Literarishe bleter · 1931-05-22 · 21 (22.5.1931) · p. Seite 409

₪₪. ליטערארישע בלעטער נומ. 21 (368) ^₪^₪₪₪/₪₪₪/₪₪₪₪9₪₪₪₪ זײ^ 409 וו־אך צ1 וואך טעאטער ארן קרנםט די ס^דשםעלרגג .אנקעל מןזעס״ סון עלרם *9, װ#ם איז אויפגעןירט אין קאמיבםקי-סעןןסער דויך ז. טורקןװ, הןס ארריםגעררםן א םאראינטערע״ םירונג בײם ײדיען םעןטער״עילם. קודם״נל-זיגמינט סורקןװ אין דער ראלע סון ןןנקעל מןזעס. א גלענענדיקע געשסןלס שאןס ער, װעלבע איז קןמיש און סרןגיש גלײכעײסיק. סורקןװ הןס װידער ב*״ װיזן, װיםל גרייםע מעגלעכקײטן עם זײבען נאהאלטן אין אים. סון די איבעריקע *רטיסן אין דעײ מיעסע זײנען נעװען גום ריוגא בלוםענסעלד, ר. שאסירן, קײזערןװיסש, י. גרודפערג. — אין דער עסיזןזץ״ רןלע הןט זיך אייסגענײכנט גאםארםק*. — אין אלגעמײן — 8 אינסערעסאנסע םןרשםעלונג, הגם נים םוף״ני מעלןדראמאסיש, — לאםיר געבן די מעגלעכקײס ז*גמונש םירקןװ *ו םארבלײבן ארבעםן אין װאישע ן א. םאםבערג איז אויסגעסראסן אין .סןלקס• כעאשער״ אין אן *לםעי סיעסע *דער םןרשאלטענער״ סון סןםיא נעלאיא. אין או*ך דא האט דך ארױס״ באװיזן דער שסארקער, אײגנארסיקער, קרעםסיקער טנלעבס סין סאםבערג. סאד א סראגישע אץ פאר״ שאלסענע געשסאלס ג דינה האלסערין איז אייך דא םײן, ציכסיק און גוס. מ. באזשיק איז געװען ניס שלעכס. דער ,״אריס״ אין װארשע האס אײסגענומען. די סארששעלונכען מערן גוט און גערן נאזוכט. עס װערט גענרײס דאם נװײםע םראג־אם. װאלם נישס געװען קײן םלאן, אז ,אררס״ זאל געםינען א שטענ״ ײקן סקום״םניחה אין װארשע? ם׳זײנען דא אלע שאנסן, אז אזא מין סעאסער זאל דא האבן גרײם ערםאלג. קײן בוקאיעשס זײבען געקימען ני םארן פץ נײ״יאי־ק יוסף בולאװ, לױבא קאדיסאן, לײב קארי״ סאן. עם װערס דארס ארגאניזירם א דראםאטישע םרוסע אונסעד דעד קינססלערישער אנםירונג םין י. בילאװ. ם׳װערס אייך נוגעניינן *ו דער רעזשי״ *רבעס יעקב שסערנכערג. ם׳איז געק*מען נו םארן קײן װארשע דער םארשםײער םון דער סריפע א. שזנםעלד, װעלכער האט אנגאזשירם די ױגגע *רטיססן יעקב מאנםדארף, װאם האס זיך דערװארבן א גוסן נאמען אין דער .װילגער טריםע״, װי אײר די *רמיססן דור ליבס, ם. װײגשסאק אין רות מארי. *ו דער סרוםע הערן אויך נוגעצייגן עסלעכע יונבע *רסיססן םון דער שסערנכערג״םםודיע. די םיעמיעיע-דעם 28םן מאי מ*ס סר. לאנגערם ״מא״ד״, די װײשערדיקע אויםםירונגען — ח. גאטעסםעלים ״םרנסה״, מאל*ערס ,קארגער״ א״א. — געקימען קײן װאישע די באקאנסע ײדישע ארםיםםין חנה גראסכערג. זי הײבס אן שםילן אין .צענסראל״׳םעאסער״. סרײםאג דעם 15טן מ*י אײ םארגעקוסען א*ן װארשע די ױבילײ״םײעײנג םין דער 55יאריקער קיבםסלערישעי ארבעם םין כאװאוססן מאלעי מויריצי סרעמססש. ם׳װערן געסירם אמסערהאנרלונגען מיס רער .װילנער סרוםע״ (אנם. מ. מזאה), *ז זי זאל קומען קײן רינע אויף דעס נײעס סעאטער״סעזאן. רעדאקסאר נחמן מײזיל ליםער,םן-ם*יא״ן , נעזענענונבס-בלעזל-ש־' זום >וס■ ם*ר םון יעקנ נ,ט,ש,נסקי ,ין ױין םרוי די *ױ• סיפםין גלרים לערעד. י. נ#מ,ש8נםקי םןרט קײן נױ־יןיק, מ. לערער — קײן *רנענשינע• ש. י. *ימנער האס *דזיסגענעען *יעם דעס 2טן *.ריל-נימער לװן זײן נל*נ>:זשריסש .עװישן װ-נס-נלילן*, װ*ו ם׳קוסען *רנזיקלען געשרינן דורך *ים *לײן: סםיורי נאליציע *ין נינרישער נ*לײנ■ טייג, *ישיקרױת :וסס זיך קושן, עס םעלנז ועד סשעמ*דינםשיק. *ין מ*נסעװידע*, *ײ*גװ*י, ה*ט *נגעהוינן עו דערשײנען די ערשטע םנגלנגע ײד-שע!ײםונג *ין * נ*פ״ץ, װ*ם *יז פ*רעםנםלענס *ין די װײ• טערע נומערן, װערס נעז*נט: .קײן *ײן עײסונג *יז ניס גענלינן, *לץ *יו טןרקויםס געװ*רן *ון םיט יעדן ס*< םוז םען פ*רנרעסערן רעם סיר*זש מיס עסלענע הוניערט עקזעםעלירן *ון עם *יז נ*ך *לץ װיינ-ק... ד*ם םײנם דו זןגן, *ז נליר ר,*נן סים דעי עײסוננ נעסרןפן *ין עונקס״• *ין רער ק*װנער ײדישער פרעסע זײנען ם*ר■ עפנסלענס *רםיקלען, נ*םיען *ין *וז*מענה*נג מים דער *קעיע, װ*ס װערם ד*רט *יענז *נגעפירם לםונוז ײװ* דורך נז• װײנרײך *ון נ• קלענקין, װעלנע זײנען *הין דעלעגירם געװ*רן דורך דעם *.■*. סון ײװ*. *ין ם*רל*נ ,ס*מ*ר' זע*ם זיך דער 4םער נ*נד *ון ד״ר י. *יננערגפ .נעשינסע פין דער ל־סער*םור *ײ ײדן-. דער םיר*זש םון מ*םקװער ״עמעם׳: אין מערץ 1930 — 24 טויזנם, אין םערץ 1931 — נ3 םויזנס עקזעמפל*רן. אין ל*נד*ן *יז געשופן געװןרן ו געזעל• שופס סרײנד סון ײװ*. בײ דער געזעלשאסס עקסיסם״רן אײניקע קןסיסיעם. די םעג איז פ*רגע• קוסען א פןרזומלונג אונסערן ם#רזיץ פון ד׳ר קרויעני*. ם׳האבן *פגעגענן נארינסן און גערעדם װעגן רער *רבעט פון ײװ# ד־ר ל. םילייס, נ*רו, שקל#װסקי, סליװק*, עסיקפ#ן *״*. *ין דער פ*ר• ז#מלונג ה#ם זיך פ*ס״ל־קס ל*ז*ר ק#ה#ן, פ*ר• װאלםוננס-םיםגליר םון װורשעװער פרײנד פון ײװ#• אין לעםנערג *יז סען *וגעסר#סן *ו גײנרן * פאראײן פון ײוישע ליםעראסן און זשורנאליססן. ס׳איז *ויםגעקליבן נעװ#ין #ן *רג*ניזיר-ק#מיסיע םון 11 .ערז#ןי דער פ#ראײן װעם ה#נן םײ ר״ן .ר#• םע:י#נעלע אויםנ#*ן, םײ קולם־רעל-נעזעלשזפסלענע, װ#ם שסײען אין ענגן שײכית םים ליסעראםור. אין לע*סן ם#י-נוסער .*וקונפס״ ז־נען *פגע■ דרוקט ארוכםפולע לירער םון ה. לײװיק א־נ .לירער פון דער װײםי. י• #פגס#שו ה#ס פורפירט ו .ר#*עס קעגן דעם .וילישן ם#רל*נ ,רענעםונם״, װ#ס ה#ם זיך דערלױנס *ן זײן װיםן #נגורוםן זײן נוך ,1863' מינז *זן םין נןסען .ײרן קעמפן ם#ר דעי נ#■ סרײונג פון אײלן׳. זינס עםלענע װ#נן דערשײנען אין ריגע נלעםלעך ,קלןיע ד־נורים״, — *רםיקלען, נ#טי*ן װעגן ײדישן קולסור־לענן. אץ *ענםרןלן םעלקער־פןרלוג אין ם. ם. ם. ר. איז רערשינען א רןמאן םון משה טײסש ,אינסוז#רישע עדד׳. ליטעראטור און קולטור אין מילנע איז פ#רגעקומעז *ן אינפ#רפ#• םיװע ס*רז#מלונ< פון דער פוילישער אינסעלינענץ, *ונײפנעיופן דורך דעם ״דישן פען-קלוב װענן רער שליםונג פון ײדישן לערעססעמינור און דער םרוג• שול אין װילנע. ס׳ה#ם ױך *ויך בוםײליקפ דער ועלעג#ם פון װ#רשעװער פען-קלונ ד׳ר ס. װײנערם• נ#כועם װי ד׳ר ש#*#ד, ד׳ר װײנערם *ון אךװ• סשגרניכןװ ה#נן רעפערירס װעגן די א״נ*להײסן פון שליסן די *ײננופרמןנסע פילוונגס-אינכסיםו• *יעם, הןם זיך *נסװיקלם * לענהאםסע דיסקוםיע, אין װעלכער עם הןנן זיך נאםײליקס געװ. ועפ. ל־וװיק כןמינםקי, סענ. פר#פ. רידזעװסקי, געװ. סענ. #דװ. קשיזשאנןװםקי און דער ראםמון *ינזש. זןשםןװט. ס׳זײנען #רופגערעדם געװןרן אויך פר#• פלעמען סין דער מןדערנער ײוישער שול אין קול• סור ננלל. #לע רעדנער הןנן געהעריק #פגעשאפם די װינטיק״ס פין דעכ ענין און ןנערקענט די שװערע עװלה, װ#ס איז פןגונגען קענן ײדישן שול-װעזן. וי *ק*יע סון וער ײדישער געזעלשאפס ה#ם גײם נעװען, *ד רי תרוג״שול איז *וריק געעסנם געװןרן. *ויך אין לערעי־םענזינאר װעלן פןרקומען רי עקזאפענעם. ס׳רןרף קלןר װערן די סעג װעגן דער ק*נ*עםיע פון לערער׳םעפינור. ם׳איז קלןר, *ז פיםן #פשופן די גזירה קענן די *װײ ונשם#לםן םןר מען זיך נישס פוניגענען. פולע רענס *ון שםיגע ם#ר די ײדישע שולן — ד#ס ד#רף זײן *ונזעי לןזוננ *ון םןרעיוננ. שנת און זינסןנ, דעם 9סן *ון 10סן ה. ח., זײנען *ין ל#ק#ל סון ליסערןםן־פאראײן פןרגעקו• םען *װײ #*וסןשײןװנסן. *ויםער דעם חשונן גאסס הןנן זיך פאסײליקס אין די ןװנסן אהרן *״םלין, נ. מ״זיל, י. נןסןשןנסקי, ד״ר י. שיפער, י. ס. נײסאן א״א. *װײ ניגער-ןװנםן זײנען פןרגעקופען אין ליסערןסן-םןראײן שנת און זונםןג דעם 6זסן און לזםן ה. ח• ס׳הןנן באגריסם פון לים.-פ*ראײן, *ען-קלופ, זשורנוליםסן־סינדיקוס. ש• ניגער ה#ם געהזלםן אויספ־רלעכע רעפערוסן װענן דער ײרי• שער ליסערןםור און ק־לסור אין *םעריקע. רי #רס#גי#פישע קןנפערענץ, װ#ס *יז *ו■ נײפנערוסן רורך ײװ# אין װילנע, װערס נעעפנס זונפןג דעם 24סן פאי נז םרי *ץ לןקפל פון ײמ#• די קןנפערענץ װעם זיך *יען 2 סעג• — *ו דער קןנסערענץ קוםען אויך י. ןפאסןשו און ש. ניגער. סון *ען-קלופ, דגרש׳ז, *יז דעלעגירם נח פדילוזקי. *ין תל־אביב, אינם םורלאג ,אין *וים״ *יז דערשינען * ײדיש זאםלהעפס ,סאי׳, פ*ר ליםערן• סוד, ק־נסס און קריסיק, *ין װעלנן סיפזםײליקן ױך דניאל לײנל, מןםל װעקסלער, אנרהם פלײ, ליונע װאסערםון, דער סונקעלער, י• *. שןדגעל, יפקנ שםןל, לײנל נײן. *ץ װורשעװער ליםער#םףפ*ראײן איז םןר■ געקוכלען *ן ןװנס, *ויף װעלהן יעקנ ב#ס*שינםקי ה#ס נעהולסן > םןרםרןג אינער רי םןרשײרענע *ענסערס פון דער ״דישער ליסערוסור. ער הןס זיך פעיקר ןונעשסעלס *ויף דעד ײרישער ליםע■ רןםור *ין רוםעניע *ין #רגענטינע. ס׳הןנן ױך נאסײליקס *ץ רער דיסקיסיע נחםן םײױל *ון נח *רילועקי. נ#כן רעפערעס איז פןרגעקיסען ז.ין