Literarishe bleter · 1931-10-23 · 43 (23.10.1931) · p. Seite 822

ליפפראריפזפ בלפמער 3901׳?4 ^1 822 זײט בח וו*ר 136.ןןא״ר סעאטער אװ הונםש ןאן דער באודוססער רעזשיםער דוד חערמאז׳ ודעלבער?וט״נו ב״ם קינסםלע־ישן ״ד״גן מעא־ סער זיננו 26 י>ר און ה>ןם אוסנעהויער־גרויםע *אידיגםםן בוי־ דער בעסערער ״ד״דער בינע■ איז #״נגעד*דן ק״ן ניו־יארק *נױפירן םיםן נ״עם אנםאמבר *ון קונםפדסעאםעי׳ םיר װינשן דעם חשובן פארדינםטפורן רעזזויסער דוד הע־־ סאן גרוים ערפארנ אין אםעריקע׳ זאל אםעריעז י״ן א גופער באדן פאר ז״ן אדבעט׳ ןןןן אברהם םארעװסקי באדס ארוים םים •עלום אסם ,׳רעװרענד זילבערי' אין א ריי •סבעם. םיפארם מים אים אויך די םארענםפולע א־־ שיםשין געגיא םליט׳ די הויפם־ראלן •בפיל;: זילבער — א. סארעווסקי, זיין פרוי — געני?זרים׳ ז״ן מוםזע־ — רבקה גאמא־םקא׳ רובינ־ םם״ן — דניאל •באפירא׳ — עם םפילן אויך די א־םיסטן װ״נםמאק׳ ליבעדמאן א. ו4 גע־?ועפםפירעד — כמוה זאגדבע־ג און דוד העלפ־ מאן׳ — די ערשטע פארםטעלוגג *ד״םיק דעם 23־םן ה׳ ח׳ אין לובלין׳ ןןןן אין די 5 ״דישע םעאםערן אין וואישע: אין ״עליזעום״: ח׳ גאםעםפעלד — ׳׳פרנםה״ (ירעזשי ם׳ װ״בעחפ); קאםינסקי־םעאםער: איך וויל א קינד (םים בערטא גערספען); אין ״פאלקס־סעאםער*: ק״םן פון געזעץ (םים •טרסה קוםנער און פראניא זוינםער); אין ״םקאלא״־םעאםער: ״װארשעװער אונםעהועלם״ (רעזשי םשה ליפמאן); אין גענםראל־טעאטער: דער זיסער בתור (דעזשי הערםאן פעניג־םם״ן)׳ ןןןן אמתע זזזקרות: אין קראקעװער ״נאווי דרבעגניק׳' ל״ענען םיר א נאטיץ םים א גרויםי קא8: ׳,ו ו י לנער פאלקס־מעאםער אין קראקע״• מ״נען מ״נם םען און אויך םיר האבן גלייך געםיינם: די ,׳װילנער׳' אין קראקע? װייזפ זיך ארויס: דאס איז א האלב־אפערעםע א־ן האלב״מעלאדראטאםישע טרופע מיפ נחמד״ באש און קאדי׳ט בראש׳ וח^כע פירן אויףידי ״איי־ ביקע מאמע״ און אנדערע אזעלבע זאכן. אפח׳ י״ האבן אויך אין זייער רעפערסואר ל״װיקם ,׳גולםי' (אן לייװיקם װיםן און אן זיין װילן!)׳ — פאדװאם זאל דעד ארטיםמן־פאר״ן נ״טט םאבן א םוף דו דער הפקרוה׳ װאם האנ מען זװ דעי ארעכיער ׳,װילנעד םרוסע״׳ פא־■ װאס זאד מען זי קאספראםיםירן? ןןןן יאנאם טורקאװ און דיאנא בלוםענפעדד פארן ארויס אויף א םורנע אין דער פראװינץ םים פאלגנדיקע )ײויי נייע פיעםעם: די 8ערד פון נואנגח״׳ די דויטע קוקאװקע. — די טורגע איז די לעעםע פאר זייער אםפארן ק״ן או יסלאכד■ ןןןן אין ניו-יאדק איז געשםארבן די ױננע ארמ־סטין בערםא ראזענבערג אין עלםער פון 28 יאר• זי איז םיט א יאר גוריק געקופען פון גאדיגיע און גיך פאונוםען א בבבודיקן אדב דעדז>קפז*ד נ ח מ ז מ ייי ז י ל אקסענהענדלזר *ו פירן די אקדיע פארן ״דישן בוך אין זייער •טםאט• ןןןן דער ייד״טער פען־קלוב אין ווארשע האט פאריקע וואך ארגאניזיחט אן אוונט ״אן ענםפער ח• נ. ביאייק״• סיזעגען אי־ויםגעטראטן ד• ב מאדקין, אהרן דייפלין׳ י׳ מ׳ ניימאן׳ נ• ם״זיל, װעלבע האבן אפגעענטפערט ח• נ. ביאליקן און ז״נע באוו״זן װעגן ,׳אונטערגאנג״ פון יידי־ט• לסוף האט ד״ר י• גאטליב אפגעענםפעחט ־י רעדנער און גע&דוװט פארט״דיקן ביאליקן• ן$ דער ווילנער ״דישער גענזאר איז א גרוי־ םער מחםיר• יעדע פאר םעג א קאנפיסקאדיע פוו א יידישעי אויסגאבע׳ יענע װאך איז קאנפי- סקירם געווארן דער דאחטיקעד ״ד״טעד ״אוונם• קו־יע־". ״באיאקטעדיסט״ב — גיט זװ די דאזיקע זי״מונג׳ — אז די זעלבע גאטיץ איז געררוקט נאך םיט םע־ פ־טים איז דעם ה״נ־ םיקן פוילישן ׳,עקספרעס״׳ וװ סיווערן׳ אגב׳ געבראבט די נעםען פון די ארעםמיחטע און אין דעי רום״טער גייםונג ׳,נאשא װרעמיאי' און אינסעדעםאנם׳ אז די ביידע דערמאנטע ד״טוגגען זיענען דװקא נייטט געװאדן קאנ־ פיסקירט או,ן פאר וואם מענן די פויל״כע <״־ טונגען יא׳ און די ״ד״טע נ״טם?* דעיזעלבער זוענזאי האט קאנפיסקידט דעס װילנער ״טאג״ פאר יעקב לעשצינסקיס ׳.דע־ חורבן פון ״ד״בן עקאנאםישן לעבן אין פוילן־ דער אדטיקל איז *ראנק און פר״ געדרוקט געװען אין א ד״ אנדערע ״ד״נוע צ״םונגען אין פוילן׳ און יעגע *״טונגען זענען נ״טט קאנ־ פיסקירם געײארן• סיזענען זװריק פים עטלעבע װאבן קאנפיסקירט געװארן די ׳,ליט. בלעםער״ פאר פרץ הידשב״נס א דערצ״לונג ׳,די רעװא־ לוציע פאדעדט״׳ ןןןן אין װילנע איז געשלאטן געווארז די פיבעד־או״סטעלוגג *ון ״ווא׳ װאס איז געװען א־גאניזירט אין זװזאסענהאגג מיםן ביבעײ חודש• די אויסשםעלונג איז באשט>)נען פון 20 אפט״דונגען פון *ארש״דענע צװ״גן פון דע־ ליםעראםור און װיסנשאפט• עס זענען אויםגע־ שטעלט די אלע ביבער אויף ״דיש אין העב־עיש׳ װאם זענען אנגעקוסען אין דער ביבליאגראסישער צענםראלע פון ייװא פ־ן 1־מן יאנואר 1926 ביז איצט• די אויםגעשםעל־ מע דיאגראמע פון דער ״דישעז־ בוך־סדאדוקציע פאר די יארן 1926. 1927 און 1928 באװײזט׳ אז אין יאר 1926 זעגען דערשינען 854 ביבער׳ אין 1927 — 1028׳ אין 1928 — 1020. אין יאר 1928 זענען דערשינען ביכער אויפן געביט פון סאעזיע 37, פראזע — 151׳ דדאמע — 32 איבערזעצונגען — 129׳ װ״טנשאפיטלעבע ליט• קריטיק׳ קונסם — 113׳ קינדער־ליםעראםור — 109 א• >4 װ• די צאל ביבער׳ װאם זענען דעי־ שינען אין 1929 און אין 1930 יאר׳ איז נישט קלענער ײי אין 1928 יאר• די אויםשםעלונג תאם באזוסט 2619 פערזאן■ ןןןן די ״דישע געזעלשאפם פאר לאמ־קענט־ שאםט אין פוילן האט אםיגנידט אויפן בוי־פאנד *ון יױוא א םובסיז־יע *ון תונדעחס גילדן. ליםעראםור אוז?וי ל־־יםװ־ שלםה בידער ןןןן דאנע־שםאג דעם 15־טן ה• ח• איז אין װא־שע אין עלםער פון 56 יא־ געשםארבן א״־ נע־ פון די *־אדוקפױוסטע און עלטטסםע יידי- שע זשװ־נאליסםן—שלםה ביבער געבוידן אין אםםדאװ אין 1875 איז ער אין 1894 געקומעז ק״ן װארשע׳ ווו םיהאט זיך אגגעהויבן ז״ן דשו־נאל־סטישע טעטיק״ם אלס קא־עספאנדענט פון רוסיש־יידישע צ״טונגען• ״דיש האט ש• ביבע־ אגגעהויבן צו שר״בן אין אוכילעגאי: 8.8..טישן ״דישן אדגאן ״דער ארבעט״• סיטן גרינדן די ״דישע בעג־עבע *־עםע אין ײא— שע, איז ש• ביבער געווארן א״נער פון אירע םיבטיקסטע שר״בער• דעי פאדשטא־בענע־ איז די לעצטע יא־ן געװען א פאלקיסט• א קדאנקע־ זינט פיל יא־ן האט ער נישט אויפגעהעדט צו א־בעטן מיט דעט טעמפעיאמענט און אימפעט־ װאם איז געװען פא־ אים באראקםעריסטיש• ש• ביבער איז געװען א מיײער׳ איבע־געגע־ בענעי פר״נד פון ״דיש׳ — א ואך, וואס איז׳ בעװנוחינו הרבים׳ אויך א שבח אויף א ״דישן זשודנאליסט. די ״דישע פ־עסע אין ווארשע האם געווידמעט ווא־עמע אדטיקלען אט דעס שרײבער׳ וואס האט געלעבם און געביענט מיט זיין דטוינאליסטישעי א־בעם• די לװיה איז פארגעקומעז פ־״טאג פונם הויף׳ ווו דע־ ״סאמענט״ געפינט זיך■ ש■ ביבער איז די גאנ־ צע צייט געװען דער םיםטא־בעטע־ פון ׳,םא־ םענם״ און ״דאדיא״■ ןןןן אין עלםער פון 30 יא־ איז געשטארבן רעד יוגגער ״דישער קריטיקער אין אוקראינע סיאמע זשוקאװסקי■ ׳.דעם לעצטן יאר — ש־״בט דער ״עמעס״ — ד׳אם ער ארויסבאװיזן א באזונדעיס־גרויסן וװקס אויפן םעארעטישן געביט און אפגעגעבן אין דיוק דר״ גרעסעיע װע־ק: א בוך ״פרװון״ (עםיודן און אחמיקלען ױענן דע־ ״דישע־ סאװעםישער ליטעדאםור); א בוך ,׳די איבערשאצונג פון *לעכאנאוום מעטאדאלאגיע פון ליטעראםור־קענטעניש״ און ״לענין און טאלסטאי״- ער איז געװען אן אכפייאנט פון קיעװעד אינסםיטוט פאר ״די־ שע־ קולטור׳ — לעצטנם האפ ער געײוינם אין מאסקװע. סנ די פאדװאלםונג פון ״דישן *ען־קלוב אין ווא־שע האט געהאם א באגעגעניש םיט ח• נ• ביאליק און מים דער פארײאלפונג פון העבדעישן פען־קלוב• סיהאפ זיך אנםװיקלט א לענגע־עד שםועם׳ מיהאט זיך אויך אפגעשטעלס אויף ביאליקם אדויסטריט אין ׳,פילהאו־םאניע׳' וועגן רעם שפראכן־קאמף ב״ יידן• ןןן אין זאװיעחטשע איז לוים דער איניציא־ םיװ *ון דער ארגאניזאציע ״החלוץ״ געשאפן געװאדן א קאסיסיע פון די ח״ח םשה נייםאן׳ משח אלמער׳ חנינה זבאראװםקי און צבי