Literarishe bleter · 1931-08-14 · 32 [sic!] (14.8.1931) · p. Seite 645

זײט 645 ₪₪ ליםעראוײשע בלעמער נום. 33 (380) ₪^₪₪^/₪₪₪₪₪₪₪₪₪ וואך צ* וואר טעאטער און קונםט דער םירגינגענער סעאסער־םעזןן יין ■וילן הןס ױך, וױ נ*ק8נס׳ *נגןהײבן םיס דעם דירעק״ סןריאס םונס ערסיססןיםןרײן אין •וילן, װעלבער איז געװען ןזוי נולװ נו םײנען, ןז אײנס יון עודײ װעס ער נןהערשן די לןגע אין דער ײדישער סע׳ *סער״װעלס און קןנען נןרמעליזירן דןם ײדיסע סעאסעײלענן. װאם םין דער װײניק״ןדירכגעםראכ• סער און מלעכס״ןרגןניזירסער ארנעס איז *רויס״ געקימען, איז גענוג כאקאום• דער דירעקסןריאם אױ ג־ך דקרנ׳זנגען נו א םעםםן װינקל און איז גיך ניזאמענגענרןכן. אייך הײנסיקער םעזןן הוינם זיך ןן אין ײדישן ■ײלן םיס דעם, װןס דער *ר״ סיםסן-םןרײן װיל נעםען דןס םעאסער אין זײנע הענס. ס׳איז ו דירעקסןריןס נןר אין ןן ןנדער אייםלןנע. ס׳איו ןנער ניםם נו זען׳ ןז עס זןלן זײן פעגלעכקײסן אין כימית נו עוסן עועס װןס װיכסיקס, גרייםעס אינם ײדיםן סעןסער. ראסױת, איז דער גןננער ײוײסער סעןסער״בנין ניםיל נע• םםערס, יהשנית, איז דער ײדיםער ןרםיםם ןסגנ״ װײנס םין ן שםענדיקער, געדולדיקער און םיסםעםו• סישער נוזןמעניןרבעס. והעלישית — די לוגע *רום אױ אויך נישס קײן גינססיקע םןר ן בעסערן סע- ןסער. זענען די אויסגןכע אין די אחרױת סוגם ויגיםסן״סןרײן בײ דעס פןםענס נענסןך שװער אין קןםולינירט. און הלואי זןל גוס זײן ז דער ײדישער סעןםעריוםיש און סעןסעײ ןגןנס איז (גיײסגיביק, גיסהןרניק: קױינס םען אײנעם םיםן נןםען ,ײדישער קןרוזן/ ו נװײםן׳— ״ײדישער סשוםלין״, ן דריסע — ,ײדישע דיזע׳*. רןם װןרס ג ע נ י ן ל אױ שוין גןר ו װןכעדיק װןרס. דער טולענםםולער ינחק סעלד םןרעגדיקם זײנע גאםסשסילן אין װורשע אין םןרס נרריק קײן ניי״יןרק. ער איז אויםגעסרןםן נלויז אין .ו חתיגה אין שסעסל״. ו שןד, װןם ער הןס נישס געהןם די מעגלעכקײס ני װײזן ױך אין בןך עסעס ן רןלע. ו םןדע אויף ענגליש בײ ײרישע ןרםיססן אין ניו-יןײק. אויך בןרים סןםושעװםקי װעס שוילן ענגליש אין קוםענדיקן סעזןן אין ניו״יןרק. די נױ״יןרקער ײדישע ■רעםע איז אײסגעסרןגן אויף םןםושעװסקין, הלפאי ער הןס אין זײן דער• קלערונג םןר רי ענגלישע נײםוננען געזןגם, וז דערמר גײס ער ןרינער נו דער עמלישער בינע, װײל .דער ײדישער סעוסער הןס נישס קײן עולם סןי- ײ םיעסעם, װןם װערן דןרס אויםגעםירם״. דער אםת איז, עס סעלס ון עולס סןר דעס ומע״ ריקונער סעןםער אין כרןדװײ, ■וססעװען ײ סע־ ןסערן, גיס פען זײ ןס אויף בוסע בוײגגונגען די ײײשע אינםקרנעםער״ןרסיםסן, װןס װילן ירוװן וײער םזל אויף ענגליש. אין קעשעננװער .אונזער נײס״ זענען ןנןנ• סיר• ײ לענסע גוססשוילן סון ד?ר .װילנער סרווע״ (ןנםירונג ול. שסײן) .םןרן ןססןרן קײן אויסלונײ : ןנדרעיעװם ,דער געדןנק״, .םביה דער םילכיקער״ און ,■עריםעײע״. רעדאקסןר נחמן מייזיל םקר םשעס און שם־סלעך םוד רער ײריעקר קול• םור, ש*ר דאר קולםערעלער אויסנילדונג פון די קן*.ער*סיװ־מיםנלידזר ז אץ אויןי ןם רעם געניס ה*ס זיך געװיס נעל*זס און געד*רםס םיל *ויססו[. די *וקר*יניסע ק***ער*םיװן, אייך די יײליסע זװען זײ זענען געװען םינדערהייסן ו) ה,נן געססילם * װינםיקע רןלע ס*ר דער **רססארקונג סון רער *וקראיניסער. ,ײליסער קולסור. אמת, דער ם*ר■ נונד הןס ו •ןזיסיװע נאנלינג עו ײדיס, גיס *רויס זסורנולן אויף ײדייע, *נער ז*ם איז נ*ך װײניק• װןלסן א*סר די ק**.ער**יע-םוער אינט נעעסעלס *ויםן םדר-היום די קולסור״סעםיקײם סון דער ײדיעער ק**יער*ניע. *ץ דער .נ**יײונג-*רנעסעי־*סינלע* גע■ *ינעי םיר * נרעםעין *רםיקל סון *. נרןוזענסקי װעגן דער *ןרנװײגסער *ינעם *ון ,סול-קולם* *ץ אוילן. ער רעכנס אויס *לע שװעריקײםן, •סעױננען, װןס מ׳הןס נונעננס אײ*ן װעג *ון נויען, *ויסשסעלן סולן, *ון ו*ך *יז געלוננען דעם .שול-קולם* *ו *רנונידרן * 40 *נשסולסן, װעלנע הןנן ו 5000 ײרישע שילער. .װי*ל םי *ון םסירת נסש, — שרײנס עי, — ה*ם סען געסוזס ןונענן, ננדי *רויםנורײםן נ*ך ססס.5 ״רי• שע קינוער *ון די נעגל *ון *סיםילונ־ע * ן **ר• נינדן זײ םיםן ײדישן לענן, סים ײוישער קול• סור׳— .) שװערן י*ר *ון *רנעס ה*ם *דװכ• נעםןנם אונזער שול-נןװענוננ. ו י*ר *ון קוםף *ורן קיוס, קוסף *ור ןנערקענונג *ון רעכס. *ון אץ דעםד*זיקן שװערן נורל-קוםף *ץ אונזער שול ה**, לײדער, ***, שוץ נו•*** **רסעלס די םיס• הילף *ון וער *חריות-נאװאוםםזײן סון ועם רונ סון *ונזערע חניים׳... אלץ די זעלנע סענה ו נ*ך די העסשן .פ*•״, .יינ•', מ*ס זענען רעדשינען *ין תל-אנינ דח־ך *. נלײ, דערשײגם *יננינן ד*ס הע*ס ,ױלי׳. עם דערשײנם *ויך ד*ס ז*פלנוך .דר״״, װ*ם װערס *רײסנענענן רורך דעם ״דישן ליםער*סן.*ון זסורנסליססן-קלונ *ין *רץ-יש־אל. ם׳װערט שוץ געזןסלם ם*םעיי*ל ס*ר דעם זוםלנוך .*ױי. *ין נמ*י*רק *ױ דערסינען ו נוך *ון ונ. װיקס*ר .*ין ם*װעםישן נננוי״ — נײסםע נ*שרײ• נוננען *ון רײזע״וײנררוקן סון * רײזע *ינערן סןװעס׳וןרנןנד. דונילןװיסש װ*ס סוף ײני נעסײערס רעם 10״י*דיקן ױניל״ *ון דער ײדישער *ןלקזײשול. ם׳אױ נזװען ■ נרויםורםיקע *ײערונג, װ*ס ה** *ינעדנעלןזס *ויף דעס שסעסל * סיון רושס. *ודש״דענע שװעדע עײסן ה*ס די שול *יודכ• נעמונס, ןנער וי *יו נענלינן גונץ *ון *ינער• נעלענם די שװעדסםע קרױיםן. דערסור ויז דעד ױס״םונ נעװען ןז• *ננעלײגסער סוי די *לע *רײנם *ון ײרישע■ שול. ס׳איז געקומען סיעניעל *וןװילנע ח׳ מ. שיר, *לס םןרשםײער םון 1.1. ק., ם׳אױ *ויך געקוםען די נלונןקער שול סים *יר סןן *ון דעס לערער *ערםקי• ד*ם שםעסל װעס לוננ נישס םודנעסן דעפ ױם-סונ. ליטעראטור און קולטור עם *ױ זוםער-נײם. ײסעד-לענן. די נײס *ון *ורלוינ, סין *■■ו, די קינםסלעי-װעלם נײ די *וסות-העולס, װעלנע ה*ם געןרנעם *ץ די *ינעריקע חישיס *ון * ג*נץ יןר נ״ נןרמולע בודינגונגען, הןס *ינם * נןרםולן זומער-**רו, קליינם נוחות, זאםלם װילן *ויף נײער װ-סערדי- קער נ*רס*לער *רנעם *ץקופענריקן לערן-סעוסער• *ון ליםעראסור-םעזןן. נײ *ינז, לײדער, *ױ די לוגע נישס *ינ• ועי סארנוננינער װינםער, יער *רילינג *ון *ויך ד• ערשסע חדשים סונס זוםער זענען געװען **ר *ונזער שול, ליםעראםור, *רעסע *ון םעוסער װײם-װײם נישס ק״ן נןרמולע• *ײף *לע געניסן הןס געהעױשם נײש, יחקות, *ץ דעד• סץ—םידקײם, *ויסגעשעסםקײם. *ונזערע קולסור- *ון קונסס״אינסםיכוניים הןנן קײנםןל נישס נעהוס קײן סעםסע םלוכהשע ניודזשעסן, ןנער קײנפ*ל *יז דער סוסעריעלער נושםונד נישם נעװען *זײ דערשלןגן, עענױוקס, װי ד• לענםע *ײס• יי ײרישע שול *ין *ײלן לעבס לענםנס *ינער *זעל• כע נײםן, װ*ם ם׳געדענקס שײן ײנס י*רן נישס. דעד ײדישער סעןסער,—אץ נעיקר דער נעסערער, ערנססעד סע*סער, — *ױ נםעם װי •*רשװיונין. נענליבן *״ן סײ*ע די ,װילנער׳, װןס לענם *ײך *ינער *ײן קריײם נןכן *װ״סן. װ*ם ס׳םוס זיך *ין *תזעד *ארלאגם-װעזן, נ״ דער ״יישער ייע• סע, — *ױ *ויך גוס גןקונס. הנלל, וער *ינ• םיקער ײםער, ײ *ורלוינ״חדשים וענען *ויםנעסולן זײער שװערע. סען ועס נישס, *ז ם׳זןל קןנען קוםען *ץ ן נװײ-ררײ װןנן *רום סיס נ*נײסע, *■נעסרישםע נוחית נו * *ורשסןרקםער, נןרםו• לער ש**ונגם-*רנעס. סײדן, ס״רן עס ז*ל נעשען װאוניער. *ון *ין דער ק־נססלערישער װעלם גע• שען דןך *װי *נס װ*ונרער._ *נער *וינ עם זןל גײן, װי עם נײס *ינס, וענען *יל־סיל קול• םוריאינםסיסוניעם נ*דר*ם — דער לערער, דער שדי*סשםעלער, דער *רסיםס קוקם םיס ■*רנװײס• לוננ *ץ ■ שװער הארץ *ויף ועם קוסענײקן םעוןן• װען רער ײײשער לײענער, נושויעז־, *רײנס *ון ײײשן װןרס נישס *ײנשמנען ײך *ץ שװעדן שםןן, װעלן םיר װ״ס נישס *װעק• דער *ורבונד *ון ײ ײײשע ***יעיוסיװ• נעזשלש***ן *ץ *ײלן *״ערם *־עס רעם סז־יןריקן ױנילײ. לנבוי דעם ױנילײ *ױ *רדיסגענענן גע• װןרן * סעיניעלער נוםער *ונם חורש-זשורנול ,רי קןןנערוסיװע נוװענוננ״ םיס *רסיקלען, נן• רינםן *ון ײ ק***ער*עיע־סוער ד׳ר *. ײלבער• שײן, מ. שוליס, *. י. *רןװולסקי, נ. הולנערין, ת. שןשקעס *ון *נדערע. שון דעם גרײסן ,אינ• הןלס׳, װןס קוםס *ײין *ץ דעם ױניל״׳נוםער, *יז ױ נונ״כענען *יל *רסיקלען. װעלנע נוױידן *ארשײדענע נעניסן *ון סןםענסן *ץ דער *רבעס *ץ רער ײײשער קןןשערוניע *ץ *ײלן• *״ן נענים נ*ר *עלם *ין ײ *רסיקלען *ון ב*רינסן— *ין םסתםװ *ױך *ץ רער *רנעס *ון ײ קןןוע• ר*םיװן *ץ *ורנונד — רי ״דישו קולםור• װ*ס ר.*גן ײ קןןיערופיװן נעסןן *ץ ײ הונרער•