Literarishe bleter · 1931-01-09 · 2 (9.1.1931) · p. Seite 33

זײש 33 לימערארישע בלעמער נוס. 2 (349) ״י פיז וואל ונו ווא טעאטער און קונםט ןןן דער *ויםסר־ס םון חיהלע נרןנער *ין װיישע מיט *יר װןרם״קןנעערם *יז *ויסגעניסען געװ#רן דירך דעם נעקלינענעם עולם םיס נרוים עופרירנ• ק־יס. חיהלע גר#נער *יז * קלוגע, זוינערע *ון םםרסיםםע *ויםסײסזנערץ םון יידישן םזלקס-ליד. ד#ם לזונג-*ויםג?װנגענע ם#לקם• *ון חםידיסע ליד ננקוםס * נײעם, לענעדיקן *ויםזען *ין גר#נערם גלענננדיקער *ינסער<רעס#ניע. *ני פיר ה#נן גע• םײנס, #ז פען ק#ן סו-ן ד# װ״ניק*װ#ם םחדס ז״ן• חיחלע גר#נער ד#רף קומען נום נעסערן, נום נעםםן ײדיסן טע#סער• דער נעססער ײדיסער סע#• םער ד#רף זי #ר״נניען ז ם׳וועס ז״ן # געהינם *ון < גליק ם#ר ז״ נײדן ז ןן^ *ין װ#רסעװער .נ#װ#סני'-סע#םער ה#ס סען געסנילס ,םידעלע *םרח״. לידי# ם#ס*נקו ח#ם װידער #םןל נוװיזן, וז זי *יז ו גלענננדיקע קינסםלערין. די *ויסססוסוננ ןנער סון .םירעלע *םרת׳ ןדער יעזסיםער הןם ז״ן נןםען ניסם ןנ• געגענן ז) *יז געװען ז״ער ו סלענםע ז •סוס # גזיון. *ון, װי םיר װ״סן, ה#ם ל• ס#ם#נק# ם*ר• ל#נגס #ן ערנססן רעזסיםער ס#ר דער םיעסע. ןןן *ין .יענםע סון נרןדװ״״ (.סקולו־סעוםער״) ה#ם #ננו יוקונןװיסס םונםנײ נוװיזן, ןז זי *יז * גוםע *רםיססין• *־ן נ־ו״םן *ון דריסן וקם *יז ד # נריה # סםיםערין• *ויך ס• װ״נסרוינ, ניסן נװײג ס#ילן נ#ר ל״סיס■ ןןן *ין ,םןלקס-םעוסער״ (סם#ססע ג#ס) ג״ס םיס ערםןלנ * סענס#ני#נעלע ויעסע .*ויםן װענ קײן נוענ#ס״*״רעם'י םיסםילם לענעדיק, נינסיק• ם׳ז״נען װערם דערםןנם נו װערן די ורסיססין דינה ה״לםערין *ון דער קןמיקער ם• נ#זסיק. ןןן דוד הערםון *ון ױסף קוםען הןנן גענ־ינ• דעס * קינםסלעריםן םעוסער, װ#ס װעס *ויםםירן נעסעיע ״דיסע *ון *ײר#זעיסע ייעםעם. די סרוםע *ױ געװןרן סונםידירם םון ו גרויע םר״נר םון דוד הערםון *ין לןדז. די ערשסע ירעםיעיע — .י#םע', דרומע *ין 3 *קסן, םין הןלענדיסן דיו• 'םוםורנ יון פ#נריניוס, װעלנע װערט געסיילס ם־ס גרײס דערםןלג *ויף רי גרעםערע װעלם־נינעם■ וי ייעםע *יז נעסםעלם דורך דח־ הערםון, דעק#• יוניעס *ון קזסםיוםען — ינחק נרוינער. ןןן די ,װילנער טרויע• *ין װילנע הןס םרײ■ ס#נ דעם נ*סן יונוןר *ויםגעםירס ניס ערססן ס#ל *ץ ״ױס יודוסץ #נעילם םיעסע .ד#ס סװןרנע געםן״, רעזסי — י• רןסנוים. ןןן די נ#װ*וסםע ״ויסע קינםסלערין נערס# זינגערםון *יז *ויםגעםרןסן *ין נוענ#ס־*״רעס *ין סווניס וץ ורנעם ,נןן קנורה״. ןןן ס׳ז״נען םןרנןםן נעװןרן די גוםססיילן םון װ״סרוםיסן ״דיסן םעוסער *־ן לעסלונו *ון *ין םוריז, װ*ו דער סע#סער ה#ס געזןלס *נה״ב יונוןר *ויססרעסן. ןןן םיסו סיסזן״ן סרעם *ױף *ין לעמנעיג■ *ון סוף י#נו#ר ח״נן זיך *ן ז״נע גוסםסםילן *ץ װורסע• ניריק׳. דער װןריונם *יז ונוערס םון דעם .נוריק• ױעגם״, װ#ס ורוקט זיך *ין הםסניס *ין די ם#ג• נלעסער. וער נ״זד װןריונם װערם דורך רעמויקן געגי״ס סםעניעל סור דער נון*םןרם, װ#ס װעם ועיס״נען *ין םורס״דענע סויונן זנץ *ץ ״דס דורך דעם ס#רל#ג נ. קלענקץ. ןןן וון יונוןר ה. י. היינס *ן נו וערס־ נען ןנססןס ו• .םןז׳-־דיעוח ו נײםסריםם .םןנ־ולע מעײנין׳ םיס ו נרײסערן *ינהולם װי די פריער• ו־קע ידיעוח ןןן ינחק נוסעװים זענט *־נער לי#ן סוינס• װןננערס נ״עם רןםון ,ערסןלג״, װ#ס װעס דע־• ס״נען *יננינן *ין קלענקץ־םזרלוג. ןןן ס׳*יז םןרגעקוסען *ץ װילנע רי ולגעם״נע םןרזומלונג סון ״דיסן וע׳ףקלונ *ץ װילנע. ם#ר■ זינער םץ וע״ן־קלוכ זלםן רײזען ה#ם *יגערגעגענן * גרום םון ניו־ין־קער ״דיסן וע׳ףקלונ, מים װעלכן ער ה#ס געהוס עםלענע רנוננען■ ג. װײניק ה*ס ןונענענן ן נוריכס מענן דער *רנעם םון וע׳ף קלונ *ין וױלנע *ון װעגן ײ נונ־ונגען מיס די *י• נעריקע וע״ףקלונן. נןך * לענגערער דענוסע *יז נוסלןםן געװןרן נו וקםיװיזירן די ןרנעס םון װילנער וע״ףקלונ, ס#זן * עננערע םורנינדונג פיס די *ינעריקע ״ויסע וע״ףנרוועס, װי *ויך םים די ״דיסע סריםםססעלער *ין די לענדער, ױ#ס ה#נן נ#ך ניס ןרגןניזירם ק״ן וע׳ן״קלונן, *ונר״סן די נורוסזננ םון װילנער *ץ װורסעװער נע״ן״גרו• ועס *ןײװ. נום םוף *־ז *ויסגעקליכן געװןרן # נ״ע פ#ר• װןלסונג, *ין װעלנער ם׳ז״נען #י״,: םולק הײל• וערן, נםחלי װ״ניג, ק קוול#נ#װ־סס, זלםן ר״זען, םסה סןל-ס *ץ ולם קענויםוס ז. קולם#נ#־זיסס. ןןן די נענסרולע םון .ס ל־קולס׳ *ין װו־סע ה#ם *דורכגעםירם * *ינעררעגיססרןניע פון *ייע נינליןםעקן *ץ ווילן. ניז ה״נס זײנען דערהולסן נעװןרן ידיעוח סין 43 נינליןסעקן. די ולנעסײנע נןל ניכער *ץ די נינליןםעקן *יז 54.024, םון דעם ״דיסע ניכער — 29.744, הענרעיסע — 6.958, וויליסע 5.236!, *ין ונדערע סורןכן — 2.086. *ץ די נ־נליןסעקן זענען דן 4.445 לעזער, וון ז״ — #רנעסער — 2.635, סילער — 697, ונדערע ש־כסן — 1.113. ןןן ס. הןכנערג, דער געװ. רעווקםןר־ורויס• גענער םון .*ונזער װענ׳, הןס *ינערנעגענן ועם םעוכערינװז״ *. נ. וון *. ר. קום־נסקי נ״ם יװן *ין װילנע נװ״ װינסיקע דןקוסענסן, װ#ם הןנן ו ס״נוח נו *. נןלוםןדן. *ן ןרסיקל װענן וי נחײ גןלדןודן״דןקוםענסן װעס ז״ן געירוקס *ין די ,ליס• גלעםער׳. ןןן *ין עססלןנד ה״נס ויך ןן * גרויסע וקגיע לםונת ועם ״װ#. ס׳קיםם םועניעל םון װילנע ױסף ססערניכןװ. *ין עםםלונו סןרםןנם דער ײװ# *ינערגענענענע םר״נר. — ז״ װעלן געװים םרסהעלםן דעם סליח פון ״װ# *ץ ז״ן ורנעם. ןןן דעם נםן י#נו#ר ו םײערונג םץ סףןייקן יוניל״ סון דער ״דיסער סםןסיסער נינליןסעק *׳נ ם־ן י■ ל. ורץ *ין קןסןװ־םעלוקי. ם׳נןםײ• ליקם זץ• דער ורסיסם זסוק לעווי. ןןן ד#ם מלחפה־נוך םון נ• ח• ה״סעייק .*ין םײער *ץ נלוס״ דערס״נם *ץ דער םויליסער סויוך• ליטעראטור און קולטור ןןן די םעג *יז געניינדעם געװןרן ו גרױםער נעזעלסוםסלעכער קןמיסעם *־ן װ#רסע נו ם״ערן דעם סלום *ס״ױנילײ, *ין װעלנן ס׳זײנען פור• םרןםן םןיסם״עד סין םןרוײדענע ריכםוגגען *ון גיוו־רונגען. *ויף דער ערססער םןרזוםלונג *יז נװיסן ןנוערן נוסלןסן נעווןרן *ץ נוזוםענהונג םיס וי ױנילײ־םײער־נגען סון סלום וס נו ס#סן ו ליסעדוםור-םןנד, װ#ס ז#ל ורעםירן וי נעםםע װערק *ין דער ײדיסער *ון הענרעלסער סורןך• ם׳*יז *ויסגעקלינן געװןרן * קןמ־םיע, װעלנע ז#ל וי םעג *ויםנרנעסן ו נענויעם •רןיעקס *ון נו• סםעלן *ים נום קןפיםעם. *ין דער קןםיסיע ג״ען ןרײן ו״ר י• גןםלינ, י■ העםססון, ו׳ר גרסון לעװין, נחמן ם״זיל, ז• סעגול#װיסס, נח םינקעלסס״ן, םסה סעלדסס״ן, *הרן נ״םלין, נ. קורלינםקי, ד׳ר י. ^סיועױ. ןןן וער װילנער ליםער#םףם*רא״ן ה#ם גלײך נןכן םויס םץ ס• ל. ניםרןן *ונסערנענוםען ון #קניע נו נןזןרגן די םומיליע םון םורשסןרנע• נעם, װעלכע *ױ םורנלינן *־ננוננן ןן פיסלען. ניסס נעקוקס דערױף, װ#ס ס• ל• ניסר#ן ה#ס ןן *ויפהער נענרנעס זײער םרןווקסיװ *ינעי 53 י#ר *ץ דער ײדיסער *ון העניעלסער ליטער#סור *ון ורעסע, — ה#ס ער *ינערנעלןזן די םו• מ־ליע ניסם נוזןרנם וםילו *ױף וי עיססע װןנן• וער ם#ר*״ן ה#ס זיך נעססעלט *ין פןרנינװנג מים דעם .םןםענם״, װ*ו ס. ל. ניסר#ן *יז נע• װען װ לענםע 10 י• # ססענייקער מיםןרנעםער, װי וויך םים די םורלונן .נענםרןל״ *ון ס. סרע• נע־ק, װ#ם הןנן וױינגענענן ז״נע ״דיסע *ון הענרעלסע װערק• ל״וער, הןנן די *■נםערגענוםענע גונץ-ענערניסע סייס ניסס נענרןכם דערװ״ל נו ק״ן סום •־#קםיסן רעזולםןם. דער װילנער ל־סע• רןסףםוי*״[ ה#ס זיך געװענדם נ#ך פיטהילף נום װןרסעװער ליםערום;• *ון זשורנ#ליםםן<םור*ײן. זלסן ר״זען װעס סנח דעם סזסן יונוןר הולםן ו סןרסרןג *ין װורסעװער ליסער#סףםור• *ײן *. ד• ס• .םון *נסל#נסיק נױ םוםיםיק *ון נוריק״ (*״נדרוקן *ון נוגענעניסן םון * 10 חדסיםז־יקער ר״זע *ינער װ ם#ר*״ניקסע שסןסן, ק#נודע, לןנוןן, ם#רױ, נערלין),—דער רעסעי#ם ה#ס נ״ם װןרסע• װער עולם ורויםגערוםן םנרא־נסערעסירונג. ןןן װ סענ *ױ םןרגעקוםען *ץ װילנע ו זי• נונג סון קןמיסעס םון דער היסס#ריס״עםנ#גר#סי• סער געזעלסוסס *. נ• םין ס. ונםקי, *ויף װעלכער ס׳א־ז נוסרןנם נעװןרן דער םר#יעקס, װ#ס *יז םייער *ייסגעורנעס געװןרן *ויף דער געמ״נזוסעי זינוננ םון םורסרעםער םון װסם.״עםנ#גר*םיסער געזעלסוסם *ון יװ# װענן *ינערגענן דעם יװ# *ין דעם#זים װ ם#לקל#ר־ז*סלונג םון ונםקי-ןרכיװ. דער םרןיעקם *יז *ײנססיםיק וקנעםסירם נעװןרן, *ון װ ר״כע פןלקלןר״זוםלונג, װעלכע נוסס״ס סון *ינער םויזנס העםםן, *יו *ינערגענענן געװןרן דעם יװן *ץ דעםןזיס לויס * נענויער רסיםר. *ויף דער זינונג ה#נן זיך נןם״ליקס: סןרזינער סון געז. — סשה סול־ס, ד׳ר נ. סונוו, ד׳ר ם. װײנר״ך, *. גןלןםנ, ד. הירסןװסקי, *. ם• נערנ• סס״ן, *. י. גןלוסםידס >נ *. ןןן עריך םוז־יו רעםןרק *ינעם *ינם *ויף * נײעם װוריונם סון זײן װעיק ,דער װעג *ויף רעדאקם$ר נחמן מייזיל