Literarishe bleter · 1930-05-02 · 18 (2.5.1930) · p. Seite 337

ן״פ 337 ל^םסר^רייםס בלסםפר 3^0. 18 ע313)^ ם ו ז וואר צי וואר םםאסער אןן קדנסם ןןןן גי)ך דער פרעסיערע פונט ״טויבןי' איז פוןרגעקומען אן אימפ>)זאנטער נאנקעט םיטן ארטיסטן־אנפאמבל פון ״װגיט״. םיאיז געקו־ מען אין א דערהויבענער טטיםוגג פון דעס טעאטער, און אין לוי,־= פון עטלעבע שעה היןט מען באהאנדלט די אויפפירונג, רערצ״לט אין פריידן וועגן די אלע שװעריקייטן, װזןם סיאיז אויסגעקומען גובר צו זיין, און גערעדט װעגן דער װייטערדיקער צוזאמענארבעט פון דער טעאטער־געזעלשאפט מיטן טעאטער. סיהיובן זיך באטייליקט אין שמועס א. קאציזנע, ש. םענדעד־ ב>>ן, ס. זילבערפארב, בן־ה״ס, זרובבל, ג. מ״- זיל, ד. הערמאן, ל. קאהאן, דר. מיל״קןװסקי, דר. לובעלטשוק, א. סאמבערג, א. אלפערין, מאר־ סאלאװ, א. גראפמאן. עס איז באשטימט גע־ װארן צו שיקן א באגריםוגגט־טיעלעגראמע צו רוד בערגעלםאן. ןןןן מיט א באזונדערער באג״סטעױנג האט דער לעמבערגער ״דישער עולם און פ־עסע אויפגענומען פרצס ״ב״נאבט אויפן ארטן מארק״ ב״ דער ״װילנעי טרוםע״ (רעזשי דוד הערמאןן. ןןןן מארים שװארין האט אונטערגעשײבן אן אפמאך צו שפילן שיילאק אין ענגליש אין א וואדעװיל־טעאטער. ם. שװארץ האט פארעפנט־ לעבט א גרויםע דערקלערונג, פארענטפערנדיק זיך, פארװאס ער האט אגגענומען דעם פאר־ שלאג. ער איז געצװונגען געװען דערצו דורך דער נויט. ער קערט זיך אבער גיך אום צוריק צום יידישן טעאטער. ןןןן מרים עליאם האט לעצטנס געהאט קאנ־ צערטן אין לעטלאנד און ליטע, וועלבע זענען אדורך מיט א באזונדער גרויסן ערפאלג. ןןןן די זינגערין הילדא דאליצקא איז ארוים־ געטראטן מיט גרויס ערפאלג אין א לידער־ קאנצערט אין ווין. ןןןן די ווילנער טרופע ןמיט א. שט״ן אין דער שפיץן האט געשפילט אין יוגאםלאװיע, אין בעלגראד. און איצט איז זי צוריקגעקומען קיין ווין. צו דעם אנסאמבל זענען צוגעקוסיען די ארטיסטינס וואלטער און וויטאלינא, און די ארטיםטן קאװאלסקי און ש. גארין. אין רע־ פערטואר: הירשב״נס ״די פוסטע קרעטשמעי, מ. ארנשט״נס ״ווילנער בעל־הביתל״, ״דער עיקד״ פון יעװדעינאװ, לאנגעדפ ״פעריפעריע״. ןןןן די תיםנער זינגערין ברבה צפירה איז לעצטנם ארויםגעטראטן אין בעלגיע. ןןןן אין אנהויב אפריל האט מ. רובין גאסט־ ראלירט אין קאוונע אינם קאוונער נ״עס יידישן טעאטער. ןןןן אין ריגע קאבט עס און עס טוםלט זיך ארום דעס יידישן טעאטער. פארזאסלונגען, אפענע בריוו אין דער פרעםע, הבהשות, פעםט־ שטעלונגען. און קיין גוט טעאטער איז נישטא. אנגעתויבן איוי פיין און אזוי שלעבט געענ־ דיקט. ןןןן קלארא יאנג ענדיקט אירע גאסטראלן אין װילנע און פארט קיין ריגע. ןןןן אין לאדזער ״אררט״ װערט איצט געגעבן א רעווי־פראגראם ״טשאקענדיק און קנאקענדיק״. ר ע ד. נ י> ם ן ם י י ׳ '? ערשטן יאר האבן זיך באט״ליקס אין ״םאזנים״ א 120 שריפטשטעלער. ןש די ״דישע סעקציע פון מאסקווער צענטר־ פארלאג גיט אינגיכן ארוים א זאםלונג פון וו. מאיאקאװסקים וויכטיקסטע װערק. די אויפ־ גאבע װעט צוגעגרייט װערן אונטער דער אויפ־ זיבט פון דער יידישער סעקציע מאפ״פ, װעלבע האט צוליב דעם אויםגעט״לט א קאמיםיע אין באשטאנד פון די חברים מ. ב״ץ, א. קושניראוו, ׳. בראגשטיין און אלעװםקי. צו דער איבערזע־ צונג פון מאיאקאװםקים לידער װערן א״נגע־ דאדן א ריי באקאנטע יידישע פאעטן, צװישן ז״: אלעװסקי, אקםלראד, האלקין, האפשט״ן, זעדדין, באריק, באטשעװאצקי, מארקיש, פינינ־ בעיג, פעפער, קולבאק, קושניראװ, ראםין. ןןןן אייניקע אינטערעםאנטע ציפערן פון דעם טיראזש פון דער יידישער פרעםע אין אוקראינע: דער בארקאװער ״שטערן״ — 17.000 עקז., ״ױנגע גװארדיע״ — 8800 עקז., ״זיי גריימ״ — 20.000 עקז., ״דאס םאציאליםטישע דארף״ (פריער ״יידישער פויער״) — 4500 עקז. די דריי חודש־זשורגאלן, װאם גייען ארויס אין אוקראינע — ״די רויטע וועלט״ ״פראליט״ און ״ראםנבילדונג״ — האבן צוזאמען א טי־ ראזש פון א 4000 עקז. ןןןן זונטיק, דעם 20 אפדיל, איז אין טעאםער ״םקאלא״ פארגעקוםען דער ערשטער פריםארגן, געװידםעט דעם ״דישן פאלקלאר, איינגעארדגט דורך דעם אנסקי־קר״ז פון יױוא ביי דער גע־ זעלשאפט פאר לאגדקענטשאפט. סיט א רעפעראט װעגן דער באדייטונג פון פאלקלאר פאר דער קולטור פון א פאלק איז ארויסגעטראטן דר. ►. שיפער. פרוי פרידע לוריע־שפיגעל האט מיט גרוים ערפאלג געזונגען עטלעכע פאלקס־לידער, וועלבע האבן ביי דער אוידיטאריע שטארק אוים־ געגומען. פרל. פ. גאלדמאן האט רעציםירט אייניקע לידער. אין צווייטן טייל האט רער אנםקי—קרייז געװיזן אייניקע אינםצעניזירטע פאלקם־מעשיות, װאס האבן ארויסגערופז שטאר־ קע אפלאדיסמענטן. ןןןן די צאל ביבער אין דער יידישער נאציא־ נאלער ביבליאטעק אין ירושלים באטרעפט קרוב צו א סערטל מיליאן. םיקומען אן טויזנטער צ״טשריפטן. דער נ״־געעפנטער ביבליאטעק־ בנין באשט״ם פון 30 זאלן. די ביבליאםעק באשעפטיקט 37 באאמטע ווןן לוים אן אפיציעלער מיטטיילוגג, זענען איצט פאראן אין ראטנפארבאנד 813 יידישע שולן, אין װעלבע עם לערנען זיך 121,117 קינדער, אין יאר 1926 איז אין גאנץ ראטנ־ פארבאנד געװען בלויז 509 יידישע שולן םימ 70,482 שילער, פאר די לעצםע דריי יאר איז אבער די יידישע שול דא אויםגעוואקםן אויף 60 פראצ. לויט די טעריטאריאלע רעפובליקן װערן די שולן אויסגעטיילט: אויןז אוקראינע זענען איצם פאראן 517 שולן םיט 85,968 שי־ לער, אין װייםרוםלאנד — 210 שולן םים 28,595 שילער און אין צענטראל־רוסלאנד 86 שולן מיט 6,605 שילער. איז אוקראינע בלייבן נאך איצט לערך 20 פראצ. יידישע קינרער אויםער דער שול. אין װייםרוםלאנד 28 פראצ. און אין צענםראל־רוםלאנד — 12 פראצ.?'םטראםןר אןן קן?םןר ןןןן ה״־אר װערם שלום אש אלם 50 יאר. די ױביליי־פייערונגען װעלן א״נגעארדנם ווערן אין הארבםם.—אין פארשיידענע צייטונגען זענען שוין געדרוקט געװען ארטיקלען װעגן שלום אש. ןןןן םיאיז געקוםעז ק״ן װארשע דער בא־ קאנםער ״דישער שריפטשטעלער משה סטאוו־ םקי, װאם האט זיך באװוסט געםאנט אין דער ײדישער ליטעראםור צוריק םיט א 20 יאר מיט ז״נע אריגינעלע נאװעלן םונם לעבן פון חיות. זיין ״לבן הארמי״ איז אר״ן אין אלע יידישע ברעפטאמאםיעם און אויך דערשינען אין בא־ זונדערע אויםגאבעפ. זינט 18 יאר וווינט מ. סםאווסקי אין ארץ־ישראל, װו ער האט מיט־ געארבעט אין די ארטיקע חעברעישע אויםגא־ בעם. אין ווארשע האט סטאווםקי בדעה צו פארבלייבן עטלעבע חדשים, װו ער רעכנט צו פארעםנםלעכן א ר״ נייע זאכן, געשריבן אין די דעצטע יארן. ןןןן איציק מאנגער אױ אפגעפארן אויך א״׳ ניקע טעג קיין קראקע און סון דארם פארט ער אפ ק״ן רומעניע. פאר זיין אפפאר איז אין װארשע אין א קרייז פון פרייגט און פארערער פונם דיכטער סארגעקוםען א זיי־געזונט־אװנט. איציק מאנגער האם, אגב, איבערגעל״ענט צװ״ לעצטע באלאדעס, װאס האבן שםארק אויםגענו־ םען. די באלאדעם װעלן געדרוקם זיין אין די ״ליטערארישע בלעםער״. דער אוונט איז אדורך אין א תברישער שטיםונג, םיהאט באנג געטון, װאם דער אינטערעסאגטער דיבםער איז גע־ צװונגען אוועקצופארן סון ווארשע, פון פוילן, וװ ער װאלם געקאנם ז״ן אזוי נוציק. ןןןן אין נױ־יארק האט אנגעהויבן צו דער־ ש״נען א דרייתדשיםדיקע צייטשריפם ״מענטש־ װיםנשאםט״ פאר רער פםיבאלאגישער פארשונג פון נארמאלן און אומנארמאלן נשםה־לעבן, ־עדאקטאר פראם. פישל שניאורםאן, מים דער :אענםער באטייליקונג פון פראפ. א. ליפמאן (בערלין), פראפ. װ. לאזארםאן (קאװנע), דר. פ. פלאוט (בערלין), פראפ. פ. ראדסאװליעוויטש (ניו־יארק). דער אינהאלט פון ערשטן נוםער (מערץ) איז זייער אן אינטערעסאנטער. — וווו יואל םאםטבוים אױ צוריקגעקוםען פון רומעניע. וווו אין סארלאג ב. קלעצקין װערט איצט געזעצם דאם צװייםע בוך נאוועלן סון ז. שניאור ״פעטער זשאםע״. — דער ערשטער באנד ״שקלאװער יידן״ האט געהאט גרוים ערפאלג. ןןןן שלום אש האט אננעהויבן פארעפנטלעבן אין ״היינם״ און אין ״סארװערטם״ א נייעם יאמאן ״םאםקװע״, דאם דריטע בוך פון דער טרילאגיע ״פארן םבול״. וווו אין בעלגיע ח״בט אן אינגינן צו דער־ שיינען די ערשםע ״דישע םעגלעבע צייםונג א. נ. ״דער בעלגישער םאג״. ןןןן די העברעישע ליםערארישע וואבגשריפט ״םאזנים״ דאט םיםן נוטער 50 פארענדיקט איצט דעם ערשטן יארנאנג. פון דעם צװ״טן יאר איז די רעדאקציע איבערגעגעבן דעם העב־ יעישן שריסטשטעלער רי בניםין. םעקיעטאר סון יעי רעדאקציע — ׳. ליכםענבוים. — אינס