Literarishe bleter · 1930-08-08 · 32 (8.8.1930) · p. Seite 609

4 /ײב 609?יסערארי&ע *לבססר ג*ס. 32 (321)* א ד צ ו ו ו א ד םעאםער^א?} ק?נסם ₪ אלעקסאנדער גראנאך, דער באומסאער ײדיע־דײמעער ארמיסמ, װ*ס איז באקאנמ םימ זײנע םצעני־צע סארקערטערונגען אין מעאםער און פילם, איז נן>ך א חפסקה מון א 20 יאר געקוסעז קײן גאליציע צו באזוכן זײנע קרובים. ער האמ זיך אסגזךטםעלמ אין װאחסע, װו ער איז תארציק אויפגענומען געװ#ח דורך די ײדײגע ארםיםמן און עריפםשמעלער. דער װאר־ שעווער לימעראמן־פארײן גרײמ ן>ן *װנמ פון דעם באװוםמן ארמיסמ. די ארויסמרעםוגג ■ון א. גראנאך אין װאר׳צע האט ארויסגערופן גרויס אינמערעס בײם ײדיען מעאםער־עול■, װאס הןןם געהערמ װעגן א. גראנאך. 1ש סיאיז שוין זיכער, אז הײ־יאר וועלן םיר ה#בן אין װארשעװער ״נ^מפשצי״־טעאםער א גוט ײדיש מעאסער. די דירעקציע פון םעאמער שםײט איצם אין ענגער פארבינדונג םימ דער םעאםער־געזעלשאפם װעגן אװעקשםעלן ןן נאר־ פאלע קינסםלערישע מעאטער־מרוסע אין גוץיסן ״נאװפשצי״־םעאםער. דער ארםיסםן־פערסןןנמל אזן רעסערטואר—װעט די מעג באשטיםפ װעדן. װאס סיװעמ זײן אין די איבעריקע ײדישע םע־ אמערן אין װארשע — װעלן םיר זען. ןש אויף א באנקעמ לנבוד מפריס שװארץ אין בוענזןס־אײרעס הן>ט דער באוװספער פרםיסם און רעזשיסער געזאגמ: — איצט, װען איך הןןב שוין גענוםען דעם װאנדער־שםעקן, וועל איך װאנדערן איבער פארשײדענע לענדער און וועל א שמיק צײט זײן עסװעזנד פון נױ־י^רק. איך װעל באזונן די ײ.דן פון אלע לעגדער א<ן װעל זיך באקענען מימ דער ברײםער ײדישער װעלם. ער ה#ט אין זײן רעדע דערצײלט וועגן * •לאן צונויםצורוסן א ײדישע מעאטער־קענפערעגץ אין בערלין אדער פאריז. ןןןן די באקאגטע ארםיסטין חיחלע גחןבער םרעט ארויס דעם 9־מן אויגוסט אין זאל פון צאפאמער קאסינא׳יהאמעל םים א ײדישן קאנ־ צערם (מעשהלעך, פמלקסלידעח חסידיש, גאםן־ און גגבים־לידער). דער קאנצערם איז דער ןןנ־ הויב פון א גרויסער קאנצערם־םדרנע, װ*ם די ארטיסטין מאכט איצם איבער א רײ גרעסערע שטעט פון אײראסע. ח. גראבער קלײבט זיך צו קוםען ק״ן ■וילן אין #קט#בער. 4שו רי געזעלשאפט פון די ״פרײנט פלן ר#םנ־ רוסלאנד״ חאם געעפגם אין בערלין מ גרויםע אויסשטעלונג פון די םאװעטישע םאלער. די **יסשמעלונג װערם גוט באזוכם. די קונסם־ קריטיקער גיכן זיך פיל א■ פיט דער אויסשמע־ לונג. עס זענען פארטרעמן אויך ײדישע םןןלערנ םאלעװיטש, פאלק, גורעװימש, שסערננעדג, אלט־ מאן, םישלער א. אנד. ןןןן דער געװאלטיקער איגםערעס פונס װארשע־ װער ײדישן עולם צום יידישן םעאםער האלט נאך אלץ ןןן. די םיר ״דישע מעאםערן װערן גוט באזוכם און די פיעסעס וועדן אויפגעגוםען דורך דעם עולם זײער װארעם. 0| די באקאנטע ײרישע ם#לער רײםאנד קא־ נעלבא און הענריק נערלעװי םאכן איצט מן אויסשםעלונג־רײזע איבער נעלגיע און תןןלאנד. *ד ע ד. נ ת ם ן ם י '*ז י 7 ״דישן פ*לי*לאר און געשריבן א 2־בענדיקע געשיכמע פ.־ן דער פאלעסטינע־באװעגונג. איצמ איז א. דרויזןנזןװ מימרעדאקמןןר פון דער ״אשכוד״־ענציקלןןפעדיע. ןןןן די געזעלשאסמ ״קולמור־פרײנט״ אין פא־ ריז האמ אײנגעארדנם >ןן אװגמ פון דער דיבמערין קאדיע מאלאז ^•װסקי, װעדכע געםינט זיך איצמ אין פאריז. ן,^ מארק מורקאװ גרײם איצמ א בוך א. נ. ״ײדן אויפן פאנפארנאב י. דאס בוך װעט ןןנמ־ האלםן א 20 ארםיקלען װעגן ײדישע קינסמ־ לער, װ$ס לעבן איצמ אין פאריז. צװישן אנדערע גײען ארײן איגם בוך ארמיקלען װעגן שאגאדן, קיסדינג, לעןןפאלד גןןמדיב, קאנעלבא, פאנע קאץ, י. ריבןןק, הענריק בערלעװי, מאקס באנד, פעדער, אבערדאפ, הענריק גאמליב, שסילמאן, ןןרםור שיק, יצתק ליבםנשטײן, םערזער, קאז לזןװ, מאנדזײן, פ. פרידמאן, ציטרינאװימש, גחןםסאן א. א. ןןןן אין פארלאג ״מאמארי גרײמ זיך איצמ א בוך פון דעס בעװוסמן חסידים־פןןרשער, דר. א. ש. הןןרןןדעצקי, איבער דער געשיכמע פון הםידות. — אין דעמזעלבן פארלאג װערם גע־ זעצט דער דריטער באנד פון י. ציגבערג — ״די געשיבםע פון דער לימעראמור בײ ײדן״ און דעס צװײמן באנד פון ק. פעדינס ״שמעמ און יארן״. ןןןן אין ל#ס־אנז*עעד$ש איז דערשינען * יאנד פאעמעס ״הרודעס״ פון דעם באקאנמן ײדישן דיטבער ה. רזיזענבלאמ, ארויסגעגעבן פון דער ײדישער קולמור־געזעלשאפמ. .ןןןן אין פארלאג ב. קלעצקין איז ארויס פון דרוק פאלק ה״לפערינס >ן באנד דראמען — ״בײ זןפגרוגטן אין באנד קוםען ארײן; ״תפילות״, ״ױסף דילה רײנה״ (פןןעמע אין 0 בילדער), ״קיניגין פרימי״ (אין 4 גילדעד)•— ״תםילות״ זענען פיל מאל אויפגעפירמ געװןןרן אויף דער ײדישער בינע. אויך די ״קיניגין סרימי״ װערט געגדיימ אויפגעפירם צו װערן. ןןןן אין פארלא ג ״ג״ע עילטור״ (װארשע) דערשײנמ א באנד קינדער־לידער פון אײדע פאזע אין יןןסעלעפ װעלםן. ןןןן אין קאנאדע װערט איצמ געפירט ןן שטאר־ קע אקציע למובת דעס ײדישן װיסנשאפטלעבן אינפםיםוט. ןןןן ע. מ. רעמארקס רןןםאן ״די מענסארדע םון מרוימען״ װערמ איבערגעזעצש אין ײדיש דורך גיטל טײזיל. ןןןן אין דער ״פימגערן שול־ביבליןןטעק״, װןןס דערשײנמ אין ראמגפארבאנד, זענען ארײן צװישן אנדערן די ביבער פון יעקב דינעזאן— ״יןןסעלעי/ ד. עדעלשמאמם לידער, שלום־עליכםס ״מזןטל פײסי דעם חזנס״, ע. װארשאװםקים — ״שםוגלערס״. ןןןן אין פארלאג ב. קלעצקין װערם איצט גע־ זעצט א גרויס ביד פוז װ. נ#ם#נס#ן ״אינטעלי- גענם, קונסם און קינסמלער״. ראם מך װעם האלטן >ן 500 זײםן, עס באהאנדלט פאדש״דענע ליטערארישע און קינסםלערישע פחןבלעמען פון דער ײדישער און װעלט־ליטעדאטור פ ו ז ״ו ו?׳■םטראםור און,'קו?ם1ר ןןןן דער בןןוװסםער ײדישער דיכטער יעקב •במערנבערג פון רומעניע האמ אויפן װעג םון :וקארעשמ קײן ריגע געװײלם צװײ םעג אין װארשע און אין לאדז. י. שטײנבערג איז בא- עאנט פימ זײנע פצענישע אויפפירונגען בײ די ״װילנער״, װי אויך בײ דעם דראמאמישן?רײז, װןןש ער הןןמ ןןדגאכיזירמ אין רומעניע. ־עצמנס, װי די לעזער פון די ״ליט. בלעםער י איז באקאנמ, האמ ער מים גרויס ערפ&לג אויפ־ געפירמ אין רופעגיע פרצש ״בײנאבמ אויפן אדםן םארקי און זײן אינסצענירונג פון שלום־ עלינםס ״פארבשופמער שנײדער״. י. שםערגבערג איז אײגגעלאדן פדן ריגער םעאםער־קאמיטעט אנ**פירן םימן נײעם ײדישן מעאמער. אויפן ארם, אין ריגע, װעט קלאר װערן, צי י. שמערנ־ בערג װעמ פארבלײבן אין ריגע. ןןןן ה. לײװיק פערט ארויס אויף ע לעגגערן באזוך קײן ארגענםינע. וװ ער װיל זיך בא־ עענען מיטן ״דישן ישוב אין דרום־עסעריקע און אויך האלםן פןןרטראגן און לײעגען זײנע װערק פאר דעם ד$רמיקן ײדישן עולס. ן1ןן שלום אשס ״דער צוריקקער םון תײם לע־ דערער״ דרוקם זיך איצמ אין הפשכים אין ־־*קעװער ״נןןװי דזיענניק״ — * ײדיש־פוי־ ל־שע צײםןנג. ןןןן דער באװוסטער שריפטשמעלער, דער געװ. ־עראקטןןר פון ״פרײנד״, שאול גינזבורג, איז איצט אויפן װעג פון לעגינגראד קײן אםעריקע. ש אין קיעװ רערשײנט איצש >ן חודשלעכעד קינדער־זשורנאל א. נ. ״ןןקטיןןבערל״. ןןןן די ײדישע קדלםור־געזעלשאפמ אין אםע־ ריקע הזןט ארויםגעגעבן >ן העקטןןגראפירםן בא־ דינט װעגן 6' חדשים ןןרבעט פון דער הויפט־ גארװאלטונג, פון צזזאמענפאר ביזן 1־טן ױלי. ןןןן אין צענםראלן םעלקער־פארלאג פון פ.ס.ס.ר. איז ארויס פון דרוק ע באנד דערצײלונגען סון משה מײמש — ״די ק#רע פון שםארגאן״. ןןןן אויף דעם 4־טן אויגוםש איז *נ*:סירמ אין דאנציק >ן פארמראג פון װלאדימיר גראס־ ״אן א. ד. ט. ״די ײדישע װעלם אין פאריז״. צװ. >ונד. װעמ װל. גר^סמאן רעדן אויך װעגן דער ײדישער צײמוגג, ב\ך, טעאמער. דער ם>ןר־ ^יאג איז ארגאניזירט דורך דער דאנציקער גרופע פון ייװינ ןןןן רי אלאוקראיגישע ןןפם״לונג פונם צענמ־ גא־לאג איז צוגעטראטן ארויסצוגעבן םימ דער ריילף פונם אלאוקראינישן ״געזקולם״ פעריאדי־ •ע ז>וסלהעפמז א. נ. ״פראלעםאדישע בינע״, ■׳־>ןס ז>ןלן העלסן די קלוב־םצענעם, דראםקרײזן א• א• װ. מיט רעװאלזציאנערן הײנטצײםיקן ק־נשםלערישן רעפערמואר און םים די נויםיקע אגװײזונגען און קינסםלערישע טוסטערן. ד>ןס ע־שטע העפט איז שוין דערשינען. וש די מעג הןןם אין חל־אביב געפ״ערמ דעם 1-1•^*יאריקן געבורסםטןןג דער באקאגםער העברעי־ 7עי און ײדישער שריפםשםעלער אלחר דרוי־ ־יגמװ. דער בעל־הױבל איז אין םשך פון >ן רײ יןןרן געװען רעדאקמןןר סון ״העולם״ (אין ■ ערעס)# העט םיםגעארבעם אין פיל ײדישע און העברעישע פעריןןדישע וןויסגאבן אין די לעצםע יער. דרויאגןןװ ה*ט געארבעמ איכער