Literarishe bleter · 1932-01-01 · 1 (1.1.1932) · p. Seite 18

רי^זד&ודי&זגז 1\\ז. ^1400 \ זײט פ>ו וו־אר צ> וואר טעאטער אױ הונסט ןןןן דער דןודזער קלײנקוגסט־סעאפמר ״אררסי' (קינסטלעריזיע אנפירונג ם׳גד, ביאדערזןןן) חאכ באניימ ז״נע אויפירונגען אין דאדז• נאך די גאסנתזפילן אין װארשע היינפיקן זוסעד׳ האם ״אררם״ געמאכפ אן ערפאדגרייבן פוחנע איבועד פוידן׳;אזונב אי עיד 80 מיעט און •גנזעםדעך• איזוט חויבט דל־ ״ארי׳ם,' אן א נייע ארבעמ• אלע *ריינט פונם דאזיקן לוסםיקן׳ לעבעדיקן׳ שםיפערישן טעאםער װעלן פים פרייד אויפנע־ מען די ב׳םורה׳ אז ,׳אררם״ דיויםם >ןן זיינע פאישמעלזנגען מים א נייער דערםוטיקונג• ןןןן די פארשטעלונג־ען ״אזעףי (רעזשי מ• ארנשם״ן אין ״די׳םן דראנג• טעאטער-״עלי־ זעום״) *יען *ו א גרויםן עולם• אין דער *־ע־ םע זענען געװען זייער גוםע {|*ױפן• ןןןן אין קאםינסקי־מעאטער ג״ט אי*ם מים דעדפאלג די געזעגענונגס־פועםיעחע פון בערטא גערסםען׳ — א קאמעדיע ״טענעעד נועגן אלץ״ פון ל• בלום• די קינסטלערין פארבל״בם א-ן װאישע נאך א פזןר ווזןבן און דערנאר װעט זי באװכן אייניקע גרויסע שטעט אין פוילן• ןןןן אין ניז-יארק פ״ערם םען דעם 50־יאריקן ױבל פון סאניא נאראלסקיס שפילן יידיש םע־ אטעד. סיװערט אזיפגעפידט ,.סירעלע אפרה״ מים דער ׳ובילארין אין דער ראדע פון םאכלע• ד׳ םאכמעד פון סאניא נאדאלסקי — א יידישע איטיסטין — איז די פרוי פון ז• װיינפער• ןןןן מנחם באר״שא ד׳אט פאיפאםט א נייע פיע־ סע ״א״ן פרוי״. װאם װערם אויפגעפירט אין גערסאנס ״פאלקס־טעאטער״• ןןןן מאלי פיקאן האמ אנגעהויבן אירע גאסמ־ שפילן אין פאריז• ןןןן א• םאסבערג האס אויפגעפירט אין ריגע שלום אשס ״אנקל מאזעםי', ײאס איז געגאביען אין װארשע ביי זינמונט טורקאװ. ןןןן דאם פרײלעכע פארל זוני מאוד און יאסל קאטלער׳ די גרינדער *ון דעם מאריאנעטךטעא־ טער ׳,מאדיקאמ״׳ זענען אפגעפארן קיין דאמנפאי־ באנד• ןןןן צילי אדלער שפילפ מים דעדפאלג אין פאריז• ןןןן לודוויק זאץ פארענדיקט זיינע גאסטשפילן אין לאנדאן• אין א פאר ײאבן אי־ום װעפ עי זײן א גאסט אין װארשע אין קאנלינסקי־ סעאמער• ןןןן פ• :איאםאװ םדעם איגט אויף אין װין אין ז״ן רעפערםואר• ןןןן אין פאריז איז געעפנם געווארן די או״ס־ שטעלונג *ונם קינסטלער א• םערזער׳ װאב זניז באקאנם פון זיינע םעםאל־ארבעטן אין װארשע־ װער קונסם־אויםשטעלונגען• ןןןן אלעקסאנרער גראנאד איז *וריקגעקוניען קיין בערלי-ן. רסד$קסאר ו ח מ ו מ י י ז י ל אונױוערסיסעם׳ ײעלכער איז די *ענםראלע הויבשול *אר רער צוגר״םונג פון קאמוניסםי- שע פא־מ״־טועי פא־ די נאציאנאליע סינדער־ ה״טן אין די מ־־ב־געבימן פון סאוועטן־פאר־ באגד• דע־וגטער אויך פאר דער ״דישער בא־ פעדקערוגג פון גאנצן םאװעטן־פארבאנד• סיט 10 יא־ זװריק׳ בער׳ י״ן גרינדדנג׳ איז דער מערב־ אונױוערסיטעמ באשטאגען פון 3 סעקטארן: א לישײישן׳ יידישן און לאטװישן• איזוט בא־ שמ״ם עי פון 7 סעקמארך פוילישער׳ דיימשער, װ״םרוםישער, בויגא־ישער און די דריי אוים־ געדעבנםע■ אין יעדן יסעקםאר קזםען פאר די לעקציעס אין דער אנםשפיעכגדיקעד גאזייאנאל־ שפרא־ די פראניאב איז אוסעטוב די זעלביקע• יעדער כעקמאר האמ דריי אפם״לן: א פאדט־׳־ אישע־׳ װו עס װע־ן צוגענר״ם פארם־יאישע מדערכ׳ אן עקאנאמישער און א זשורנאליסבי־ שעי־• פאר די 10 יאר פון ז״ן עקזיפטענץ׳ האט דער מערב ־ אוניײעיפיטעט ארויסנעלאון 300 ״דישע םטודענטן ב־אש פון םיערב־אוניײערסיטעט שט״ט די בא־ קאנמע נעװעזענע בונד־שע טוערין אסר׳י ןפ־ומקין)• ןןןן דעי פאר״ן פון ״דישע קינסטלער אין ־עטלאנד פ״ע־מ ה״־יא־ רעס פינף־יאריקן ױ־ ביל״ פון דיין עקזיםמענץ• רער פאד״ן האב באשדאסן ךי דאזיקע פ״ערונג צו באצ״כענען מיט אן אויםשמעלוננ• דאם װעט זיין די פינפטע אויפשמעלונג פונם פאי־ין (ד־״ אויס׳צטעלונ־ נען זענען פארגעקומען א־ן רינע און א״נע׳ פא־איארן• אין קאװנע צוזאמען מיט די דארטיקע ״דישע קינססלער). די אויסשסעלונג װערמ גע־ פלאנט אין א גרעסעין פאדנעס׳ א״ז־עד די ביז־ איצם א״גגעאידנסע אזיפשטעלונגען• עס וועלן צו איר צוגעצויגן װערן אזיך די ״דישע קינספ־ דער פון ליסע• ןןןן צום ערשזפן יאדצ״ט פונם פײ־פארשפאו- ײענעם קינםטלער כזשה אפעלבוים׳ וואם פאלמ אויס דעס 3־סן יאנוא־. אדדנט א״ן די ״דישע קונסט־געזעלשאפט אין ווא־שע א םרויעז-אקאד דעמיע׳ אין װעלכער םיװעלן זיד באטייליקן קינפםלעי, ארטיסטן, ליםעראטן און םוזיקער- ןןןן די ױגנם ׳.ביןיי־ארגאניזאציע אין ײילנע האמ גענוסען אין אקםױון אנםייל אין דער בי־ בער־אקציע׳ וואס איז פ־אקלאמידמ געװארן דורך רעם יידישן פען־קלוב• דער אנמ״ל פון די יוגנט־ לעכע ״בינעןי' איז געווען אן אייגנארמיקער — טען האם גענוםעז ״דישע ביבער אין רוק־זעק און אװי געגאנגען פון שטוב צו שטוב• אם די טרייע מאדערנע סוכרי־ספרים האבן פיל אויפגע־ טון: אין דער ביםערעי צ״ם׳ זואס װילגע לעבמ איצט איבער׳ איז דאד פארקויפם געזואדן א גדזי- םע צאל ביכער׳ — די ״בין״־םוער װילן אט די ארבעם פון פאו־שפד״םן דאכ ״דישע בוך פארזעצן אויך אויף װ״םער• ןןמ םידעדש״גט די טעג א ניי 2יד זוון ק• ח. ה״שעייק ׳,אן א חײםי', שילדערוננען פוז א לעבן׳ געשריבן אין א בדױו־פארם׳ ליטעראטור אױ הוע־יםור ןאן עס ד.אט זיך סארענדיקמ דער צװײ:ו<ר צו־ זאכ״ענפאד פון דער ײדײגוער קולםור־געזעלשאפע אין אמעײקע. סיזעגען אנגענומען געװארן א רײ -עזאלוציעה בנוגע ײדימוע קולםור־פראגן׳ װי *דולן׳ אלװעלםלעבער ײדײעועי קולםװיקאנגרעס׳ בסעציעלע״ קונמדפאנד א. א• די דעמןע זיצונג איז געװידמעה געװען די פראגע װי אנצופירן אן אגימאציע פא־ ײדיה און ײדײעיעי־;*ולהו״ צװיהן דער ײדיזוער ױגנמ אין אמע״יקע׳ װאב איז #פגעפ־עמדם פון דער יידיהער הסראך און ײדישן דעבן־ דער צוזאבזענפאי- דזאמ אויך אנ־ גענומען א בא־שלוס ארויסצוגעבן א װאבנבלאה׳ װאס זאל אנהויבן צו דזד־׳דײנען הײנםיקן װינ־ מעי• סיזענעז געװען דעלעגאםן פון פאר־צײדענע גרעסערע און קלענערע *צה׳עכ־ ןןן] פע־ציק ײדײצע *צײפמ׳בםעדער און קיגסט־ לער אין װאר״םע האבן אונםע״גזדצריבז אן אויפ־ רון*, אין װעלכן סיװערם צ• א. געזאגס: ,׳זװין א לעננע״ע צײכ װי די עפנםדעבקײם װע־כ אדארבזירם• אז אין פאר״בײדענע תפי־הות אין פוילן פירם די אדמיניםפראציע אדויד אן אג־ גריף אויף די *עכם פון די פאדיםי?ןע ארעב־ םייםע, אויף רעכם• װאס זענען געװארן אויכ־ געקעמפפ נאך א־ ן די צא׳־י־צע תפיסות׳ וואים האבן געקאככ דאכ דעבן עזן גאבעע דורות פי־ײ־ הײמ־קעספעי־. דער אננ״יף בא־כםײמ אין דעב׳ ײאס מען נעממ צו די ״עבם פון םראגן אײגענע קלײדער׳ האבן ביבע״׳ צײמונגען׳ אפמע זעונ־ גען מימ די פאמיליעס און דעבן אין הפיהדז־ קאםונעס•״ ״גײ קאנען ניממ רויק צוקוקן זיך — װערט געזאגם אינם אויפרוף — צו דער מאיטיראל*גיע פון די פאליםייכע ארעפמײ־פע. מיף דערשיםערמ אין אונזערע הומאכימא־ע גע־ פידן — רופן מיר אלע אויפריכמיקע, ערלעבע מעכבמזן, װאס זעגען פעיק מימצופילן די לײדן פון אידעײדע קעמפער׳ צז סאלידאריװרן זיך מיט אונזער פדאמעסמ•״ ןןןן ׳,אויף ײײמע װעגןי, איז דער גאסען פון דוד איגנאמאװכ נײעם ראמאן׳ װ*ס איז שוין אין דרוק און װעט דערתזײנען אינגיכן אין גױ־ י#רק• קא&יםלעך׳ אונטערן נאסען ״פארן אסת״׳ זענען פריער געווען געדרוקם אין דער ״צו־ קונפם״ און אין אנדערע אמעריקאנער און אײ־ ־#סעײםע זיןןורנאלן• דער ־אמאן נעסמ ארוב א גרויסע עפאבע פרן דעפ ײדיתון לעבן אין אמעריקע״ אנהויבנדיק סדן פאר די 80־ער יארן ביז כמעמ גאר דער רעצםער צײמ• די ,׳עם עולמגיקעה״׳ די ער׳םםע בויער פון דער י־אדיקא־ דעד באװעגוגג׳ פון ײדיים־װעלםדעבן לעבן אין אםעריקע׳ די גדיגדעד פדן דעד ראדיקאיער פרעפע׳ װניאבס א• ײ.׳ זעגען די הויפמ־ העלדן פונש ראמאן• ח>ם בוך פארנעסם אריבעי־ 800 זײםן און װעם אדויס אין דרײ באזונ־ דערע בענד• *1 די םעג איז געפײערט געװאין אין דאפקװע דער 10־י#ריקער װבילײ פונם כלססקװער םערב־