Literarishe bleter · 1931-03-20 · 12 (20.3.1931) · p. Seite 233

דיט 233 ליםערארישע בלעטער נומ. 12;(059 □*ו וואך צו וואר טעאטער און קונסט .נןװןןזוסזזי־ םעוםער איז םוקע פזי־םזכם ס*ר ■ ײדיש״סעןסער. ס׳םסילס דןז־ס איעס 1 ויי• לישע #■*דעס;. דערװײל, *סשר *ײסװײליק, הןנן נױר ■■רלוירן *ס די גענײדע ם*רן ײדיסן סע*טער• װער *יז דן סולדיק? *לע — דער ״דיסער םע*• סער׳עולם, דער *רסיםםן-ס*ר*ײן, די סע*םער<גע• זעלשססס, די דירעקגיע גוס*, די סרוסע, װןס ה*ם ד*רס געעזןילס. סולדיק, װ*ם *לע *וז*םען ה*:ן נישס *נגעגוסען קיין םיםלען *ײנ*וה*לםן די סע*• סער***זי*יע. *ין די *ינעריקע 4 סעוםעים *יז ,מער-װײניקער• נישקשה• *ו גום *יז עס ג*נץ װ״ס• *ין ק*סינסקי*םע*סער ה*ם ססיענדיקס מ. םישז*ן זײנע גוססשוילן. דער ,ס*לקס״סע*םער■ סירט *י*ס *ײף * ,סעשה-נור*■ .סון װ״טן סיניר״• ג*נץ לײסיש *ויסגעזירם *ון זײער סײן געשסילס. דינה ר.*ל*ערץ װ*קסס * גוסע *רסיםםין. סון ר*לע *ו ר*לע *ינער*ײגט זי *ין דעם׳ י• נ*זשיק (סןרביםן ש• רןזענען *ין דער הוי*םײי*לע) ה*ס נעװיזן * םײנע, סזענישע געשםסלס. סין די *ינעדיקע *ײכנם זיך *יים ס. **זשיק• ס׳שסילן *ין דער *יעסע ג*י לײסיש ד. לו*י, ל. של*סנערג, נ. נ*זשיק, ז. ק*ץ *'*. — די רעזשי סין י• נ*זשיק ג*ד נישקשה• — *ץ ,סק*ל*״>סע*סער ה*ס םשה לי*ם*ן געשםעלם * *יעםע .אין סלספען םון זינד•. *י*ט נײס די נ*װזויססע *יעםע .*י*נק*לי'. *ינם נײעם .*ענ• ם-*ל״-םע*סער ש*ילם פיט עיס#לג הערם*ן סגניג• שסײן ,דעם ס*םנם זינדל■. ער זינגס, װי ז״ן שסײגער, ה*ר*יקע ײדישע לידער. ס׳ש*ילן םיס *. לעיער, ה. רןסשסײן, ם. סוניעל*, *נרהם װ#לס• שם*ס, דער נ*ק*נטער לײ* תינעי, י. נרינהויז, ס#ניע סלוינ^ די *יסיססן סון *פ#ליקן ,סםנפיון״ ר#זע גזזעל, נ. תײננעױג. ס׳זזיז םרײלעך און לע• נעדיק• — *ון *ז ם׳זעם די *לע ז*נן, ס#רנענקס זץ■ נ#ך דעם ג#י.גוסן, *םתדיקן ײרישן סע#םער, װעלכער ד*רף ערשם קומען■ ײ ,װילנער םרו*ע• סײעיס *י*ם *יר 15י#ריקן יונילײ *ץ װילנע. סרײט#ג דעפ 13סן פעיץ *יז געגענן געװןרן * נײע *ויםסירונג — יוד נערגעלםןנס ,די נרויסםיל• — רעשזי יעקנ רןםנוים (װ#ס ה#ס רעזשיסירס פים ערס#לנ *׳ניעלם ,ד#ס שװ*ר*ע נעס#•), דעק#י**יעם — *. *י*נ#שק#, — דער נ#װ#וססער *יילישעד ם#לעי• — ײ ר#לע סון סוינן ש*ילם דניאל ש#*יר#, *סתר — םרים #רלעםק*. ו סנר*, וז מ#ײס שװ#יץ מיס ז״ן סרוסע ז#ל *ינגינן םןרנעסען * רײזע קײן *ײר#*ע *ון זןל *ײך נ*זוכן *וילן. — שוין *ײס, *ז עם ז#ל ז״ן * ס*קס, ניסם נ#ר קײן *ײםונגס-ו#סיץ. ם#דיס שװ#רץ ד*רף *ון *יז מחויינ * הייב ם#ן דעם *יעםסײש סץ ײײשן קינםםלערישן םעגםער *־ן *וילן■ 5 ײ װורשעװער ״דישע םע*סעי־געזעלש#סם ה#ם ויך געװענדם *ו דעי ,װילנער סרו*ע■ פיס * פןרשלןג *ינעײונעםען ײ *יני*-#סיװע *ו ןר• גוניזירן די יובל-סײערוננ סון ײ .װילנער• *ין װסרשע• *ץ ניו״יןיק װערם געגרײס # ױנילײ-סײערונג סון בינע *נד#ס#װיסש *ו ׳יוירע 50י#ריקער ס*עני• שער סעםיקײם. רעדאקטזןר נחמן מייזיל *רזעדנןרז ה#ם געסײערס דעם צנ״יןריקן יונילײ םין *יר עקםיםםענץ. *ויסער דעם #םי*יעלן םײל (נ#נײםונגען, נןרינם) *יז ס#רגעקוסען * ק#נ*ערט• #•סײלוננ. *ץ קןװנע *יז דערשינען *ין דער ליםװישער ש*ר#ך * ײײשן *לס*נ*ך, *ין װעלנן ס־קוסען *ינערזע*ונגען *ון שלום-ע־יבם, *רץ, *ש, *. רײ• זען *ין ד. *ײנה#רן. *וס נוך *יז *וגעגענן #ן *רײנסיר״װןרס פון ד׳ר *סהר עלינשעװ. ד#ס נוך *יז ס*רו#רגס פים נילדער סון די םחנרים. װ• נוקונס *יז *ויך *ין װורשע דערשינען *ין דעי *וילישעי ש*'#ך ו ײײשער *לם*נ#ך• *ין װ#רשע• װזי *למ#נ*ך זענען געגענן *ינערזענונגען םץ דער נ״ערער *ון נײער ײדישעי און הענדעלשער ליסעיוםורן. ײ םעג דערשײנס * נוך םון י. ל. נהן — ײדישע ס#לקםפעשיות, ד#ם נוך *יז ז״עד שײן געדרוקס. עס דערשײנם ן רןפון ,סלנמען *ץ רויך״ (ר#ס*ן סון #רנעסער״םניבה) םון סשה גר#םס#ן. יוםף סונקל *יז |*געם#רן קײן רופעניע, װ*ו ער װעס ה#נן #װנסן *ין םשערנןװיץ, קישי• ניעװ, נוקויעשס און י#פי. סון ד#רט פןיס עד #• קײן *ײףישראל *ויף * *ןר װןכן. ס#ר זיץ #•םןרן ס־ן װ#רשע הןנן זײנע סרײנס ןײנגע#רדנס ס#ר *ים * געזעגענונגס־#װנם *ין הוױ סון העי• ס#ן ל#נדע• קדןיע סןלןדןװםקי הןם *וגעגרײס *ום ירוק ■ נ#ני .מעשהלעך• (*ץ סערזן). * םײל סון ײ םעשהלעך זײנען גוס נוקונס דעם לײענער סון ײ ,ליס• נלעםער״ פים זײער נוהורנסן ם#ן *ון ןרי• גינעלער ס#רם. *ײניקע סון ײ פעשהלעך זײנען זײער ס#*ולער *ץ ײ ײדישע שולן, װאו זײ װערן דויך ײ קינדעי *ינםנענ־זירס *ון נוורנעם. — ם׳ניכל נעפס *רײן *װעלף םעשהלעך און *װעלף ליוער. שנת דעם 21טן םערץ קוסס ס#ר *ץ ז#ל סון װורשעװער שם#ס-ר*ס # סש*ם *ינער ש ל ו ם #ש, וײננעןרינס דורך דער געז. ,שול *ץ דער• *לונג׳. עם װעלן זיך נוסײליקן * רײ שריםסשסע• לער *ון געזעלשוססלעכע םועי. £ *. ם. סוקס נעם *ונז מיססײלן, *ז ער *ױ נישם קײן מיסורנעסער סון יעם װ#כנכלוס ,ײי־שע װןנבפןסס״, װןס דערשײנס אין װין, *ין #ז ער ה#ס *ו דער *ײטונג קײן שײכות ניס. 3 *ין נריםעל *ון *ין * רײ *נדערע שסעס *ץ נעלגיע זײנען סןדגעקיפען *ש״סײערונגען מיס דער נוסײליקונג סון דד י. נ• *•ור. *ין װישניװיץ (װןלין) *יז *ײנגעןרדנס גע• װען דורך דער ײש*#״#ססײלונג *ן ןװנם לננוד שלום וש. * רעסעיוס װעגן ש. *ש ה#ם געהוסלן ש. װײנסםײן. *ץ קןװנער ליםער*םן*ם#רל*ג ,םיר ןלײן״ דערשײנס * בוך לידער *ין יעקב גןםלינ ,ג#לו און נלוס*. לנבוי יעם דערשײנען סין נוך *יז ועם דסן ה. ח. סןרנעקוםען *ן *װנס, *ין װעלנן ם׳זײנען #רויםגעסרןםן ו׳ר םודורםקי, יורל ם*יק, י. װײסנןרם, ד׳ר י*סע. *ום םוף לײענס דער דינסער עםלענע סון זײנע לידער. ר*נ. ד׳ר עפיל קויץ, װ#ס הןס זיך ער• װןרנן ו נןפען *ץ דער דײסשער דרןמוסויגיע אונםער וײן •סעװדןנים עפיל *ערנהןרד, םײערם אי*ס זײן ס5י#ריקן נענוירנסןג. ליטעראטור און קולטור?ײער ן חשובער גןסס איז געקרםען קײן אײרןסזג — ש. ניגער• ס׳איז עוץ אינער 12 יןר# ח♦ דער נוװאיססער קריסיקער ד״$ס סורלןזס אײראיע און זיך נ?זע*ם אין וםעריקע, װאו ער סורנעםם אײנעם סון די ןנגעזעענססע ערסער אין דער ײדי• שער ליםערןסור׳ ײדישער ורעםע און ײײעער תעלסלעכער נעזעלשוססלעכקײס• ניגערם נןררינססן םןר רער ײדישער ליסערןםור װי ןן ןנסירנדיקע שו&נדיקע סערזענלעכקײס זײנען שוץ גענוג ןסגע- ש&זס. גרוים זײגען אויך די סןרדינססן סין נינערן ס*ר רער ײדישער קולסור״כןװעגונג אין וםעריקע. סיר נןנריסן הןרעיק ש. גיגזרן *ו וײן קומען אין דער ןלסער הײם. *ויוםען סיס אים װעלן אים נערן בןגריםן ןלע סרײנר סון ײדישן װןרס, װעלכע הןנן סיל געלערנס םין ניגערם װערק. אץ נײ״יןרקעי* ײריסן קולםור״הײז איז ס$ר• געקומען 1 ק$נסעי־ענץ סון די ײדישע ורןגרעסיװע ןרגןניזןניעם אין וסעריקע. ס׳זײנען געקוםען 108 דעלעגןסן, װעלכע הןנן סןרסר$סן 52 ןרבוניזועיעס ןרבעסערירינגס, ײדיעחג װעלסלעכע שולן, ײדישער סרײבעי ■ סןראײן, לערער סאראיץ, סרויען - קלונן״ ײדיש״נןניןגולער ןינעסעריסורבונד, א״ו. אײף דער םןג״ןרדענונג: ד• סרוגע סין ײדישער קולסור• סעסיקײס אין ןמעריקע אץ װעגן הילף פון די ײרישע ןרגןניזוניעס םןך דער ײדישער קולסיר״ געזזנלשוסס. די קןנסערענץ איז געעזנם דורכן םעק• רעסאר סון ײק״ג ה. נןרןק. א. גלונץ״לעיעלעם ה$ם געהולסן ן רעסערןט װעגן דער ײדישער קול• סוריםעסיקײס אץ ןסעריקע. דער רעסערענם איז געקומען נוס אײססיר, ןז עס איז די אױסנובע פון די ײדישע ןרבוניזוניעס העלסן דעי ײק״4 נו סוסן אין ומעריקע ןן ןרגוביזירםן נוח סןר דער ײדישער קולםור אץ סורן ײדישן װןרס. אין דער דיסקוסיע הןנן זיך בוםײליקס סיל ןנװעזנדיקע. די קןנסערענץ הןס ןנגעניסען ןרײ רעזןלוניעס, נװישן *נדערן איז נושלןסן געװןרן ןײנןרדענען הײנסיקן סרילינג .ו חודמ סון ײזײען נץ״• אץ מסך סון חודש?ןל איבעד גוגץ ומעריקע געסירס װערן ו סרןסוגןנדע סוי־ן ײדישן כוך, ןרגיניזירן ו אוים• שסעלונג פון נײע און ןלסע ײדישע ביכער, הולסן סןרסרןגן װ;גן דער ײדישער ליסעיוסור און וײנ• ןרדענען אויססןרקויםץ סין ײרישע ניכעי. די ײדישע ןרגונחוניעם דינען אױסגעסןדערס וױיםנולןזן ון אוסרוף *ו זײערע מיסגלידער װעגן הילף סןר די ײדימע עילן אץ •וילן און ליסע. ס״איז איץ ןנגעניפען געװןין ן רעזןלוניע נינײס• נורוזן אץ מוי אין גױ״יןרק ן גרויסע ײדישע םןלקס״קןנוערענץ װעגן דער ײדישער קולםור״נ*• װעגונג אין ןמעריקע. די דןזיקע קולסור״קןנסע• דענץ מעס זיך נאמעססיקן נדס סײערדנגען סון סצ״יעריקן ײנילײים סון ײדי*ן ישוב אין *מעריקע (1881—1931). * ע. מ. רעםורקם נץ ״דער װעג *ו זיך״ װערם שיין געזעוס סין מוניסקריוס, װןס איז די סעג *יגעשיקם געװןין סון רעסןרקס םןרסרעסער םןר״ לוג אולשסײן. דןם וח שױן דער ענדגילסיקזר װוריונס. דןס ערשסע העסס (64 זײסן) סיס *ן ויײנסיר סין ײדישך ןרױסגענער דערשײנס די םעג וײן װעס וונונדערנעשיקס װערן דורך די .ליס• כלעסער״ ולע ונןנענסן. ■ רי ײדישע בילדונגם״געזעלשוסס ״קולסור״ אין