Literarishe bleter · 1931-05-08 · 19 (8.5.1931) · p. Seite 370

זײט 370 ליטערארישע בלעטער נומ. 19 (366) וואך וואר טעאטער״און קונםט ם׳הןבן זיו *נגןהוינן *ין ומרשזנ דיגג*סם• םם-לן םון לןרזער ק*מזנר*ל-*ון קליינקינםם*ם7*םזנר ,אררם׳, קינםסלזנריםזנ *נםירונג םםה ניויעיזזו. ס׳*ױ גענקנן נעװןרן ר*ם *רםםם •ר*נרוס .*ויםן היםל * י*דיר/ װ*ם *נםהאלם ג*ננם 5נ נופזנרן, ר*ם רוב נזנםדינן דורן ם. גר*דזנרז*ן. רקר *נ• סנםנל *ח * ױמםר, םי״דזנר, םים * נרזנן *ון התלהבוה ם*ר דעם סמםזנד. רזנינו זיבםיק, זוינער *ון םיס נעםפנק• נװיםן רי 15 ננסערן זײנזנן *ײניקע ר* זײער געלונגענע, םײן-אינסנענױירםע, *ריגינעל *ויםנענויסע *ין םיס חזרץ״געםםילםע• ס׳םילם זיך * װילן, * םםרענונג *ון * קינסםלעייםע ה*נם, װ*ם פירס *ן, װ*ס וזײסם װ*ס זי װיל• דער װ*רםעװער נעסערער עולם ה*ק *ויםנענוםען רי יונגע ,נעזוננענע, עעםםננםע• גרוםע פים םר״ר *ון ב*םרױיקוננ. ם*ר רי עםלעכע י*ר, װ*ס ,*ררם״ עקםיססידם, ה*ס ער נ*װױן *ויםנוםױן 23 *ר*• גרוםען. םים *זנ נאגײססערםן, םײעןן *נס*סנל ק*ן םען םיל *ויםםון. גענענםםם ז*לן זײן רי הענס, װ*ס םוען, *ון רי נוהװ/ װ*ס װערן ר* םנרװענדם■ ,*ררט״ װןם זיך געװים *ין װ*רםע נים *נסםויםן, םונקס װי װ*רםע ה*ם זין■ ניםם *נסםויםם *ין .*ררס׳. םיר װ*רםן *וםנערולריק *ויף רי װ״םער• דיקע ם־*נר*פען. *ין ק*םינסקי״סע*םער *רנעס םען רי לעעםע ס*ר װ*נן *ויף רעי נײער *ויםסירוננ: םלוס *םס ,*נקעל ם*זעס• (*ינסנענירונג — *יד* קנםינםקי/ רעזםי — זיגםונס סורק*װ. די *יעםע װעס נעװיס ה*נן ערס*לנ. רער װ*רםעװער ײריםעד עולם *יז פהוײב םענקען *ויספערקז*מקײס *ס דעם סע*סעי, װןס קןן װוקסן *ון װוקסן. *יו ל*רז ה*נן זין *ננעהײבן רי גןססםסילן םון דור הערפ*ן*םע*םער נר*ם פיט ױסף ק*פען. *ין דער סרויע ו״נען *רײננעסרןםן ז. הירםםעלד, י. קורלענרער *ון ר. בירנגוים, װעלבע הןנן ניז• *הער נעםיילם נ״ רי ,װילנער׳• — רי ערםםע **רםסעלונג — ד. נערנעלסןנם ,דער םויבער׳. £ די ,װילנער םרוסע״ (ןנם. ס• פז*ה) ה*ם *ננעהוינן רי נוסםםוױלן םים *׳ניעלם ,דןס םװןרנע געמ** (רעזםי — י. רןםבוים). *ץ ■*ריזער קונסם־םנרלנג םון םןרסעל סעיער דערםײנם *ינגינן * פ*נ*גר*פיע װעגן נ*• ק*נםן פןלער ם*נע ק*ץ, געםריבן דורך דעם קריסיקער י. ם• עם*. רי פןנןגרופיע װעס זײן *ילוססרױס מים ססנ רעפרןרוקניעס פון רי װערק פון קינםסלעד• *ץ װין *ױ ■*רנעקופען *ן *לגעפײנע ס*ר• ווםלונג פון ײריםן *רסיםםןי**ר*ײן. נ*ך דעם ב*רינס *ון די הײסע װיניחים *יז *ויםגעקלינן נעװןרן * ■*רװולםוננ פון: נעלמןן, געםעםססםי• רער; נרונלוװסקי, בינער־רעװױןר ו װזלדנערנ, קוסױערן *. װײסמןן, פרעזעס; ם. װײננערג, םײזעלם, סעקרעס*ר *ון סיגול. *לם קןנסרןלערן: םונים *ון נלינד• רעדאקםןר נחמן מייזילי װיזן װערן פוםםערן פון די םןרםײדענע קןלעקניעס, װןס יער ײװ* םורםןנס *ין װילנע. *ויםער די *ויםג*נען פון *ינסםיםום זײנען *ויםנעםסעלם קן• לעקניעם םון זעלסענע ײדיםע *ון העברעלםע מ*• נוסקריפסן, *לםע ״ײםע *ויסגונן, בריװ, ס*קסי• מיליעם *ון נילדער םון ״דיםע םרײנער, * רײ זעלסענע ניםם פ*רעםנםלעכסע היםםןריםע דןקו• םענסן, ײדיםע קונסס״היםס*ריםע *ניעקםן *ון פ*• םןנרוםיעם, ססוסיםפיםע ויונרומעם סון דעו■ עק*• נןםיםער סעקניע םונם *ינםסיםום וכדומה. נװיםן די היסםןריםע דןקומענסן זײנען ם*ר*ן *ײניקע םון נופןלעןנם עפןנע, װ*ם זײנען ניז *ינם נע• װען *■מנ*ק*נס, עס *ױ *ויך פ*ר*ן * אינםערע• םונסע קןלעקז-ע פיס דןקופענםן, װ*ם נ*נלען זיך עום ײדיםן לענן *ין רוסלונד בעת דער רעװן• לוניע *ון נ*ך דער רעװןלוניע• וער גענעראל-םעקרעםור םון דער ״דיםער קולםור״נעזעלשןפס ה• נ*װ*ק הןס נעמוכס * סור ם*ר *רנסנױיר-נװעקן *ון *ין די *ינםערעסן פונם ײדיםן ניכער־קלו^ זײן םור נעםס *רײן רןסםעם■ סער, קליװלונו, דעםר*ים, װיגוזןר, םןרןנס*, םיקןגע *ון די קלענערע םסעם *רום• ה• נ*װ*קן *יז געלונגען *ו נרינדן עםלעכע נײע קולםור״נװײגן *ון נו םפםן * גרויסע נ*ל נײע *ב*נענסן םורן ניכעו-קלונ• * י*נק ה■ נןװנקס נןזוך *ין דעםרןים, ה*ס דער וןרםיקער םלוס-עלינסױױנססיםום, *ײנע םון די נרעםסע ײדיםע קולםור-ןרנןנױןניעס *ין *סעריקע, :יך *נגעםלןסן *לם זװײג םון דעד ײדיםער ק־לם־ר-געזעלםוםם• ער ה*ם *ויך נע• גרינדעם דעם נײעם נװ״נ *ץ רןםםעסםעד■ ד״ר נ• נערגעל *ױ *■געםןרן קײן ניו-יןרק *ין די ענינים םון דער ״דיםער ענניקלןפעדיע, װ*ס װערס נעגרײם דורך דעם ווננןװ-קןמיטעם נײס ײװן• עם דערםײנט *ינגיכן * נײ נוך סון *. ליס• װ*ק• ם׳נוך *נםהולם *רנעסן: 1) יזחק״יואל לי• נענקי (םםרינן פון דער הםנלה-עפןנע), 2) י• ל. *רץ-מענםם, קינםםלער *ון רענקער, 3) םלום *ם, 4) *ברהם רײזען *ון י• י. זינגער, 3) ד״ לײװיק, 6) וער נסתר, 7) דוד י״נהןרן דער פןעס *ון םעליעםןניסס, 8) פ*רװ*ס לײענם סען נ״ *ונז ניםס קײן פןעזיע ז 9) גערהודד חױפססון, 10) קנום ה*מסון, ננ) זודערמון, 12) םעלפ* לוגעדלעף. 3 זלפן רײזען גריים *ינם נוס דדוק * סופלע• םענס-נ*נו, *ין װעלכן ס׳װעלן *רײנקומען *רסיק• לען װענן די דורנגעלןזסע סוער םץ דעם ײדיםן װןדס *ין די 4 נענו ,לעקסיקןן םון דער ײדי• םער ליסער*סור, פרעםע *ון םילןלןניע״• ער װענוס זיך יינם מים דער דרינגלעכער נקםה זו די *לע םוריינםערעםירםע *עדזןנען נונוםיקן *יס װןם נינער ני*־נינלי*גר*םיםע ידיעות ם*רן לעקסיקון• די יעניקע םריםםםםעלער *ון זםורנוליםסן, װןם די *רםיקלען װענן זײ *ין די דערםינענע נענד פון לעקםיקןן זײנען ניםס םולםםענדיק, ניםם גענוי *דער פןרעלםערס, װערן גענעםן נונוםיקן פילויים *ון תיקונים• *לע סוסעריולן וןרםן נוגעםיקס װעדן רעגיס• םרירס לוים דעם *דרעם: ז• ר״זען, װילנ*, װיעלק*• פןהולונקו 17. ליטעראטור און קולטור *נשטןס זו פןרן קײן קןװנע *ון ריגע *יז י. *פוסןםו געקומען דירעקט סון בערלין קײן װארםע. וער װןרםעװער פעףקלונ הןט *פגעהולסן * ספעניעלע זינונג װעגן *ויםנעסען י. ***טןםון, ועס פןרזינער םון נױ״יןרקער ײדיםן פען-קלונ. ס׳*יז נ*םל*םן געװןרן *״ננוןרדענען *ן *װנס פ*ד י. *פוםןםו, *ויף װעלנן ם׳װעלן *רויססרעם,־ פיס נןגריםוננען וי פ*רםם״ער םון פען-קלוב *ון ל'םער*סן־ם*ר*ײן. י. ןפוםןםו װעס ה*לסן * רע• פערנם װעגן די װעגן םון וער ײדישער ליםעראסור *ין *סער-קע• *וישן װעג פץ נעדלין קײן װילנע הןס ש. ניגער זיך *פנעםסעלם *ויף עםלענע שעה *ין װןרשע• ש. ניגער ה*ס נדעה ני םורנלײנן *ינעד הײנסיקן ױםער *ין װילנע. ק״ן װןרשע װעס ש• ניגער קוסען נקרונ, װ*ו ער װעם *רײססרעםן סים *ײניקע רעפערוםן װענן דער ײדישער ליםע• רוסור *ון ײדישער קולסור *ין *מעריקע• ד״ר װײנרײך *ון ב. קלענקץ פןרן *ין *ליחות פון ײװן קײן ליםע, ק*װנע, װ*ו ס׳הײנם זיך *ן *ן *קניע לםובת דעם ײד. װים. אינםםיםום. *ין װילנער ײדישע קרײץ *יז מען שסארק כןזןרגס םון דער ידיעד, *ז עם װערם פורפוכם דורך ועם נילדונגס־קירןפןײוס די נוקונטע ײוישע פרוג-שול *ון *ז עס װערס ניגענופען די קןננעסיע. ם׳װעדס *ויך נונענומען פונם נײעם םול־יןר די קןנגעםיע נײם װילנער ײדיםן לערער״סעםינ*ר- די מןסיװן ז*לן םרןנן * פןליםישן נ*ר*קסער. די םרוג״שול עקםיםםידם שוין אינער 20 יןר, עם לער• נען *ין *יר *ינער 400 קינדער• *ץ נוזופענהןננ מים דעד *קניע, װ*ס עם פירם *ן *ין װ*רשע ם*ר דעם ײװן די װ*רשעװער *פם״לונג .םרײנס םון ײװ*•, געםינם ײך *ין װןרשע ױנס 2 װןנן דער םןרשסײער פין ײװן ת׳ מ• שור. ם׳װערס געפירס * נרײםע פרןפונונדע *ון ז*פל-*דנעס לסובת ײװ*. דער ײװן־בופולמעכ• סיקסער ד׳ר גרםוגי ר.*ס לענםנם נוזונם ו ר״ שסעט *ין װןלין■ לעזסנם ה*ם עד נ*זונט נ*ר*• נןװיסם. *ץ די *לע םסעס װײזן *רויס די ײװן• פדײנם פיל *ינסערעס דער *רנעס ם*ר ײװ*. דער דינעזןן־ורכיװ, װ*ס *נםהןלם םויזנסער נריװ *ון םורם״דענע *ינסערעס*נטע *ון װיכםיקע דןקומענסן נו דעי געשיכםע םון דעד ײדיםער פרעסע, ליםערוסור *ון ײדיםער םול, *יז *רינער• געםיקס געװןרן קײן װילנע נום ײװ*. *ץ *רץ־ישר*ל *יז געשסןרנן די ױנגע הענרעלםע דינסערין דחל, װ*ס ה*ס *רויסגעגענן ניםס ל*נג * נונד לידער *ין הענרעלם. *לס דעלענוםן נום *ען-קןנגרעס *ין *מ• ססערדום, װ*ס עםנם זיך דעם 21םן יוני, פןרן *לס דעלענוסן — י. *פופןםו (נױ-י*רק), ד״ר מ• װײכעדם (װןרםע), זלמן רײזען (וױלנע). *לם געסס: נ• פײזיל, י• מ. נײםון, נ. *רילוזקי, םלך ר*װיםש (װ*רשע), פ. הײלפערץ, מ• ם*ליס (װילנע). *ץ פ*ריז *יז *רגונױירס געװןרן *ויף * װ*ך נײס *ן *ויסשטעלונג סונס ײדישן װיםנ• שוםםלעכן *ינםסיסוס, *ויף װעלכער ם׳װעלן בן•