Literarishe bleter · 1930-05-16 · 20 (16.5.1930) · p. Seite 377

ז״ם 371 4?ים ±רסרי0ע בלסםזזר בום 20;315) ¥ צ ו ו ו א ד פ ו ל ו ו א ד סטאטער אןן ק?נסם ןןןן אין ״װניס / וואס זופילב איצצ אין קא־ מינשקי־בעאכעי, גײכ מיש אן אלץ־״צכײגנדיקן ערפאלג ד. בערגעדשאנכ ״דעל םויבער״. £אי די 2 װאבן זענען אויך אײנגעןזידנט געװעז עמ־ ־־עבע מ>ןל פארעבעלונגען לבובױ* די ײדי עע פאלקס־יבולן, װעלכע האבן צוגעצויגן א סול בעאםער. — לויב אלע װארזזײנלעכקײבן װעב ״דער םויבער־ קאנען ג״ן :אך עבדעכע װאכן׳ אויב סיװעלן ני״בב זיין קײן ״סױרפריזןי/ װאס ברעפב זיך, לײדער, זײער ןופב בײ אונ־ זערע אומנןןרמאלע ״צבאומנאדמאלע מעאטער־ באדינגונגען. וווו מיםװןןך. דעס 14־םן מאי, קומב פןןי א בעאבער־פ^ריכבעלונג ״דער םויבער״ לםובת דער ײדי׳בער בעאבער־געזעלזואפם אין װאי־״בע. די ײדישע באפעדקערונג אין װארשע װעב בלי־ סםק ארויסװײזן איר ןןנע־־קענונג דער בעביקער בעאבער־געזעלשאפב, װז>ס א דאנק איר םי איז אויפגעשבעדמ געװארן דער ״װניב״ און אד&נק אירע באמױנגען איז מען איצמ געקו־ מען צו דעם ״םויבן״. — אלע פריינט פונם ײדישן םעאבער װעדן קומען צו דער פאישבע־ לונג מיבווןןך אין קאמינסקי־בעאבע־־. ןןןן פון 3־םן מאי ה$ב זיך אין פאייז אין דעי־ ״לע סבודיא״־גאלערײע געעפנב א בילדער־ אויכשםעלוגג פונם באקאנבן ײדישן קינסבלעי־ יששכר בער ריבאק. פאר די עבלעכע יאר״ װןןפ דער ױנגער קינסבלער איז אין פןןריז, ה$ב ער זיך דערװארבן א נ*מען פון א באלענבפולן םא־ לער. י. ר. ריבאק שבאמב פון אוקראינע, ער געהע-ט צו דער פאלענבפולער גרופע־קינסםלער י. בשאיקןןװ, י. אראנסאן. מ. עלמאן, ם. עפ־ שביין א. א. וש די ״װילנער מרופע״ שפילב אלץ אין לעםבערג. די טרופע םארט אויף אן 8 םעג קיין ר$װגע. מעגלעך, אז אנהויב יוני זאל די ״װיל־ נער םרוםע״ קוסען אויף גאסבשפילן ק״ן װאר־ שע אין א גרויסן בעאפעי*. ןןןן אין ריגער ײדישן בעאמער־װעלםל איז ״לעבעדיק״ און ״םרײלעך״. די גאנצע ריגער ײדישע געזעלשאםבלעכקײמ גײמ באדאראם און... קײן לײמיש ײדיש מעאבער איז נישבא. דער ,.פרימ$רגן" איז םול מימ שבורס. די גאנצע האנדלונג םון דער בינע איז אריבער אויף די פארזאםלונגען. די פערזאנען, װ#ם באטײליקן זיך אין דער האנדלונג, זענען פיל־מער, װי יעדע לײמישע מרופע באדארף. ₪ נאך אן ערפ^לגרײכן מורנע איבער מערב־ גאליציע, ה#ב הערץ גר^סבארב געגעבן א וו^רם־ ק*גצערב אין ד$דז. דער ארטיסט #8רב א£ די בעג קײן רומעניע, װו ער איז אײנגעלאדן גע־ װ*רן אויף ץ לענגערן מור. ןןןן ױדןןלף זאסלאװסקי גאסבראלירם איצב אין לאנדןזז ןסן איז# קרעמער ברעב לעצמגס איװים מימ ק*נצעיבן אין לןןנדאן. ןןןן ק*>מפ#:יעיעצס בױ*ע, װןס האם געשפילמ הײגביקן װינבער אין פאריז, איז ערויסגעפןןרן אויף גאסבשפילן קײן בעלגיע. דעד. גד/ע/עייזי? סיזענען געקומען 80 דעלעגאבן ײד־אינספעק־ בזןרן, לערערס און װיסנשםבלעבע מוער םון גאנץ אוקי־אינע. ןןןן ז. םלמד געפינמ זיך איצב אין קאגאדע ער באזוכב די גרעסערע שבעמ ב>ןיא:בא, מאנ־ מרעאל, װיניפעג אין שליהות פון ״ביבער״. ןןןן אינש װ^בנזשורנאל ״דער שפיגל״, װןןס דערשײנב אין בוענןןס־איירעס, זענען אפגעדרוקב א״ניקע ארביקלען צום ױביליי פון י. מפאבןןשו. ןןןן דער ליבעיאםן״קרײז אין ביאליסב>>ק האצ געמאכב לעצבנס א פא- פארזאמלונגען, מ'ה$ב אפגעגעבן בא-יבבן פון דער ארבעב, מען ה*>ב געפירמ לײדנשאפבלעכע דיסקוסיעס, און ווען מען איז צוגעבראמן צו קלייבן א נײע פאר־ װאלמונג, האב זיך אױיסגעװיזן, אז סיזענען נישבא קײן בעלניכ, װ*ןס ז*לן װעלן איבער־ :עמען די אנפירונג פון ק-ײז. לסוף הזןבן זיך דאך געפונען גואלים: קאפלאן, מא-ג*ןליס, גןזדדמאן, לעוו, ליס. ןןןן אין ווארשעווער לימעראבן־פארײן איז שבת, דעם 10־בן מאי, אײנגעא־דנב געװא-ן אן $װנב װעגן משה סבאװסקי. סיזענען ארויסגע־ בראבן הלל צײמלין, ױסף העפבמאן, #הרן צײמלין. מ. סטאװסקי דיאב געלײענב א רײ אײגענע זאכן. נאך די רעםעראבן איז פא-געקו־ מען א הברשער באנקעם. ןןןן דעם 3־מן מאי איז פ$רגעקומען אין װילנע די יערדעכע אלגעמיינע פארזאמלונג פון די מיטגלידער פון ״שול־קודב״ אין װילנע. די פארזאמלונג איז געװען 8 צאלר״כע. נ$כן אויסװײלן פון א פרעזידיום פון דער םארזאמ־ לונג: דר. מילקאנאװיצקי — פז>רזיצער, דר. כהן — װיצע־םארזיצער און ל. סבאצקי — סעקרעמאר, ה$ב דעפ. דר. י. װיג*דסקי גע־ האלמן די ערעםנונג־רעדע. נאבן רעפעראב פון אדװ. אליהו רודניצקי װעגן די צילן פון ״שול־קולב״, ה*>ב װ. זײדנשנור אפגעגעבן * געגויעש באריבם פונם װילנער ״שול־קולט״־ קאמימעמ. די װילנער שול האב 0 קלאסן, קרוב צו סס4 קינדער םימ 20 לערער. נאך די רעדעס פון דעש פארװאלבער פון דער װילנער שול — ישראל גורעװיבש, און נאך דעם באריכם פון דער רעװיזיע״קאםיסיע און באגריסוגגען, זענען פ$רגעקוםען די װאלן פון א נייער פארוואלבוגג פונם װילנער ״שוד־קולם״־קאמיבעב, ראמ און רעװיזיע־קאמיסיע. ןןןן די צאל ײדישע סטודענבן אויף די דײמשע אוניווערסיבעבן אין ערשבן אקאדעמישן האלב־יןןר 1920—1030 האב באביאפן 3.824, 4,2 פר#צ. פון דער אלגעםײנער צ&ל: דערפון אין בערליז — 1317 ײדן, פראגקפורט — 329, ברעםלוי — 300/ מינכען — 244, לײפציג־־־־ 208, ה״דעלבערג — 182, קעלן — 193, האמ־ בורג — 145, ב$ן — 133, פר״בורג — 131, װירצבורג — 110 און קעניגםבערג — 83 ײדן. אויף די בעבנישע הויכשולן אין ד״בש־ לאנד שםודירן סך־הכל 22.050 פערזאן, דערסון 547 ״דן. די גרעסבע צ**ל ײדן פאלט אוים אויף בערלין, װו עס שטודירן 300 ״דן. 4?יסעדעסזד ־#?/ ןןןן דעם 17־מן אפ-יל איז פארגעקומען אין ײו־יארק א פארזאסלונג פונם ײדישן םען־קלוב, אץ*. וועלכער סיאיז אויסגעקליבן געװ^רן א נײע פארוואלבונג: י. אפאבאשו—ס^רזיצער, י. ל. כהן — װיצע־פארזיצער, נ. גר*ןס —;עק-עבאר, ה. לײװיק און ז. װײנפער — פאר־ •:א-בונגס־סיבגלידער. — אויף דער פארזאס־ ־*נג איז באבראכב געװ#רן די פראגע װעגן ךעס 3עךק#גגרעס, װאס קומט־פאי אין יוני־ ך.ידש אין װארשע. — סיאיז אנגעװיזן געװןןרן, אז סיאיז וויכםיק, אז סיזאל געשיקב װערן א ־ע־עגאב פונם גױ־י*>רקע- פעז־קלוב קײן װאר־ *דע אויף דער זיצונג איז בײגעװען זלמן ן״ן לויבן באריכב םון ״שול־קולט׳' געהערן צוס פא-באנד אין פוילן העבער 00 ביבליא־ סעקן מיב א 12,000 לעזער. ןןןן די ײדישע קולכור־געזעלשאפב אין אמע־ ־•קע האם ארויסגעד^זט א רוף צו די ברײבע ••דישע פןןלקס־מאסן, אז בעת דעש צענזוס, בעת עב וזע-ב געצײלב די באפעלקערונג פון אמע־ ־•קע, זןןל יעדער אײנער, װאס רעדמ ײדיש, אנגעבען ײדיש אלס זײן מובער־שפראך. יעדער פ--נס פון ײדישן װ$רב דארף אגימירן צװישן זײוע פרײנב און שבנים, אז זיי ז*>לן ענבפערן ־עס צענזוס־מ#ן, אז זײער מובעי־שפר&ך איז ־־דיש. וועלן מיר קריגן א גענויע סבאמיסמיק פ־ן דער צאל ײדיש־רעדענדיקע אין די פארײ־ ניקסע שבאטן, וועט מעגלעך זײן #נצופירן א :ע:ע-־א-גאניזירמע און פונדאמענבאלע ארבײמ לסונוז דע- ײדישער שפראך און קולםור. ןןן אונבער דער רעדאקציע םון משה שאלימ װע-ט איצב געזעצם א גרויסער פנקס ״אויף ד• הו-בות פון מלחמות און מהומות״ (צען יא״ א-בעש פון קאמיםעמ ״ע?98א"). אין דעס בוך׳ װ*זס װעט האלטן איבער 50 דרוק־בויגן, גױ־כן פ#רמאב, גײען ארײן אויסער די בא־ -יכבן פון דער יעקאפא־מעטיק״ם, אויך א גאנצע רײ ספהאגדלונגען פון אלגעםײנער גע־ ׳ע־־דאפסלעבער, היסט$רישער און עקאנאמישער :אדײבונג, אויך מאבעלן, סמאביסבישע אויס־ פא-דונגען, אגקעבעס. צום סוף קוממ א ביא־ ג־אפי־דער לעקסיקאן איבער 100 געזעלשאפב־ לע:ע בוער, װעלכע זענען געװען םעמיק אויף די פארזזײדענע יידישע געזעלשאפםלעבע אר־ נע=1■ װןןס האבן א שײכות צו דער מעביקײם £*ז ״יעקאפא״. אין בוך קומען אר״ן איבער 450 בילדער און אילוסבראציעס, דאקומענבן.— דאכ בוך דערשײנט סוף הײ״יאר. ןןן דער ארגענמיגער יידישער שרײבער־ פא-ין אידנט איין ביי זיך אװנםן ״שרייבער װעגן זיך״. דער ערשמער *)וונט איז אדורך כיס גױיס ערפאלג. ם׳איז #נאנסירמ דער צװיי־ -ע־ אװנם׳ אויף װעלכן עס רעדן װעגן זיך: אײזנשטײן, ב#טאשאנסקי, גראניעוויםש, העלס־ ״אן, זשימניצקי, ראזשינסקי. ומ אין כארקוןװער בילדונגס־הויז איז פ#ר־;עקימען מן אלאוקראיגישע מעםןןדישע בערע־ יוע מין ײדישע כילדונגם־טוער, אויף װעלכער