Literarishe bleter · 1930-08-15 · 33 (15.8.1930) · p. Seite 629

41 זײם 629 לססר8ר'?>זז 3?ססער גזם. 53 (518) * ו א ד צ ו ו ו א ד סעאםער און קתסם ןןןן אין די אמעריהאנער ײריעע צײמונגען פון סוןפ ױלי האבן מיר שוין נײעס פונם ײדײגן צעאםער אויפן קומענדי?[ םעאמער ־ סעזאן. װ״זט זיך ארזיס, אז די צ>>ל פון די ײדישע מעאצערן אין נױ־יארק וועמ נישצ װייגיקער װערן״ נישמ געקוקמ אויף די שדעסשע נעשעפטן פזן א ר״ מעאצעדן אין פארגאננענעס סעזאן. דא ר״אלמן מיר שוין אין מיטן אוינדסט, און קײנער װײסט נ>ןך נישט, װאס, װעי־, װו װעט *טפילן. און דעי טעאטעד־סעזאן הוייט זיך ראך שוין אינגיסן אן. װעלן די איצטיקע נרויכע דעיפאלנן פןן די ײדישע טעאטע־ן אין װא־שע :״טט לעינען די טעאטעי־דירעקציעס צו לענן פארבארײמונגען* ןןןן די ״װילנעד מדופע״ (אנפירער ם. מזאה— איצט אין לאדז 1 ה#ט די מענ אויפנעפירמ אין לאדז די 300־סמע פןןדשמעלוננ פון ״קידױט־ דדהס״. ם׳איז א צאל, װ*ס איז װערם צו פאר־ צײכנט ווערן. די ״װילנער״ זענען פארבליבן אין לאדז נאך אויף א פאר װאנן, און די צײמ נוצן זײ אויס צדצוגרייטן א נײע פיעסע. דוד הער־ מאן וועט איצט צוגרײמן # 3—4 נײע פיעסעס. אין דער ערשמער רײ װערם גענר״מ ה. לײװיקס ״דער גולם׳/ װאם װעט גאר אינגינן אויפנע־ פירט װערן. די ״װילנער״, װעלנע האבן אין זײער רעפערמואר פרצן, שלום־עלינםען, אשן, וועלן איצט בארײכעדט װערן מימ לײוויקס ״נולם״. ןןןן אין קאמינסקי־טעאטעי־ נאסמראלירן איצט די אמעריקאנער ארםיסמן לוסי און םישא גער־ מאן אין דער פיעסע ״די אייביקע מאמע״. די בײדע ארטיםטן מאנן זײער א גוטן אײנדרוק. םיט הארץ, טעמפעראמענט, װאס רירמ, דערשי־ טערט, פירט אויס איר ראלע לוםי גערמאן, און פײן צארט און מיט מאקט שפילמ מישא גער־ מאן. די קאמינסקי־מרופע שפילט־םיט זײער לײטיש. גײסט אומזיסט איז דער עולס צופרידן און נעמט אויף די םארשטעלונג מיט אפלאדיס־ מענטן. ןןןן םיאיז א סברא, אז מאריס שװארץ זאל איאפקומען אויף נאסטשפילן קײן װארשע. דער־ װייל, לײדער, אלײן, אן זײן טדופע. ןןןן אין קאװנע טרעטן איצט ארויס אין זומעי*־ טעאטער די א־טיסטן נחמה, קדיש, נאש, קומנעד אין די א&ערעטעס ״סילװא״, ״סט-דענטז־ליבע״. מימ זײ שפילן אויך גראדנער, א־לוק, אידינא. ןןןן נעלי קעסמאן װעט הײ־יאד שפילן אין נױ־יא־־ק אין א גײעס מעאטער. ןןןן דעד קינסמלע־ אפרים פון אמעריקע, װאס האט פארביאנט אין װאי־שע עטלענע װאנן, איז אפגעפאדן קײן ראמנפא־באנד. ןןןן ״סקארא׳' שנ״דט אלץ פרונט פון ״םערקע קאזאק״ מיט אננא יאקובאװיטש אין דער הויפמ־ ־אלע. די פיעסע גײט שוין צום 100־סטן םאל. און אלץ מיט גרויס ע־פאלג. ןןןן די קאלעקטיװע אויסשםעלונג פון די ײדישע קינסמלער אין פוילן, אײנגעארדנט ד<רך דער ״דישעד קונסט־געזעלשאפט אין װארשע, ווערט פלײסיק באזוכט. ר ע 7. עתע/עייזי? באפעלקערונג באטרעפם כמעם 40 פראצ. אונטער־ שטיצט די שםאמ־םאיװאלטונג כמעמ אויסשלים־ לעך דעם פוילישן טעאטער. בעת פארן פוילישן טעאטער זעט זיך פאד אין בודזשעש א׳־יפן יאר 1930*1931 בערך 200 מויזנט גילדן, איז פארן ״דישן טעאטער, נאך א פארביסענעס קאמף, קוים ארײננעשמעדט נעװארן 13.000 גילדן. די באראטוננ פאדערט אויף די ײדישע ראט־ מענער, ײי אויך די גאנצע ארנאניזירמע ײדישע געזעדשאפמלענקײט און פרעסע צו אן ענערנישן קאמף פא* א שטאמישן בנין פארן ײדישן טע־ אטער און פאר א געהעײקער סובסידיע אויף זײן אויסהאלטוננ. ןןןן אוײ= דעס קבלת־פניס, װאס איז פון ײדישן ליטעראטן־ אין זשורנאליסטן־פא־ײן אין תל־אניב אייננעא־דנט געװארן לנבוד די געסט אסשראװםקי, זילבערצװײג און דעס ראמאניכט איזבאן (אומגעקערט זיך פון אויסלאנד קײן ארץ־ישראל), איז פראקלאמירט געװארן די גרינדונג פון א ײדישער קולטור־געזעלשאפט, װעלכע זאל, לוימ דעס מוםטער םון דער אמע־ ריקאנער נעזעלשאפט און ענלענע געזעלשאפטן אין אײראפע, אנטוויקלען א פארצװײגמע ״די־ שע קולםור־ארבעם. ןןןו משה שאלים האט לעצטנס פארבראכמ אין ריגע. די רינער שר״בער־משפחה האט לבבןד אים אײנגעארדנט א טײ, אויף װעלכן סיהאבן נערעדט װעגן פארשײדענע אנגעײײםיקטע לי־ טערארישע פראגן מ. הערץ, דר. י. העלמאן, י. קימאי, מיכאיל יא, י. ראזענבוים א. א. מ. שאליט תאט אין זײן װארמ זיך אפגעשטעלמ אויף דער פראגע װעגן אן אלגעמײן־ײדישע קולמור־ארגאניזאציע איז אײחזפע. ןןןן דאס בוך פון דר. מ. עהרנפר״ז ״צװישן מזרח און מערב״ ײערמ איצפ איבערנעזעצט אין ײדיש דורך ק. בראקער. ןןןן פארלאג ״קולמור־ליגע״, קיעװ, מרעט צו ארויסצונעבן 2 נײע נרויסע כעדיעס ביכער: ״ביבליאמעק ײדישע קלאסיקער״ און ״ביבליאמעק מערב־לימעראטור,,. אין דעד ערשטער ביבליאטעק גײען ארײן װערק פון שלום־עליכש און י. ל. פיץ. צו ז־ער ביבליאטעק ״ײדישע קלאסיקער״ װעלן צוגענעבן װערן 2 בענדער קריטיק, אפשאצוננען און אר־ םיקלען װעגן שלום־עליכם און פרץ, פון אננע־ זעענע מארקסיסטישע קרימיקער. די הויפט־פרינציםן פ*ן ביבליאםעק ״מערב־ ליטעראטור״ זענען — געבן דעם לײענער מוס־ מערן פון װיכטיקםטער.מערב־לימעראטור, א;־ הויבנדיק םון דער לעצמער צײב, םון דער אמ־ מערסמן נאענמער צו אונז אין סאציאלן זינען לימעראטור, און קומענדיק לםוף צו די עלטערע קלאםיקער מ*ן דער מערב־ליטעראטור. אויפן ערשטן (1931) יאר זענען אנגעמערקט בײ 15 בענדער םון דער דײטשישער, פראנצוי־ זישער און עננלישער לימעראטור. עס נײען ארײן אהער די באדײטנדיקסטע װערק פון די פראלעטארישע און רעװאלוציאנערע שרײבער פון אײראפע. צו יעדן פוך װעט געגעבן װערן א גרע־ סערע סארקסיסטישע אסהאנדלונג, צונויפגע־ שטעלמ פון מארקסיםטישע םארשערס פון דער מערב־ליטעראטור. פ ו ז ו?'םטראםור אק קרלסזר ןןןן פארלאג ב. קלעצקין איז איצם צוגעטראטן אדויסצוגעבן א פולשמענדיקע אויסגאבע פון װיליאם שעקםסירס װערק אין ײריש. די װערק װערן איבערגעזעצמ פון אריגינאל, צו יעדער ד־אמע װעמ צוגעגעבן װערן אן אויספירלעכער ארײנפיר, אן אפהאנדלונג און אפשאצונג פון װעדק, סיװעלן >#*יך געגעבן װערן פיל בילדער, צײכנונגען און װיניעמן. די אויםגאבע וועמ ארויס לוימ די אקאדעמישע אויסגאבעס פון שעקספידס װעדק אין עננליש, דײמש אז־ז רוסיש. סיװעדן נעבראכט װערן ארטיקלען פין די באקאנטע שעקסםיראדאגן. אין דע־ ערשטער דײ װעלן איזיס פאלגנדיקע װערק: דאסעא און דזשוליעטא, דער װענעציאנער ס-הר (שײלאק), די צװעלפטע נאכמ (ײאם איר װילט), האמלעס. ױלי צעזאד, אטעלא, קיניג ליר, סאקבעט, װינטער־מעשהלע און אנדערע. די שעקסויו- אויסואבע װעט דערשײנען כסדר, יעדן חודש א צװײ פיעסעס. ןןןן שאול גינזבורנ, װאס איז איצט אויפן וועג פון לענינגראד ק״ן אמעריקע, האמ באזוכב דא נישט לאגג ריגע. ער װעט אויך באזובן בער־ לין, פאריז און אנדערע גרעסערע ײדישע צענ־ םערן. ש. גינזפורג האמ סים זיך א רײ פארמיקע װערק איבער דער געשיכמע פון די קאנטאניסטן און אנדערע געשיכםלעכע ארבעמן. — די לעצמע 10 יאר האמ דער חשובער פארשער געארבעם אין די רוםישע םלובה־ארכױון איבער מאטעריאלן צו דער געשיכמע פון ײדן אין רופלאנד. ןןןן די לאדזער ײדישע מאג־צײטונגען, ״לאדזער םאגעבלאמ״ און ״נײ פאלקסבלאט״, זענען איצט אריבער פון 20 גראשן אויף 10 גראשן א נומער. אװדאי איז א ױשר צו פאר־ ביליקן א ײדישע צײםונג, אבער אט דאס שנײדן זיך ביז אין בײן ארײן איז געײיפ קײן םיםל נישם ײי צו דערהאלםן זיך בײם לעבן. מיגײם איצפ אן א בימערע קאנקורענץ צײישן די ײדישע צײםונגען, יעדע צײמונג האם אלײן געבוירן א צײײמע צײמונג, וואס האקמ אונמער דעם בוים פון דער גרויסער צײםונג. סיאיז קײן דרך נישט. מידארף צונויפ־ רופן א באראטונג פון אלע צײםוגגס־ארויסגע־ בער און ערנסט באשראכםן די לאגע פון דער ײדישער פרעפע. אויך דער זשורנאליפטן־סינדי־ קאמ, דרוקער־פארײן און צײםונגם־םארשםרײמער װאלמן דא געדארפם זאגן זײער ײארמ. ןןןן לוימ דער איניציאםיװ פלן דער געז. ״פרײנם פון ײדישן םעאמער אין װילנע״, איז די םעג פארנעקוםען אין װילנע א באראמונג װעגן אויפלעבן די מעטיקײם פון ײדישן םע־ אטער אויפן נײעם סעזאן און ײעגן אנדערע פראגן, וועלבע זענען םארבונדן מימן מעאמער־ װעזן אין ײילנע, און םיאיז באשלאםן געװארן צו ווענדן זיך צום םאגיסמראט מים א פארלאנג, אז בײם מאגיהםראמ זאל געשאפן ווערן א ספע־ ציעלע קאמיסיע װעגן ײדישע צעאמער־ענינים, לויםן םוםםער םון דער קאמיסיע, ײאס עקזיס־ םירם פאר *וילישע םעאמער־עניניס. אויף דער זעלבער באראטונג איז אויך אנ־ גענומען געײארן פאלגנדער באשלוס: האלמנדיק פאר נישט נארמאל און גישמ דעדלאזבאר, װאס אין וױלנע, װו די ״דישע