Literarishe bleter · 1930-07-18 · 29 (18.7.1930) · p. Seite 554

?'ססר^רישס *?ססער 011. 29 (324) זײס 554? ו ו א ד פ ו ז ו ו א ד צ ו סעאםער און קוגסם ןןןן דער לאך־ און װײן־נאבט, זוא£ דער װאר־טעװער ײדייטער ליטעראטן־פארײן ה*ןצ אײנגע#רדנט אין קאטינסקי־טעאטער איז געװע; א... פתיתת־הטבוד פארן ליטעראמן־פארײן, פא- לודװיק זאץ און פאר דעם ײדייטן טעאטעל קײנעד פלן אט די צדדיפ ה>>ט עם ני־עט בא־ דארפמ. דארף מען עס באדויערן. פילא, דע־ לימעראמן־פארײן און דאם מעאטער בלײבן דא. אבער װאס האט מען געהאט צד לודװיק זאצן. ער איז דאך נײכט מער װי א גאפט. ןןןן א באמת־דערפרײענדיקער פאקט זענען די אויפערגעװײגלעבע דערפאלגן פדן ״דעם פאטער| פיט פ. באראמאװן בראיט אין דעם גרויםן ״נא־ װא׳צצי״־טעאטער. ס־איז דןן א זינערע האפנונג, אז ״נאװא׳בצי״ זאל פארבלײבן אויף דענ נאענמן װינטער־סעזען א ״דיש מעאמער. ד• טעאטער־געזעלשאפט אין װארזוע האמ אפגע^ן א גרויסע זאך. סװערמ געגרײט איצמ ע. טאלערס ״הינקע־ מ5יז"׳ יי הויפמ־ר#לע וועט עםילן פ. באראטאװ. ןןןן ד#ס ײדײןןע װארשע האט ויך די לעצטע צװ״ װאכן רעאבילימירמ. די פיר ײדישע טע• אטערן, װאם *טפילן אין די זופער־מעג אין װאחסע, װערן גלענצנד באזוכט. יעדן אװנט קומען אין די פיר טעאטערן 3000*4000 בא־ זוכער. — אין די ־טבת־םעג קומען נאך מער. די ביליקע פר״זן, װן>ס די טעאמערן האבן אײנגעפירמ, האמ ד$ זײער פיל מימגעװירקט. ןןןן דער מאסקװער ײדישער םלוכה־מעאטע־ *טפילט לעצמנם אין אדעס, וװ ער ה$ט געגענן די פרעםיערע פון ה. ארלאנדס נײער פיעכע ״הרעבליעסי/ רעז״טי פ. קאװערין (דער זעלבער, װאס האט אויפגעפירט י. דאבר,ושינס ״דער גע־ ריכט גײט׳,). די פיעםע איז דער ערעטער פרװו איבערגײן צו דער נײער סאװעםײכער םעמאמיק. פראבלעמען פון דער פיעסע — ךאם אויס־ טריקענען די פזןליעסער זומפן און די איבער־ •טיכמזנג פון די דעקלאסירמע עלעפענםן. פון אדעס פארמ דער טעאטער קײן גארקאוו און הא־ מעל. די גאסםרזןלן פון טעאטער גײען *דורך אופעטום מימן גרעסםן ערפןןלג. ןןןן די ײדײטע ארםיסטן־ױניע אין אמעריקע האט פארװערם אירע םיטגלידער די ארטיסטן ארויסצוטרעטן אין ײדײטע קלאנג־פילפען, — אזוי מײלן־םימ די צײטונגען. סיגלויבם זין נײטט, אז מיזןןל מימ אזא װעג װעלן ראטעװען דאס יידי׳צע טעאטער. ןןןן מימן לאדזער ״אררט״ איז איצט ווי מיט דער ״ווילנער מרופע״. דער אײנער ״אררמ״ ה?:• געהאט נאך אן אררמ אזן דערגאך אן *ררב־ איצט הןןבן מיר שוין 3 ״אררש״־טעאטערן. ן]ןן מ. מזאה, אנפירער פון דער ״װילנע־ טרופע״ (איצמ אין לאדז) יטרײבם אונז, אז דער לאדזער אפײט װעגן די ״װילנער״ איז געדרוקמ אין 2 שפראכן, ײדײט און פוידי־ג• אין 2 באזונדערע העלפטן. $ מײל אנאנסן זענעי על פי מעוח פונם קלעפער אויפגעקלעפט געװאי; ג>ןר די פזילישע העלפמ. ד&ס איז געשען בלויז א האלבן טאג, דער מעות איז גלײך םארריבב ג^וארן^^ ר ס 7. 1 ח ם ן ם ' ' 1 '? עמי״. װעגן דעם ווערק איז אין נומ. 20 (315) ״ליט. בלעםער״ #פגעדרוקמ געװען אן ארמיקל■ ןען דער לעמבערגער ״מארגן״ האט אײנגעפירט א כפעציעלע בײלאגע ״לימעראטזר אזן קונסמ״, רעדאקטירט דורך א באזונדערער קאלעגיע — די מיטגלידער פון דער גרופע ״צױטמײער} אין לעםבערג. ״אין דער בײלאגע וועלן ארײנגײן קלײנע ארטיקלען װעגן אקטועלע פראגן פון אײגענער און פרעמדער ליטעראטרר אזן קונסט, ידיעות, רעצענזיעס וועגן גײע ביכער״... אין די עריטטע צװײ שבת־בײלאגעס זענען אפגע״ דרוקמ ארטיקלען, נןומיצן, לידער פזן בער שנאפער, דר. דבזרה פאגעל, נחפן בלומענטאל, פענדל נײגרעשל, ה. װעבער, בע־׳טע. מיר בא־ גריסן די לימערארײטע גרופע אין לעמבערג מיט זײן נײער לימערארישער טריבונע, וואפ איז בלי ספק א װיכמיקע פאזיציע פאר דעם ײדישן זוארט אין גאליציע. ןןןן דער מיטארבעטער פון קאאפעראטיװ ״בי־ כער״, הי ױסף לעוו, וו$ם איז געװען אין שליחזת פזן קןןאפעראטיװ איז קאנאדע, איז די טעג צזריקגעקופען. א דאנק זײן ענערגיע א/זן מי זענען טויזנטער ײדישע ביכער ארײנגעדרינ־ גען אין ײדישע הײזער. ןןןן ב. גלאזמאנס צװײ נײע חןמאנען ״לענדער אזן לעבנס״ און ״אין גאלדענעם זופפי װעלן דערשײנען הײ־יאר אין פארלאג ב. קלעצקין. ןןןן דאס זואכגבלאמ ״די װאך״, וואס איז דער־ שינען אין ווארשע עטלעכע װאכן, האט זיך אפ־ געשטעלט. קײן קולמור־ליטערארישע באדײםונג האט די צײטשריפט נישט געהאמ. ןןןן דוד בערגעלסאגס בוך ״צוגװינטן״ װערמ פארענדיקט אין זאץ און סיװעט אין לויף פון הײנטיקן זזידש דערשײגען אין קלעצקין־ פארלאג. ן . ןןןן קײן װארשע איז געקומען דער באקאנטער ײדישער קינסטלער פזן ריגע מיכאיל יא, װןןס איז אזיך באקאנט מימ זיינע דעקאראציעם אינם ײדישן טעאטער. מיכאיל יא איז אויך א שריפטשטעלער, ער פארעפנטלעכט $פט ארטיק־ לען איבער קוגסט און מעאמער אין ריגער ״פרימארגן״. מיכאיל יא ה#ט פארבראכט א פזןר מאכן אין ל$דז, פון מארשע איז ער אפגעפארן קײן װילנע. דער קינסטלער איז גע־ קזמען פימן צזזעק צו באשענען זיך מימן ײדישן קולטזר־ און קוגשט־לעבן אין פוילן. ןןןן די פאריזער געזעלשאפט פון פרײנמ פזן ײדישן װיסנשאפטלעכן אינםטימוט אין װילנע ה*ט אײנגעארדנט א פארלעזונג פון דר. א. רא־ באק װעגן דער צוקזנפט פון ײדיש אין אמע־ ריקע, דר. ראבאק האט אין אן אנדערהאלבן שעהדיקן רעפעראט געשילדערם ווי אזוי ער איז געקומען צו שאפן די קאטעדרע פאר ײדישער ליטעראטור בײם מלוכה־אונױוערסימעמ אין באבטאן, דער רעפערענמ האט געשילדערמ אין ליכטיקע פארבן די צוקונפט פ<ן ײדיש אין אסעריקע. 1ןןן די טעג איז אין ווילנע פארגעקומען די פײערלעכע דערעפענונג פון דער זוםער־קאלןןניע פאר די קינדער פון דער ״שול־קולמ״־שזל אין װילנע. א גרויסער ײדישער עולם פון די על־ מערן פון די קינדער אין אײנגעלאדענע געסט האבן זיך באטײליקט אין דער שטחה. ליטעראטור און קך?םור ןןןן קײן ווארשע איז איצט געקזמען דר. חײם זשימלאווכקי, דער אײביק־ױגגער אזן לעבע־ דיקכטער צמישן די ײדישע דענקער־שריפט־ שטעלער. אט ע-שט איז ער געמען אין פזילן, א־ויםגעטראטן מיט זײנע רעפעראטן, װאס הז*בן ארויסג׳ערזפן א גרויסן אינטערעכ ב״ם עזלם, אזן אמ איז ער שוין די פײערדיקע אקס, איי־רם וזעלכער היהאט זיך געדרײמ אין ניו־ יא-ק די רזןד פזן דעס קולטור־צזזאמענפאר. איצט איז ער װידער דא און ברענגט־פיט גריסן, צינד־שטא,- פאר דעם אלװעלטלעכן יידנטום.— דר. ה. זשיטלאװבקי איז א שטיק פימבזזל פזן די הײנטצײטיקע אקטױוע קולטור־שעפערישע ײדישע פאלקכ־םאסן אין גאר דער װעלמ. ןןןן אב. קאהאן, דער באװוסטער ײדישער שריפטשטעלער און סאציאליסטישער כוער, דער רעדאקטאר פון נױ־יארקער ״פארװערטס״, איז איצט אלט געװארן 70 י>ור. אב. קאהאן איז גע־ בוירן ארופ װילנע, אין 1881 איז ער ארײנגע־ ט־אטן אין װילנער לערער־סעמינאר, ער איז צוגעשטאגען צו דער רעװאל,*ציאנערער באװע־ גונג און געמוזט אנטלויפן קײן אויסלאנד. פון 1882 איז ער אין אפעריקע, װו ער האט זיך באטײליקמ אין דער גריגדונג פדן דער כא־ ציאליכטישער פארטײ, פאר װעלכער ער האט פיל אזיפגעטון אלס רעדנער און שרײבער. ער איז פזן די חויפט־גרינדער פזן א רײ צײטשריפבן אזן זײעד רעדאקטאר. אין 1897 גריגדעט ער דעס ״פארזזערטכ״. אב. קאהאן ה#ט אזיך גע־ ש־יבן ענגליש און ארויסגעגעבן דערצײלונגען, װ*ןכ האבן געהאט גרויס ערפןןלג. די לעצטע יא־ן ה>ןט אב. קאהאן ארויםגעגעבן פיר בענדער ״בלעטער פזן סײן לעבן4, — אן אזיטאביא־ ג־אפיע, װאס גיט אן אויספירלעך בילד פון דעב ײדישן געזערשאפטדעכן לעבן פאר די רעצטע צענדליקער יארן אין אמעריקע. אין עי־שטן באנד איז זײער אינטערעסאנט געגעבן די ײדישע װילנע פון די 70־בער און ס8־טער יא־ן. — אב. קאהאן איז עד הױם טעטיק אלכ זשי־נאליסט, רעדאקטאר און סאציאדיסטישער טרע־ ער איז א מענטש םיט א קאלאסאלער ענערגיע און ארבעטם־קראפט. ןןןן אין פאריז איז געשטןןרבן דער באקאנטער רדסיש־ײדישער זשזרנאליסט או־ן געמעזענעד צױניכטישער טזער אזן טעארעטיקער דר. דניאל פאסמאניק. צזריק מיט י$רן איז ער געזוען פזן די פראדוקטימכ־טע מיטארבעטער פון די רז־ סיש־ײדישע זשורנאדן. לעצטנס איז ער געװען א פיטאדבעטע־ םזן די רעכטע רזהישע צײמזנ־ גען, געמען אן אנהענגער פון פאנאדכיזם אין רוסלאנד, און איז דערװײטערט געמען פזן זײנע פרײנט. ער איז געשטארבן א פאראײנזאמ־ טעד אזן פארפרעפדטער. ₪ אין נױ־יארק איז געשטארבן אין עלבער פון 84 יאר דער באװוסמער העברעישער שריפט־ שטעדער אפרים דײנארד. געבוירן אין קורלאנד, איז ער נאך מיט 42 י$ר צוריק אריבער קײן אמעריקע, װו ער ה$ט פארעפנםלעכט פיל װערק איבער פארשײדענע געזעלשאפטלעכע און קולםו־ רעלע פיאגן. מימ א 10 יאר צוריק האט ער ארויסגעגעבן א באנד זגרוכית ״זכרוגות בת