Literarishe bleter · 1931-06-26 · 26 (26.6.1931) · p. Seite 510

ליםערארישע כלעםער נום. 25 (373) לײ״ 510 3>ו וואך וואר טעאטער און קונםט ןנ*ס*ס — ״דימ סעוסזנר *ץ װ*ר*ז, זןל ד* קומ*ן — יידיס ס**ס*ר *ין לןדז. װ*נן װ*־. סע *יז ניסם* װ*ס *ו סרײנן קײן **זונדקרם םרײלענם: *ין ק*מינםקי סע*ס*ד — .ם*סק** (מים ר*סעל ר*זענ*עלד *ין מ*ריס נ*װיק*װק *ין .סק*ל*״-י*ונזער רנינױ• (ון *לסםןדיסע, נ*נ*לע ,ק*םעדיע• םים חנח לערנער *ון דוד זײדערם*ן) *ין .*ענסר*ל* — ,דער נליניער •*ייז״ (מים ם*ניע רונינ• סון ריגע ***), *ון ד*ס נ*י• דעי• ם*ר ה*ם *־נס ל*דז נװײ ײ*ם*םיסז םרו*עם: ,װילנער םרוםע* (ןנם. ם. םז*ה) — *נגעהוינן םיס י• *ניעלס ,סװןרנע געס** (רעזסי י. ד*ס• נויס). עס װעין *נןנסירס נ• די .װיליער■ *. סוסנערגם *ויסחרים *ין ,סײלןק״ *ון דערנןך םנחם רונינס *ויםםרים *ין _ססס.ססנ*. — עם ססילס נ*ך *לץ *ץ לןדז דער ווד הערפ*ן*סע*םער םיס * גןנץ ל״םיסן רעסערםו*ר. לענסנס — יעקנ *רענערס ,דער נםיון״. *ץ דעם סײנעם קרןקעװער םעןםער ,נ*• נןסעלו״ ססילם *ינס *. נ*ר*ס*יו םים זײן םרוסע *ון ניס *ו *ו די םןרסםעלוננען דעם *עסערן ײויסן *ון *ויך ניסס-״ויסן םע*סער-עולם. די קיןקעװער סרעסע *יז סול םים *רםיקלען *ינער ס• נ*ר*ס*װן *ץ זײן ססילן. *ין רמערםוןרז ,דער סןםער״, ,הינקעםון*, נןרדינס ,דער סיעםוער״ *״*. *ויף *ן *וורנרײזע *ינער קי*קע הןנ *־ך געזען •. נ*ר*ס*װן *ץ דעם ,סרעםדן*. ער *ױ *ין דער ר*לע סם*רק, קרעסםיק, פענססלען. ער ס*ילס קלוג *ון עם רירס וײן *ויסרינסיקן סםילן• נ*נץ סיץ *יז *. קורץ *ון *. ליוןװםק*, װי *ויך וי *ינעריקע *רסיססן *ץ דער סרוםע — מ• רןזען *ון ם. מעלם*ן. ז״ער * גוםן *״נורוק םוכס די יונגע *רסיםםין *. סליװקןװיסס, ײ קוםס םון לןוזער ,*ז*זעל״. די ײדיסע נינע ק*ן םון *יד דערװםרסן ו סײנע סויססילערין. *ין *לגעםײן — נןנץ״לײםיסעױ ונסוםנל, םיס װעלכן נ*ר*ם*װ קןן זיך נים סעמען- — םים וי געסטסעילן סון דער ב*ר*ס*װ-סרו*ע סירן ןן יעקב דונניגער *ון *. ססןקסעדער. די גוסםרןלן םון נורוםןװן זײנען געװיס * נרויסער קולסור-קינםםלערי סער *ויסםו ס*ר דער ײדיסער ■רןװינץ. *ין ײדיסן םעוסער *ין נריסעל הןנן ײך ןנגעחוינן די נוסססוילן סץ זינםונס םורקןװ, װעלכער סירם *ויף דןרס ,ןנקעל פןזעס• נו ײין עיססן *ויסםרים• עס וײנען געקוםען פיס *ים *וץ־ דיונו נלוםענסעלד *ין ינוזק גררדנערג, װעלכע הןנן נעסוילס יי לענםע יןרן *ץ װןרסע. 3 *ין •*ריז *יז •*רגעקוםען *ן *ױםסםעלונג םון סןרק סונןלס נײע נילוער. דער נוװװוסםער קינססלער *יז נעװען עסלעבע װןכן *ין *רץ״יסר*ל, װ*ו ער חןם נוזוכס די ססעס *וץ וי קןלןניעס, *ץ נעזען, תי ער סרײנם *ונז *ין * ברױול, װןם * ײדיסעד קינססלער ו*דף זען. 3 ועי סויליסער ,סעוסער פ*לי• סון *. סיס• םון *ין װןרסע סױ־ם *ויף סןרק *רנסםײנם .װיל• נער נ*ל*נעסל• *ץ םויליס. נ רעדאקסןי נחמן מײזיל *ץ װורסע סורנרעננם זינם * װ*ך דער בוקונסער ד״ססער סריסםססעלער סןלןםןן דעם• ניעער, װןס ה*ס זץ־ לענסנם נוװזװסס נעסוכס מים זײן *״גיורםיקן דןמ*ן ,בוםלער *ון נעסלעד״. ס. דעמנינער ה*ס *ין זײן ױננס, ניריק מיס *סג י*ר, *רויסנעגענ[ * נ*נד ײדיסע ליוער (*ין לן• סײניסע *װזיות), *מך *ינערזענם *ון *רויסנענענן ■רנן *ץ ד״סס *ון הןלענדיס. זינס 1915 סרײנם ם. דעםנינער הןלענדיס *ון ד״סס *ון הןם ס*ר• עסנסלענם * ר״ װערק — נ*װעלן *ון * דרןםע, װעלכע הןנן גענויגן די *ויסםערקזנםקײס סון דער וײססער קריסיק. נדר הןנן סוין םיסגעסיילס, *ו ד*ר נ. ח**• מון (ננױן) געסינם ײך *ינס *ין װורסע• נניון ססײם נײ דער ײויסעד ■רזסע *ינער 30 יןד, עי װערם סוררעכנם סןר יײנעס סון די נעסזזע ײדיסע סונליניססן. זײנע *רסיקלען ניען נו ססענײק דעם לײענער מיס זײער לןגיק *ץ •סםות, *ון נלײננײסיק — סיס זײער קענסעניס *ץ עקןנןםיסע *ון װיסנסוססלעכע סרןגן. זײנע *רםיקלען, װ*ס ער סורעסנםלענש ײ לענםע יןין *ין ,סןרװערסס״, װערן ןסס *ינערנעורוקם *ץ •וילן. יינם *רם*ד#קסיסן ס*רל*ג .ניח יעקב״, לןדז, דערסײנם * נץ־ סון ד*ר סלםוז נירננוים .ג*ולה סון לסוף, ■ ז*םלוננ *רסיקלען *ינער ײויס: דןם חסינות םץ ײריס, ד*ס סײכות םים דער םרוײניע, *■געדרןסענע סענות, לסץ נוזץ• נ*ליזם, *ויסלײזוננ סץ גלוח הלסץ *. *. ײ םעג הןם געענײקס דעם הוםאניםסיסן סוקולםעם סץ װילנער *וניװערםיסעס םיםן סיסל .ם*גיםסער •ילוסןסיע סון גערםוניססיק* סרל. םןניע בעריק (סון ניוליםסןק). *לס דיילןם־נר• נעס ה*ס סרל. נעײק נוגעססעלס *ן *■מונדלוננ *ד׳ם ,סיל*ל*גיס*היסס*דיסע נוורנעסוננען סון דער ײײס״וײססעד *ינעז־זענונג םון רןםון .נן הםלך וחנזיר*. ײ *רנעם, װ#ס *יז נעםוכס גע• װןרן *ונסער דעו־ ןנסירונג *ץ •רןס׳ סרונץ ד*ונעק, סןרנעפס זיך מיםן נודיםסן םינכענעי כחנ־יד, ועם *זוי-גערוסענעם .ק#דעקס 347״, װעל• כער *יז *ײנער סין ײ עלםססע דענקםעלער סץ דער ״דיסער ליםערםםוד. נו דער #רנעס זײנזץ *ויך *ויסגענונס נעװןרן ײ זופלונגען סון ײײסן װיםנסוסםלעכן *ינססיסוס. סרל׳ נעדיק *יז ײ ערססע, װןס הןס נכלל נעענײקס נערםוניסע סי• לןלןניע *ין װילנער *וניװערסיסעם. *ין *וריז דערסײנם *ץ וער סרוננויזיסער ס*ר*ך, *יבעינעמנם *ץ רוסיס דורך נעל• ס*ג*ל, מ*רק סונולס זברונות מיס 32 סיעניעלע נילדער, נענײננם דורך דעם קינםסלער גו■*. *ץ ײײסן ז״נען ײ זכרונות געװען געדרוקס *ין .*וקונסס״, *ין ײ ,ליסער*ריסע נלעסער״ *ון *ץ וער ,ײײסער װעלם״ (1928). — 11 עקז. דערסײנען *ײף י*•*• ניסן ■**יר (•רײז 200 סר*נק), 5*1 לוקסוס׳יויס• גוגעס (נו 100 *ון 60 סרןנק) *ון 1474 עקז• *ויף * נוסן •*•יר (נו 30 סרןנקו. — *ין ײײסן *יז, װי נוקונס, דן * םןנןגו־וסיע סון נרוך *רןנסןן װעגן מןדק סונול, *ויך * נץ־ װענן ם• סוגול *ץ .םרי*ננל״-ס*רל*נ. ליטעראטור,) אוןגשקולטור * ועלעג**יע םון *. ב. ק• *ין װילנע הןס בוזונס דעם װילנער נילווננס<קור*סןר ה׳ זסעלןנ• גןװסקי *ין *סנעהןלםן םים *ים * לעננערע קןנ• פערענץ װ*נן ײ הײ־יןריקע *רויםלןז-עקזוםענס סון לערער-סעםינ*!־. ײ דעלעגוניע ה#ס *ו־סגע• קלערם װןם ם#ר * סװערן קל#■ ם׳װעם זײן ס#ר די ינ־םוריענסן סון םעםינןר, *וינ ם׳װעס הײ־יןר נ־ם ס־קן קײן עקז#םינ**י#נס־ק#מיםיע *ץ םעם־נער• אײסהעדנײק ײ דעלעגוניע, הןס דעד קור*ס*ר ערקלערס, *ז ער קען ײ נקסה סין דעי דעלע• ג#ניע נ־ס נוסריריקן, סחםת ו*ס םיניםסער־ום הןם נים קײן גינםסיקע נ#נױנג עום םעסינןר *ון דערינער װעם קײן עקז*סענ#*יע״ק*מים־ע ד#ס י*ר *־ן םעםינוד נים נעסיקס װעדן• ■ דעלעגוניע •ון ■ע׳ן-קלונ *ץ װ#רסע ה#ס נוזונס דעם װינע״פיניםםער ס#ר נילווננ װענן דעם םעסינ#ר. ײ עװלה, װןם *יז #םגעםןן גע• װןרן ועם לערעי־סעסינ*־, *יז *לזן *לץ נים נוזײסיקס געװןוץ. *ון *״נער *ץ ײ ןנערקענםסםע *ון ■#■ולערסםע קולסור-סינםםיסוניעם ססי־ם *ינס ס<ר דער נעסןר סורסלןסן ני װערן• סורװןם, סנ־װען ז *ויף דער ערסםער רנונג סץ דעם נײ-אויס- געקלינענעם נ#*י*נ*לן עקזעקוסיװ״קןסיסעס םין ומעריקונןר ײדיסן *ינעםעי-רינג *יז נוסלןםן נעװןרן *ו סיקן ועס •ויליסן *פנוסןדןר *ץ װוסינגסןן םיסום סיליסןװיסס ■#לננײקע םעלענר*םע.- ,רער *רנעםער־ריננ, ןן #רנ#ניז#*יע םון 75 םויזנס םיםנלידעי־, םורסםרײט *ינער די ס*ר*ײ• ניקסע ססוסן *ון קונודע, ה*ס נעהערם װעגן דעם נןסלוס סון ועם סויליסן נילײנגס׳םיניססער *ו ס#רס*נן ועם ײדיסן לערער-סעפינ#ר *ון ײ סרוג״סול *ץ װילנע• בײ די נ#ײננונגען, װען ײ ״ויסע קינדער *ין •וילן הןנן *#סרענקסע םענ• לענקײםן ס#ר נילײנג, םוז ו#ס *וםוכן םץ ײ *װײ *ינסםיםוזדעס *וסר#נם װערן װי ו נײע *סוקע סץ דער ■ויליסער רענירונג קעגן ײ ײײסע סולן. ■וילן ססעלם זץ *רוים װי # ועסןקרןסיס ל#נד. ןנער *ין *ן *מתער דעםןקרוםיע דערםו• סיקם םען ײ עקםיםסענץ סץ נילײנגס״*נסס#לם[, ןנססןס זײ *ו ס#רם#ק• דער ײײסעז־ לערער• םעמ־נור *ץ װילגע *יו די *ײנ*יקע ײדיסע *ינ• ססיסו*יע םןר הענערע נילדונק װןס נרײם *ו לערער ס#ר די ײז־יסע סולן *ץ ■וילן. *ץ נ*םען םץ ײ 75 םױזנס םיסנלידעז־ םון *ונזער *רנ*ניז#*'ע סרןסעםסירן םיר העססיק קעגן דעם ני־רןקרוסיסן בוסלום סון *ײער *ילײנגס• םיניסםער. דער דןזיקער נוסלום קען *לױז *וים• געסײססס װערן *לס *ן ןנסונג סון נ*נרענע*וג• גען ס#ר ײ ײדן *ץ *ױלן *ו גענן זײערע קינוער * װעלסלעכע ער*ױנג. *ץ נןמען םון דעס#קר*םיע *ון ■ר״ער נילדונג נעסן םיר *ײך דורכאויס *ו םןדערן סון *ײער רזגירונג, *ז ײ דערםןנםע ער*ױנגס**ינסםיטו*יעם *ץ װילנע זןלן *וריק געעםנס װערן• נ#*י*נ#לער עקזעקוסיװ<ק*םיסעס *רבעסער״רמנ י• 3אסקי[, גענערןל-סעקרעסור• נ. כאני[, ם־עזידענס•.