- נעװארן, און שוץ םים דעדװאקםענע קינדע-. און אם די צװאנציקםםע נםיעה איז שוץ נישט ענלעך אויף די ס־יעדדיקע נ־נצן, װי יעדער א״נער שון די סאדעד איז נישם ענלעך אויף די, יאש זענען נעסאוץ םים סינף, צען, םוסצן יאר צוו־ק... עלף חדסים ם־ט א האלבן יעדן יאד קוקן ארוים די אלע םטעװענם אויף ז־י צװ״ װאכן אץ םעסשעםבע־... אם אויף דער קאנװע האט שעריף באװיק אויםצוםאלן א יליבע לעבנםנעשיכםע סון םיםעלע םענםשן