Literarishe bleter · 1931-10-02 · 39 [sic!] (2.10.1931) · p. Seite 774

לי&מורןוריטון בלסספו חגז. ס♦ ח־38) */ זײט 774 םעאטער אװ הוגםט ןןןן דער עו׳םםער *ויפםריט סדן בערםע גער־ םםען איז דער םעלאדראמע ׳.איך וױל א קינד״ דזאם גלייך גאוויזן׳ אז זי איז א גרויסע א— םיםפין• א פאיעסםעפי•־ גע׳בםאלפ׳ א װ׳ונדע־- באיע םםימע׳ א פרז^םיקעז־ ״די־ם און א פיין- דורבגעפראכם םפידן• עס האט גאנג געפון, וואכ זי האם זיך באװיזן גו אונז אין דער פיעבע. און ני׳םפ אין איר ר״בן קינםטלער״גן יעםע— םואר׳ אין וועלכן זי איז אויפגעסראםן די אלע יארן פון איד פארנעסען דעפ אויבנאן ב״ •םװארזן. אבע־ אויך אין דער ראיע אייעד אין ,׳איך וויל א קינדי' האפ זי אין א״ניקע עדםער׳ איבערהויפם זװם סוף פון ער׳גםן אקם• זװגע־ זספידם *ו זיך דעם גאנגן זאל• םען האפ פא— כאפם דעם אםעם• נזען האם אלע אין כאג״סםע־ רונג אויפגענוםען אידע אינעװ״ניקםםע אי־ בערלעבונגען און איר םראגיזם• סיאיז םעזוען אין םעאםער אן עולם פון איבעי 1500 סעננד־ן ■ א ׳ום־טובדיק ״עםךיי־פובליקום׳ אבער אלע האבן פארשםאנען איר פראכטפול עפילן און ה״ס בא• דאנקפ• — אין דער פיעסע םפילן פים םאלי פיקום, פ• הילסבערג, ט. ברין׳ ד• ק״זעראװיםם א• אנד• ןןןן די ״װילנער םרופעי'. װאס חאפ באדארפם דעם 25־םן םעפפעםכעד געבן די ערםפע פאר־ שםעלונג אין ריגע׳ איז געעןװנגען געוףען זװ פארבל״בן דערװ״ל אין פוי^ן *וליב די שװע־ דיקייםן• וואם ווערן געשםעלם דער םרוזע אר״נגופארן ק״ן לעםלאנד• דער אגםאםבל׳ װי אויך דאס ריגעד טעאטער האבן גרויס היזק• דעדוו״ל איז דאס ״דיישע םעאסער אין רינע ני־סט געעפנם געװאדן׳ און די ״װילנער םרופעי' וואלגערם זיך ארום און שפילם אין יידי-ע ׳כםעםלעך אין ■וילן• די טעג דארף קלאר װערן׳ *י םיװעם אר״נלאזן די גאנדע טרו8ע, אדער נאר אייניקע אחםיסטן פון דער סדו•*. וא לידיא פאפאזוקא האט פארענדיקם אירע גאסטינופילן אין פוילן און זי קלייבם זיך קיין ר־נע, ווו זי איז אנגאזשירם אין דעם דאיטיקן ״דישן םעאטער. ןןןן לכבוד אלענזטאנדער גראנאך, װאס איז גע־ קוםען אויף גאסנדאילן אינם ״דישן םעאטעי׳ איז אין ניו־יאחק איינגעארדנט געװארן א קביח־ םנים׳ װאס איז אדורך טים גרויס ערפאלנ• א. גראנאן• האם גערזי^טן א פייערדיקע רעדע׳ וואס האט שפארק או״סגענוםען. ןען יעקב בן־עמיס גאסם׳כסילן אין ארגענטינע האבן אן אויוסערגעװ״נלעכן עחיאלנ• ןמן נעלי קעזפםאן איז געקוסען קיין ארגענםי־ נע• דוריק םים יוויי יאד האט זי דארם געשפילכ םים א באזונדערער־נדויסן עדפאלג• רסד^קס^ר נ ח מ ז מ י י ז יל 3*ן וואך צו וואך אסיםילאזייע ק״ן שםארקן װידעדשםאנד• ביא־ ליק האם אויסגעוויזן׳ אז דאם אקטיווע שאפן אין ״דיש׳ דורך ״דישע שולן׳ אין העבדעינו דורך העברעישע שולן׳ קאן ראםעװען די לאגע• ער האם גערוסן די דעבעדיקע עלעסענטן אין יידישן פאלק זיך סאביליזירן פאר גרויםער אק־ פיווער׳ שאפערישער או־נעפ• די רעדע פוז ת• נ• ביאליק׳ װזףס איז אנגעהויבן אין העברעיש און געהז^טן געווארן אין א זאפםיקן׳ קערנ־ דיקן ״דיש׳ איז אויפגעהערם געווארן םיפ שטארקן איגםערעס• אין לויף פון שפועס האם ביאדיק טיפ א טיפן ערנספ געדעדפ אויך וועגן דעס שאפן אויף ״דיש׳ וועגן דער באד״םונג סון ״דישע שולן און ״דישעד ליסעראטור• ןןןן דעד יױוא האט איגפ אנגעהויבן אן אקייכ לםובת דעם בנין פונס אינסטיםום׳ װא1ס זיין גרונדשם״ן איז געל״גם געװארן צוריק פים 2 יא־ בשעת דער ע־שםעי קאנפערענץ פון ״ײא אין װילנע. אין דעד געדונגענער דידה אויף גרויס־פאהולאנקע 18, ווו דער ייווא פארנעפפ א 12 זייפערן, איז שוין זװ־ענג, און די ענג־ שאפט שםעיפ ךער ארבעט און דעם װ״טערדיקן װוקס פון די אלע סעקביעם און ארכיוון• דעי יױוא האט ארויסגעגעבן ספעגיעלע נואיקיזז פוז בוי־פאנד• אין דעם אויפרוף, װאם די!וענםראלע פארװאלםונג פון ״װא האם ארויסגעלאזן׳ װערן אלע גע־ופן צוצולייגן א האנם גו פארענדיקן דאס חויז פון דעד ״דישער װיסנשאפפ און א״נדוםויערן א ביגל אין דער פעסטונג פון דעם אלװעלכלעכן ״דישן קולםור־שאפן. ןןןן פיד פרעגן דא די אנפירער פון די ״דישע ביבליאפעקן אין פוילן׳ ווי אויך די פר״נט פ־ו ״דישן ווארפ: וואם האם איר געםון׳ אז דער הודש פארן יידישן בוך זאל אדורך מיט דעם געוזעריקן ערפאלג? וויפיל האם יעדער פון א״ך געשענקפ זויים, מי< נעלם פאר דער פיאפאגאנדע פוגם ״דישן בוך? ופן דאם ביאליסםאקער ״דאס נ״ע לעבן״ ווארנפ׳ אז דוויי יידישע קולפור־אינסםיםוגיעס האלםן בייס אפשסעלן זיך: די קולטור־געזעל־ שאפם און דער יהואש־ל״ען־זאל• וועלן די ביא־ ליםטאקעי דערלאזן דעוזװ? ןןןן די י י ד י שע שרייבעו־משפחה אין ארץ־ ישדאל האם לעזוםנס געיוםםובם דאס דערש״נען פון זמו״ נייע ביכלעך אין ״דיש: פארלאג ״א־ן זװים״ האם א״נגעארדנט אן אוונם לכבוד ז״נע אויסגאבן: ,׳א תתונח אין קאםראי' פון יעקב שםאל און ״פארנאנםןי' פון ליובע װאנוערפאן• ביי אביםל םשקה האט זיך דער עולם משםח גע־ ווען• קו־דע דעדעם און אפשאזװנגען זענזען גע־ געבן געװארן פון א• בל״, דייר ׳. רובין און אנדערע• אויך די דיכםער האבן אנם״ל־גענומען אין אוונט- ליטעראטור אױ הי ק־יםור ן>ן אלגעםײנע״ *ויסערארדנםלעכע פאײ זאםלונג אין ליםעדאבן־ אין זשורנאליססן־ יארײן אין װארזוע. אויפן סדר־וזיום — ריק־ װידאציע פונם ל#ק*ל• צוליב דעם שודערן װירט־ שאסנולעכן קריזים און זװליב דער אלגעסײנער ךערשלןןגגקײס זענען די פארשײדענע תכגסות־ קװאלן אין לימעראמן־פארײן אויסגעםריקנב. סיװאקסם דער דעמיצים׳ ס׳װאקסן די חובות• און אײניקע הזזבן בײ זיך שוין געפולרמ — ליקװידירן. #בער דער װילן פון אנדעיע חנייב ה*ש גובר געװען: סיאיז באשלזןסן געװאין #נ־ נעמען םיםלען און אויסזױהאלםן דעם ל^קאל׳— די הײם עון דער ײדישע־ שרײבער־משפחה אין ײארשע• וס דער פריגײמיקעי־ מוים פונם באװוכםן ײדישן געלערנםן און שײסםשםעלעי• א. ש■ זאקכ ה>זם ארויסגערופן גרוים םרויער כװישן די *רײנם און פארעיער םונם םארשםאיבענעס• אין דער ײדישער גױ־י^רקער פדעסע זענען פאר־ עפנםלעכם פיל ארםיקלען װעגן א• ש• זאקס דעכ םענשש און שריםמשםעלעי- וס די גאנדע ײדישע פרעפע פון פרײםיק דעס 25־פן סעפםעמבער׳ ערב־סוכות׳ ה#ם געײידםעם אימיקלען דעם חודש פארן ײדישן בוך״ אריכער די ארםיקלען־רופן פון שלום אש. ש• דוננז>װ׳ דעם אויפרוף סון ײדישן פען־קדוכ, זענען אי, די!ײםוגגען געדרוקם געװען ארםיקלען פון •ארשײדענע שרײבער• די פרײנם פון ײדישן שאםן, פון ײדיש זענען גערופן זיך שםעלן אלע און םיבחגוהעלשן דעס ערפןןלג פוגפ חודש• — די צװײ כענםיאלע ביכער־לאגערס ״ביכעי״ און ״קולםור־ליגע״ ה*בן אויסגעארנעמ א בשותפות־ דיקע רשיסה פון * 1000 ביבער, — די בעסכע אין דעי ײדישער ליםעראסור׳ *ו זייער־ביליקע •רײזן. — דער ערפוןלג פון דעם ביכער־דוודש איז איזום געװענדם פון דער אקםיװקײס און איבערגעגעבנקײם פון די פײינם סון ײדיש אויף די ערטער. — אין # רײ שםעמ זענען געשאפן געװזןרן קאמיםעםן סםעכיעל ויו םר#פאגאנדירן •אר דעם ײדישן בוך און גו פארש&רײםן איס חן אין די ביבלי#םעקן און חן גװישן די •רײנמ פון ײדישער קולםור♦ ח- נ♦ ביאליק האש אויף א פרעסע־קאגפערענמ׳ אין װעלכער ס*ה#בן זיך באםײליקם פ#רשםייער •ון אלע ײדישע זוײםונגען אין װארשע׳ גע־ חאלםן >>ן איגםעי־עסאנםן רעסעראם װעגן ד*׳גי גרויסער געפאר׳ ײןזס דר*ם אונז סון דער אלץ־ ײאקסנדיקער אסימילאציע• די אכיםילאזויע הןןפ אוםגעבראכם און פארמיליקם די ברויסע ײדישע קיבוגים אין איםאליע, םשעכןףםל#װאקײ, דײפש־ לאנד• זי דר#ם אויך דעם ײדישן קיבוץ אין •וילן״ אויב מ׳װעם באגײםנם נישם שמעלן דער י