Literarishe bleter · 1930-06-13 · 24 (13.6.1930) · p. Seite 453

?יסעדזןדײשע נ.?עסער גוס. 24 (319) 4 זײם 453 ם ו ז וואר צו וואר פע־אעעד א*ן קתסם ןןןן די סארשטעלוננען פון 0אור יאראצארו מיט דער ״װניש״יטײופע אין דעם ״נאװאזוצי ־ טעאטער האט א״ויםגעי־ופן גרויס פאי־ינטעי־ע־ פירונג אין װאי־טוע טװייטן דעם יירי״טן טעא־ טער־עולם. אויף דער פײערלעטער פי־עםיערע. פרײטיק, דעם 0־טן ױגי׳ זעגען געקוכלעז פאי־ *טטייעד פון ײדי״טער פרעטע און ײדײטער קול־ טורמועלם. 0. באראטאװ איז זײער װארעפ אויפגענומען געװאין דורך דעם עולם. נאך דעי פ#רהוטעלונג איז סארגעקומען א הבי־טוע'־ נאנ־ קעט, איגאניזירט דורך דעי טעאטעי־געזע־־טואפט ןןן1 אויה דעי טעאטע־־פארשטעױננ ..דע־ ט יבעי״, װאכ איז געגעבן געװארן ־טבה, דענ 7־טן ױני דוייך דעי טעאטעי־־עגזע־־באפט און ״װניט״ אין קאטינטקי־טעאטער לנבוד דוד בעיגעלטאן, איז געקומען אן עולם פון א טויזנט מאן. די אויפפירונג איז אדורך מיט גױיטבא־ גײסטעױנג. גאך דער פאריטטעלונג האט נ. מײ־ זיל געיעדם װעגן דוד בעיגעלפאן און דעי אויפפירונג פון ,״טויבן״. ד. בערגעלסאן האט געהאלטן א יעפעראט װעגן ײדיזון טעאטעי ןןןן מאריס?וװא־־צס טרוםע. װאס *צפילט איצט אין גרעשערע *טטעט פון אמעריקע אן מארים *טװארצן, האט גרויס ע־פאלג. איצט איז צוגעשטאנען צו דער טרופע יעקב בן־עמי. די טרוסע באיטטײט איצט פון פאלגנדיקע ארטיסטן: יהודית אבארבאנעל, חנה אסעל, יעקב בן־עמי. בערטא גערסטין, ױסף גרינבערג, א. װינא־ גיאדאװ, ל. װייסבערג, חנה טײטלבוים, סעס לערער, יעקב מעסטל, לאזאר פריד, איזידאי־ קעיסיױ מאיק?װײד, מיפה •פטי׳אסבערג, בן־ עמי *טפילט די ראלע ױד־זיס. — די ענינים פון דער טרופע װערן געפירט דורך א פא־־ װאלטונג, װאס באזוטײט פון די א-טיסטן בן־ עמי, א. װינאגיאד, חנה טייםלבוים, י מעסטל, מ.?וווײד. ןןןן *גבת, דעס 14־טן יוני 9 אװגט װערט ארגאניזירם דורך דעם ײדײטן פאלקס־טאר אונ־ טער דער לײטונג פון מ. *טניאור א גױיסע,־ פאלקס־קאנצעי־ט אין װאריטעװער צירק. אין קאנצערט וועלן זיך אויטערן באי באטײליקן זמיה זעליגפעלד, איזא •דערעיפעװסקא, מיפה קופעװיצקי, וו קאט״צמאר, י דאטינעי־ א א ןןןן ז. ליבינס ״קינדעי פאיגעסן ניעט״ און א. זלאטארעװפקיס א פיעסע וועלן אויפגעפירב װערן אינגיטן אין א ײדײשן רעד־פילס איל אמעריקע. ןןןן אין װאייטעװער ליטעיאטן־פאריין איז אױיפגעטראטן מיט רעציםאציעס דער ױגגער ארטיסט פונפ סאלעסטינער איבעפעי־־טעאטער ״האהל״ — צבי. ןןןן די טעג װערט געזזלאסן די יוביליי־ אויסידטעלונג פון דעס באװוסטן ײדײטן מאלער יעקב װײגלעז ןןןן די ״װילנער טױפע״ (סיט א. ״דטײן ייאיט) האט פאיענדיקט די גאסטידפילן אין װין און איז אי־יבערגעפאי־ן אויף א טור אין טילע־ באםלאװאקײ. ןןןן די תלםידיפ פון ריגער ײדײסער סיטלזװל האבן לעצטנס אויסגעפירט ח. לײװיקס ״גולם,,. ר 17 ד. ןןמ אוימן קורס פון יידיאזער ליטעראטור אויפן באםםאנער אוניװערםימעט זענען פאײ?וריבן 106 צוהערער, צווײסן װעלבע די גרעם־ טע צאל באידטײט סון אדוואקאםן און דאקטוי־ רים. אויסן לעצםן סעםעסטער זענען געהאלטן געווארן לעקציעס װעגן דער ״ײדייטער דראמעי און אויך װעגן דער ײדיי-ער דיבטוגג. צוליי דעפ, װאס דער פירער פונם קורס, דר. ראנאק. סארט אפ קײן אײראםע, איז דער קורפ איבער־ געײסן געװארן אוײ* עטלעבע חדיטיס. ןןןן סיװעיט איבערגעזעצט און סדעי״טײנט בקױב אין פארלאג מ. ראקאװסקי דאס נא־ וװסטע בוך פון נ קלופסקאיא (לענינס א־מנה ״עײנעױנגען װעגן װיאדימיי יענין״. ןןןן אין ״מיעסיענטיטניק ײטעראצקי איז אפגעדרוקט א גיעסעיע נאטיץ .װעגן דוד בעי־;עלפאן אין צוזאמענהאנג מיט זײן קומען קײן פוילן. ןןןן די לעצטע צײט האט זיך געגײנדעט אין פאײז א געזעליטאפט ״ײדײטע קולטור־פרײנט״. די געזעליטאפט, װאס שמײמ װײם סון יעטװע־ דער פאריטײטער באסארבונג, האט זיך גע־טשעלט אײן און אײנציקן ציל: װעקן בײ די יידײדע םאטן אין פאריז דעם איגטערעס פאר ערנסטעי דיכטונג, פאר דער בעסערער דראמאטײטער און מוזיקאליעער קונסם. די געזעלשאסם איז ׳סוין צוגעטיעטן צו ארגאניזירן אן ערנםטע דראסאטיהזע סטודיע אונטער דער לײטונג סון אן אנגעזעענעס און ,זײער באגאבטן סראנצוױי״סן רעזיסישער, װאס פאר״סםײם גלײכצײםיק די ײדײסע *ספיאך, און א םוזיקאליש־דראמאטײסן קרײז — אונםער דער לײםונג סון א באקאנטן מוזיקער. ןןןן די ״ײדײסע בילדונגם״געזעל״טאסט״ און די געזעל״טאפם ״ליבהאבער סון וויסן״ אין ליםע, קאװנע, האבן סארעסנטלעכט אן אויפױוע צו אלע סרײנט סון דער ײדײסער קולםור װעגן *סאפן א קולםוו־סאנד לםובת די ײדי״טע קולטוי־ איגסטיםוציעם אין ליטע. תןן די ״ײאך״ יסטעלט זיך אס אויף דער סזנל־ דוגג, װאס די נױ־יארקער ״פרײהײט״ גיטאיצט אויף דער ערעמער זײט װעגן דער אײנלאדונג פונם רעזזזיסער אײזנשטײן אין דער ״דז״סעסי לאסקי קארםארײ״סאן״ אין האלױװד: ״דאס םײגם פ״סוט, אז ער איז געקומען אין דעי קא־ פיםאליסטי״סער סירמע צו פראדוצירן קאפיטא־ ליםטייסע פילסס... מיטאמאל — אויס קלאסנ־ קאמף, אויפ פראלעמארייסע ליניע; — א קלײ־ ניקײמ — האלױװד. אז א סאװעטײדער ײדי־ שער שרײבער דרוקט אפ זײנס א ליד אין די ״לימ. בלעםער״, איז היםל עפן זיך. אלע קאמ־ סטדאפםיסעס עסענען זײערע םײלער און גװאר־ דעװען. — חרטה־בריװלעך זאלן געשריבן רועיז׳ םימ שמיץ זאל ער גע״סםיסן װערן, דעי זינ־ דיקער. אבער די ״לימ. בלעםער״ זעבען דאך נישם סער װי א ״ײדישער קלײנבירגערלעשער״ זשורנאל — און א ײדישער פאעם — א בא־ שעפעניש, װאם לעטצם נאך אפנויגן. אנדעי־- איז אבער חאלױװד. — אנדעיש איז דזשעסי לאסקי קארפארײשאן.?יס עדעעןד א1ן ןןןן דיגסםיק, דעם 3־םן ױני איז סארגעקו־ סען אין װארשעװער םעאמער ״נאװאשצי״ ,א ס״ערלעכער קבלת־פנים לכבוד דוד בערגעל־ םאן, אײנגעארדנם דורך דעם װארשעװער ליםעראםן־םאר״ן און פען־קלוב. סיהאבן בא* ,גריםם דעס גאסט און גערעדט װעגן ז״גע סארדינססן אין דער ״דישער ליםעראםור ב. קארלינױס, מלך ראװיםש און א. קאציזנע. דוד בערגעלסאן האט געהאלםן א רעפעראט װעגן די פראבדעםען םון דער איצטיקער ײדישער ריטעראשור (די רעדע װערט געגעבן אין הײנ־ טיין נומעי־ ״ליב בלעטער״). אין דער צװײ־ טעד טײד פונם פײמאי^ן האבן רעציטירט.־ רחל האדצער ״אנהויב נסלױ״, א. פאמבערג — ,״איבער אײן שריט״ און דוד בערגעלסאן — ״בירגער װאלי ברענעד״. די סײעױנג. װאפ האם צוגעצויגן אן עולס פון איבער ססס1 מענםשן, איז אדורך מים א גרויםן ערפארג. ןןןן די הננות צום פען־קאנגרעס, װאם קומט פאר אין װארשע, זענען אין סולן גאנג. אויסער שלום אש׳ דעם ערנפארזיצער סון ײדישן פען־ קלוב״ זענען דעלעגירמ דר. יצחק שיפער און דר. ם. װ״בערט. אין פען־קאנגרעס װעלן אויך ב״זײן איבער 20 געספ, נישם־אסיציעלע דע־ לעגירםע. די װארשעװער פארװאלמונג סון ײדישן פען־קלוב האלם אפ אסםע זיצונגען, אויף װעלכע ם׳ווערן באהאגדלם און אויסגע־ ארבעט א רײ פלעגער צום פען־קאנגרעס. די איבעם ארום דער בוך־ און םרעםע־אויסשטעלונג װערם געסירם אינטענםױו, אוגבער דער אויפ־ ויכם מונם קינסטלער ם. עליאװיםש. נחםן םײזיל איז ספעציעל דעלעגירמ געװארן ק״ן װילגע צום ייווא, װו םיגעסינען זיך פיל פי־עסע־מאםעריאלן פון דער אינםערנאציאנאלער פיעסע־אויסשםעלונג. באזוגדערם גר״ט דער ײדישער פען־קלוב א ביולעםין, וװ סיגײען אר״ן א״גיקע ארםיקעלעך־איבערזיכםן װענן דער ײדישער פרעסע, בוך און זײער אנפ־ װיקלוננ״ דער בױלעםין דערשײנט אין עטלעכע שפראכן און אין ײדיש. ער איז םארפאסם דורך ס. וו״כערם, נ. םײזיל און אהרן צײפלין. — אגב, אמעריקע האט קײן דעלעגאפ אויך הײ־ יאר נישמ געשיקט. די דעצפע טעג איז אנגע־ קוםען א ידיעה, אז י. אפאטאשו, דוד פינסקי װעלן נישט קומען צום קאנגרעפ. ןןןן סון אםעריקע באקוםען מיר א טרויעריקע ידיעה, אז די ״װאך״, װאם דערשײנמ זינט עט־ יעכע און דרײסיק װאכן, האלם זיך בײפ אפ־ שטעלן. ס־װאלמ געװען זײער װײטיקדיק, װען די ידיעה זאל ויך ארוישװײזן פאר אמת. די ״װאך״ איז דאך געקוםען מים א סריש ווארם. מים באג״סםערונג סארן ײדישן *דאסן און סים מאנונג און װארנוגג. ״— װעלן די פרײנט פין ײדיש אין אמעריקע לאזן אונםערנײן די ״ײאך״ צום סרײד און ױבל םון אירע סײנם סײ סון לינקס און סײ סון רעכםס? ןןןן די געזעלשאסם ״קולטור־ליגע״ אין װאר־ ־דע סירם איצם אן אקציע צו שאפן א צענט־ *אלע ארבעמער־ און פאלקס־ביבליאםעק סון דער ״גראסער־ביבליאםעק״.