Literarishe bleter · 1930-04-11 · 15-16 (11.4.1930) · p. Seite 299

,?'ס<1ר$ר שס 3?17סער 12ם. 15-16(310-311)* זײם 293^/3 די ״יידישע צײטונג״ אױ בוענאס איירעס װעגו דער ״װעל־־ט - געשיכטע״ פױ הערבערט װעל־־ס ײערן אין דער גןןרער ײעלם און איבערזעצצ װערן״ כםעמ אין אלע לעבע־ דיקע לזױנות, װערנדיק װען ני־דט ״א האנצ־בוך פאר מענער און פרויען״, װי דער םחבר האט געדענקט װעגן זײן װערק, איז לםחות א גוט פארזזפרײמ בוך, אין דער פאמיליע. די אײנציקע פון די לעבעדיקע שפראכן, װי אונז דאבט זיך, אויף װעלכער װעלס געשיכטע איז ביז איצט נישט איבערגעזעצמ געװאין, איז געװען די ײדישע שפ״אך. עס איז דערום א באזונדעי פאיז־ינסט מצד דעם קלעעקין־ פאי־לאג, װ>ןס ד׳#ט גענוםען אויף זיך די אויםגאבע ארויםצוגעכן ד*כ דאזיקע פאפולערע װערק אין ײדיש; און א באזונדערן ײשר־כח קומט די ״ליטע־ארישע בלעטער״ פאר דעי־ אידעע, צו געבן דןזכ ד$זיקע פא־ פולערע װערק אלס פרעמיע צו די ״לימ. בלעטער/ געבנדיק א דאנק דעכ א מעגלעכקײט, אז װעלם בוך, אין דער ײדי״ער איבעי־זעצונג, זןןל קע־ נען, אן איבעריק באדײטנדיקער מאטעריעדער אנשטרענגונג, ^רײנדרינ־ גען אין יעדער ײדישער פאסיליע, װו נ#י עס איז ד@ א גוטער, פאר־ שטענדלעכעי לײענער און א באצױנג צו א גוט װערק. װעגן קאלמאנןןװיטשעם איבערזעצונג, איז פאי־שפאיט צו זאגן, אז זי איז א פאיטרעפלעכע. קאלמאנאוויטש חןןט לאגג שוין א נאמען אלם איינער פון די מייסטעיהאפטע איבערזעצער אין ײדײצ, און אויף װיפיל מיר קענען ריכטן פון די חעפטן, װ$כ מיר חאבן ביז איצט דער־ חאלטן פון זײן איבערזעצונג םון װעלס װעלמ־געשיכטע, איז ער אין איר נישט נאר נישט איזזפגעפאלן, נאי אדרבא, ער האט זיך אלײן איבערגעשטיגן אלכ איבערזעצער. דער ײדישער ביכעי־סאי־ק איז *י־עם אין איבעיגעעזצטע װערק אויםן געבימ פון װעלט־געשיכטע. פון *)ײגינעלע איז דאך אפגערעדט, אז עס איז ביז איצט נישט בנמצא אין ײדיש. אויב מיר ה#בן קײן טעות נישמ, איז אויסער דער 12־בענדיקער איבערזעצונג און ״באאר־ בעםונג״ פון פאגטס װעלט־געשיכטע, װאס ראזענבערג האט צוריק םיט י$רן געמאכט, א באארבעטונג אין א דײטשמעיישן און הײמײכ־ ענגלישן ״*דײן־״דײט״, און װעלכע איז ב־צעתו אױיפגעגעבן געװן)רן אין נױ־יןורק, ביז איצט קיין שום אנדעי־ װערק אויפן געביט פון או־ גױועיסאלער געשיכטע אין יידיש נײצט דעישינען. עס אז דערום שוין פון א ג>ןר באזונדערער, יידיש־קולטורעלער באדײמונג, װאס א װערק פון אזא קולטור־פאינעם און סארדינטער פ*־ פולאריטעט, װי װעלם װעלט־געשיכטע, וועט איצט בארײכערן דעס יידישן ביכער־ס#רק און די יידישע ביבלי>>טעק. די ״ליטערארישע בלעטער׳' ה>)בן פון אנה״ב 1930 ^נגעהויבן אױיכגעבן ה. װעלס בארימט װערק וועגן װעלם־געשיכטע אין ״די״ איבעיזעצט ־פון ז. קאלמאנ#װיט*ט. דאם װערק װערט, צוזאמען מימ א צװײט באריםט װערק (טאמאס םאנס ר>)פאן ״דער צויערבארג״) געגעבן איכ פרעמיע צום װ#כנבל#ם םארן דויפנדיקן יאר. װעלם װעלפדגעשיכטע איז נײצט קײן אומבאקאנט װערק פארן לי־ענער, װ#ס לייענט װעלכע־נישט־איז פון די אײראפעישע שפראכן; ניטט קוקנדיק, װ$ם װעלם װערק איז רעלאטיװ ױנג, עם איז ער־כט צען יאר, זינט עס איז צום ערשטן מ$ל דערשינען אין ענגלאנד, און א זעקס יא־, זינט עס איז דערשינען די דעפיניטיװע אויפלאגע (די קארעגירמע און איבררעדאקםירםע, םון װעלכער עס חאבן ערשט אנגעהויבן געמאכט צו װערן איבערזעצונגען אין אנדערע שפראכן), האט ד$כ װערק בא־ קוטען די גרעםםע פארשפר״טונג און בר״טסטע פאפולאריטעט, װאס אזא װערק קען האבן. ד*ס איז דערפאר, װ#ס װעלס געשיכטע איז א װערק פון געשיכםע און קולטור־געשיכטע צוזאמען, געשיכטע סון ציװידיזאציע מער װי געשיכטע פון נאציעס און פעלקער־אנטװיקלונג, אין פאליטישן צוגאנג און באדײם פונם ווארמ. דערצו איז זי געשריבן ל״כט, ןןנציענד, אינטערעסאנט, םינטע־ כיש און גישט קוקנדיק אויף דער אנגענעמער פאים און צוגענגלעכק״מ פון דעם ג;׳־ל, איז עס דאך נישט # פשוטע געװײ־נרעכע פאפולארי־ זאציע פון געשיכטע און קולםוױגעשיכטע, נאר א װערק, וואכ האט א גױנט־אידעע, א צענםראלע אידעע: נישט צעט ילן, צו שפאדטן די געשיכטע אין באזונדערע געביטן, אזוי צו זאגן, נאר נעמען אלס גאנצע דעב ככום פון דאס פאראנענע און אויפגעטוענע, באציען זיך צו גע־ ש־נטע, װי צו א גאנצע זאך און צו זען איןדער געשיכטע, ״אן איבער־ :ײק איבער די פאראנענע ידיעות װעגן מענטשנכ איט אין רוים און צײט'. מיט אײנעם װארט, עס איז א געשיכטע־װעיק, געשריבן פון א גױיסן יעלעטריםטישן טאלענט, װ$ם פארמאגט אן אײגנארטיקן פי־ ־אזאפישן צוגאנג צו געשיכטע, א גאנצן באשטימטן יליק אויף דער אנכװיקלונג פונם מענטש אין לויף פון דער װעלט־אנטװיקלוגג — און דעיפאר האט דןןס דאזיקע װערק די אלע זאכן צוזאמען: געשריבן איז עכ בעלעטריסטיש, נישט װי עם פלעגן, געװײנלעך, געשייבן װערן געשיכטע־װערק; דאס דאזיקע האט געמאכט ד?ס װערק פ#פולער און צו־ אם די אדע מעלות פון װערם װערק ד,$ם געפירפ ד״רצו, אז פאי א עו־צער גיים פון בערך פינף־זעעס יןןר, ז$ל עס ברייט פאריםפר״מ?*ץן/״ץפ'י*ץ< /?71ז<:ו'י /:<פ'ז\< פארלאנ ״אחיספר״ ביי ״צענסראל״, װארשע_ דר. *עהב הלאצקין די פראבלעמען פו־ן מאדערנעם ײדענטום בלאנדזשענישן פון א נאציאנאר; אינםטינהט. די פראנע װענן דעם קױם םון דער פאדערנער ײדישקייט. א״י אלס נאציי<ונארער צענסר. דער נאציאנאלער רעכטרעכער טצב פון גלות. אויפנאבן פון *ונטערװעגם. העראישע עקזיםטענץ-פאדב. דער צױניםטישער בטחון. פרײז ס נילדן. 23 1)1ע\6|3א ,3^37523^ ,"זפוזםץס,, .61112ק5 .13.196 .0 .א .? 1אפוא11ו>ווו1פ8811ופופופופופואופו8ו^פופופופו8 פאדלאנ ב. ק לעוגקין אלע װערק פוז 9 1 ה. ל י י ו ו שנײ, דיינטעדן שלאם ןערגעץ װײט, הינטערן שלןוס, אין 4 — א.) אויח די װענן םון םיביר א. 5.60 דע־ גולם (דראפיאטישע פאעכוע אין 8 בילדער) 4 — א־עדע מלוכה (דראםע אין 4 אקטן) 8.50 כאנר־אט (דראמע אי| 3 אקטן) 3.50 שאפ (דראמע אין 4 אקטן) 3.50 שדאטעס (דראםע •אין 4 אקטן) "־יש ־עקערט — נרײט זיך צום דרוק ק״םן ןרדאמע אין 3 אקםן) — נר״ט זיך צום דרוק ר־דע־ פון אוטקום — נרײט זיך צום דרוק• פרײז םאר 6 בענדער 24 גילדן. נעבונרן אין פראכטבענדער 37.50 גילרן. אין לוקםום-בענדער 50 גילדן. 23 1)1^ס31א ,3^37523^ ,"ז116שז<8״ .62!6ק5